Ban Biên tập sách có họa sĩ - Viện trưởng Viện Mỹ thuật Nguyễn Lương Tiểu Bạch, các nhà nghiên cứu mỹ thuật Phạm Trung, Bùi Như Hương, Nguyễn Văn Chiến. Họ đã cố gắng tập hợp những tư liệu có được từ trước tới nay theo dòng lịch sử, về mỹ thuật hiện đại Việt Nam đứng tách riêng với phần mỹ thuật ứng dụng, làm nổi bật những nét khái quát ban đầu về một nền mỹ thuật còn non trẻ, chưa đầy một thế kỷ.
Mỹ thuật hiện đại được tính kể từ khi thực dân Pháp đô hộ Ðông Dương, mở Trường Mỹ thuật Ðông Dương tại Hà Nội (1925), đưa vào Việt Nam những bài học nghệ thuật đầu tiên theo truyền thống phương Tây, tức là khi bắt đầu có người Việt học vẽ tranh sơn dầu trên giá và làm điêu khắc như hình thức vẫn thấy ngày nay. Cũng từ đây mới xuất hiện lớp người sáng tác, được gọi là họa sĩ, nhà điêu khắc lưu danh trên tác phẩm nghệ thuật của mình, khác hẳn với thời kỳ sáng tác phần lớn là khuyết danh trước đây của nghệ thuật cổ truyền.
Cuốn sách trải ra một bức tranh toàn cảnh về mỹ thuật Việt Nam hiện đại qua năm phần chính: Mỹ thuật Việt Nam thời kỳ Pháp thuộc 1884 - 1945, mỹ thuật Việt Nam thời kỳ 1945 - 1975, mỹ thuật Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, Một số họa sĩ sống và làm việc tại nước ngoài, Tổng quan kiến trúc Việt Nam thế kỷ 20. Ðiều đặc biệt làm cho cuốn sách có cái nhìn đầy đủ về mỹ thuật Việt Nam hiện đại chính là việc các nhà làm sách đã dày công sưu tập tư liệu từ mọi miền đất nước và cả nước ngoài, thông qua sự giúp đỡ của bạn bè và các chuyến đi.
|
|
Họa sĩ Tiểu Bạch cho biết: "Nước ta trải qua thời gian dài chiến tranh, việc lưu giữ tư liệu mỹ thuật cũng hết sức khó khăn và chưa được quan tâm đúng mức. Hệ thống tư liệu ở dạng sơ khai, điều kiện bảo quản còn lạc hậu, con người chưa có ý thức về công tác tư liệu và gìn giữ tư liệu. Có những tác phẩm tốt mà bảo tàng không giữ được, không mua nổi, cũng như có những triển lãm hay mà không có ảnh chụp. Bản thân các họa sĩ cũng ít có thói quen làm tư liệu cá nhân, tranh để thất lạc,..."
Mặc dù gặp nhiều khó khăn, song các nhà làm sách đã cố gắng hệ thống lại các tư liệu một cách khoa học. Thí dụ như phần mỹ thuật Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống Mỹ, cứu nước được viết lần lượt qua các phần: Bối cảnh lịch sử, các hoạt động mỹ thuật, đặc điểm nghệ thuật, tác giả - tác phẩm. Như vậy người đọc có được cái nhìn tổng quát cũng như sự so sánh đối chiếu giữa những sự kiện lịch sử với các sự kiện mỹ thuật, hay hoàn cảnh sáng tác của các thế hệ họa sĩ cùng với những tác phẩm tiêu biểu của họ.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Trung nhận xét: "Tất nhiên chúng tôi không thể tránh khỏi những đánh giá chủ quan. Chúng tôi chọn cách viết lịch sử mỹ thuật của những triển lãm phong trào, với rất nhiều tác giả - tác phẩm để lại ấn tượng tốt đẹp trong giới mỹ thuật và trong lòng người xem một thời...".
Phần viết và đánh giá của nhà nghiên cứu Bùi Như Hương về các họa sĩ sống và làm việc tại nước ngoài được đánh giá cao bởi cái nhìn khách quan và công tâm trong công tác nghiên cứu. Những đóng góp của các họa sĩ Lê Phổ, Mai Trung Thứ, Vũ Cao Ðàm, Ðiềm Phùng Thị,... trên trường mỹ thuật quốc tế chính là họ đã mang lại danh tiếng cho mỹ thuật Việt Nam và các tác phẩm của họ đáng được coi là phần không thể thiếu của mỹ thuật nước nhà.
|
|
Một cách nhìn mới mẻ và mạnh dạn của các nhà làm sách khi bên cạnh mỹ thuật và điêu khắc, họ đã mời kiến trúc sư Tôn Ðại viết tổng quan về kiến trúc Việt Nam - một môn nghệ thuật gắn bó với nghệ thuật tạo hình theo suốt chiều dài lịch sử.
Cuốn sách Mỹ thuật Việt Nam hiện đại tạm kết ở thời kỳ đầu đổi mới, sau năm 1986, bằng một vài nét khái quát chung về đặc điểm của thời kỳ này và để mở. Chị Như Hương cho biết: "Ðể nhận định và đánh giá khách quan hơn về mỹ thuật đổi mới, cần có một độ lùi thời gian nhất định nhằm bảo đảm tính khoa học cho cuốn sách"...
Gần một thế kỷ diễn biến của mỹ thuật Việt Nam đã được ghi lại trong cuốn sách dày 408 trang với hơn 400 ảnh tư liệu và chụp tranh là kết quả lao động nghiên cứu miệt mài của Ban biên tập Viện Mỹ thuật trong năm năm qua. Cuốn sách ra đời đã đáp lại sự mong mỏi của giới mỹ thuật và đặc biệt là các trường đại học mỹ thuật lâu nay.
