Đổi mới hoạt động tiêu chuẩn hóa

Tiêu chuẩn phải tạo giá trị thực chất cho doanh nghiệp

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh, Ngày Tiêu chuẩn Thế giới năm nay với chủ đề "Mục tiêu Phát triển bền vững số 7 (SDG 7) – Năng lượng sạch với giá thành hợp lý" có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và bảo đảm khả năng tiếp cận năng lượng an toàn, tin cậy với chi phí hợp lý.

Tiêu chuẩn giúp thống nhất các yêu cầu kỹ thuật, bảo đảm an toàn, chất lượng và khả năng tương thích giữa thiết bị, hệ thống và công nghệ, từ năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng, xe điện, hạ tầng sạc đến sử dụng năng lượng hiệu quả trong sản xuất và đô thị. Các tiêu chuẩn về hệ thống quản lý năng lượng như TCVN ISO 50001 cũng hỗ trợ doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí.

Sự phát triển nhanh của công nghệ, chuyển dịch xanh và những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động tiêu chuẩn hóa. Việt Nam cần chuyển từ xây dựng tiêu chuẩn khi thị trường đã hình thành sang chủ động dự báo nhu cầu, chuẩn bị tiêu chuẩn cho lĩnh vực mới; từ tiêu chuẩn đáp ứng sang tiêu chuẩn dẫn dắt.

Tính đến tháng 10/2026, hệ thống TCVN có hơn 14.600 tiêu chuẩn còn hiệu lực, trong đó khoảng 65% hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực, với hơn 180 Ban kỹ thuật và Tiểu ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, quy mô không phải là mục tiêu cuối cùng, điều quan trọng hơn là tiêu chuẩn phải có chất lượng, kịp thời, có khả năng dự báo và tạo ra giá trị thực chất cho doanh nghiệp, thị trường và xã hội

Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Thứ trưởng Lê Xuân Định đề nghị Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng chuyên gia tập trung vào một số định hướng.

Trong đó, cần ưu tiên xây dựng tiêu chuẩn cho các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước; nâng cao tính chủ động và vai trò của Việt Nam trong xây dựng tiêu chuẩn quốc tế; gắn tiêu chuẩn hóa chặt chẽ hơn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghệ; đồng thời chuyển mạnh từ xây dựng tiêu chuẩn sang tạo giá trị từ tiêu chuẩn.

Tăng cường vai trò doanh nghiệp trong xây dựng tiêu chuẩn

Chia sẻ tại lễ kỷ niệm, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Nguyễn Nam Hải cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế, phân cực và những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, tiêu chuẩn có vai trò quan trọng trong xây dựng niềm tin và nâng cao hiệu quả vận hành của nền kinh tế.

Theo Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, hoạt động tiêu chuẩn hóa trên thế giới đang chuyển mạnh từ xây dựng, cung cấp tiêu chuẩn dưới dạng văn bản sang khai thác dữ liệu số có cấu trúc, phát triển tiêu chuẩn thông minh để máy có thể đọc và sử dụng. Các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo ngày càng hỗ trợ hiệu quả việc huy động chuyên gia, tổng hợp, xử lý ý kiến và khai thác nội dung tiêu chuẩn, đồng thời vẫn phải bảo đảm sự giám sát, quyết định của con người.

Việt Nam hiện việc số hóa hoạt động xây dựng, cung cấp tiêu chuẩn còn chậm; một số tiêu chuẩn quan trọng chưa được phổ biến, khai thác đúng mức. Sự chủ động tham gia của doanh nghiệp vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn còn hạn chế, trong khi thông tin phản hồi về nhu cầu và hiệu quả sử dụng chưa đầy đủ.

Trong bối cảnh đó, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia xác định, thời gian tới cần đẩy nhanh số hóa quy trình xây dựng và cung cấp tiêu chuẩn; số hóa kho tiêu chuẩn, chuẩn bị tiếp nhận tiêu chuẩn SMART; kịp thời phổ biến và thúc đẩy áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế chủ chốt như ISO 9001:2026 và ISO 14001:2026. Cùng với đó, cần huy động doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học tham gia sâu hơn vào xây dựng tiêu chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực công nghệ mới.

Những định hướng này nhằm nâng cao năng lực tiêu chuẩn hóa quốc gia, thúc đẩy chuyển đổi số và tăng cường vai trò của Việt Nam trong xây dựng tiêu chuẩn quốc tế, từng bước chuyển từ bên áp dụng sang bên tham gia kiến tạo tiêu chuẩn.

Trong khuôn khổ lễ kỷ niệm, diễn ra các thảo luận chuyên đề về an ninh năng lượng; vật liệu thân thiện môi trường; thực phẩm an toàn, bền vững; trí tuệ nhân tạo và đô thị thông minh.