Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên Lê Xuân Cảnh cho biết: Tổng diện tích tự nhiên của Điện Biên hơn 954.000 ha, trong đó đất được quy hoạch lâm nghiệp khoảng 592.000 ha (tương đương 62% diện tích tự nhiên toàn tỉnh). Tỷ trọng quy hoạch đất lâm nghiệp của tỉnh đang thuộc nhóm cao nhất cả nước, phản ánh vai trò quan trọng của rừng trong cơ cấu sử dụng đất.
Đối chiếu tiềm năng đất, diện tích rừng và diện tích cây lâu năm của tỉnh với các quy định pháp lý của từng dự án tín chỉ các-bon, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, địa phương hoàn toàn có lợi thế để triển khai các dự án tín chỉ các-bon.
Với diện tích rừng tự nhiên chiếm tỷ trọng vượt trội (97,6%), Điện Biên có lợi thế riêng, đặc biệt phù hợp với các dự án REDD+ và IFM-N (là hai loại dự án tín chỉ các-bon rừng nhằm giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế lâm nghiệp).
Đối với các loại cây lâu năm, mắc-ca được tỉnh xác định là cây trồng đa mục đích, vừa phủ xanh đất trống, đồi trọc, vừa cho thu hoạch quả, vừa đủ điều kiện hưởng chi trả dịch vụ môi trường rừng, ưu tiên mở rộng diện tích lên 40.000 ha (năm 2030), loại cây này có thể tạo tín chỉ các-bon.
Bên cạnh đó, cây cà-phê (trồng xen mắc-ca) tại các vùng có địa hình đồi thấp, đất dốc thuộc Mường Ảng, Tuần Giáo, Búng Lao, Quài Tở, Chiềng Sinh... tạo tiền đề cho mô hình nông- lâm kết hợp cà-phê với mắc-ca và cây bóng mát.
Tại Hội thảo “Thị trường tín chỉ các-bon rừng và cơ hội với Điện Biên” vừa được tổ chức, Phó Giám đốc Viện Khoa học lâm nghiệp Việt Nam Trần Lâm Đồng đánh giá Điện Biên có lợi thế rõ rệt về REDD+ (dựa trên nền rừng tự nhiên lớn, đã có khung dự án GCF) và AFP (dựa trên tốc độ mở rộng nhanh của cây mắc-ca và cà-phê).
Định hướng mở rộng diện tích mắc-ca lên 40.000 ha và cà-phê lên 20.000 ha (vào năm 2030) trên đất lâm nghiệp quy hoạch rừng sản xuất, đất dốc, đất nương rẫy kém hiệu quả cho thấy tiềm năng cao về mức độ trùng khớp với định hướng phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.
Tuy nhiên, Điện Biên cần làm rõ ranh giới, quyền sử dụng đất hợp pháp và thiết kế mô hình canh tác đạt tiêu chí “nông-lâm kết hợp” theo Dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) để bảo đảm cơ sở pháp lý cho việc tham gia dự án tín chỉ các-bon.
Bên cạnh lợi thế vượt trội, việc tham gia thị trường tín chỉ các-bon của Điện Biên cũng có những khó khăn, thách thức, chủ yếu do thực trạng của địa phương. Phó Giám đốc Viện Khoa học lâm nghiệp Trần Lâm Đồng dẫn chứng: Trong số 7 khó khăn được chỉ ra, có một khó khăn do thể chế chung, còn 6 khó khăn mang tính đặc thù địa phương.
Cụ thể, khó khăn do thể chế chung là thiếu văn bản hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về xây dựng và thực hiện các dự án tín chỉ các-bon theo những tiêu chí, chỉ số cụ thể. Sáu khó khăn đặc thù địa phương là: Thiếu dữ liệu nền chi tiết, tỉnh chưa công bố số liệu phân loại trạng thái rừng tự nhiên (giàu/trung bình/nghèo/nghèo kiệt/phục hồi); công tác đo đạc bản đồ địa chính cấp xã còn dở dang (khoảng 68,8% xã sau sáp nhập chưa được đo đạc); chồng lấn giữa quy hoạch lâm nghiệp và diện tích mắc-ca, cà-phê thực tế; năng lực kỹ thuật đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) tại địa phương còn hạn chế so với yêu cầu tham chiếu các tiêu chuẩn quốc tế ISO 14064/14065/14066 và phương pháp Monte Carlo (là một nhóm thuật toán toán học sử dụng các chuỗi số ngẫu nhiên để lặp lại mô phỏng) đánh giá độ không chắc chắn theo Dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam; chi phí xây dựng, thẩm định, xác minh dự án các-bon tương đối cao so với nguồn lực ngân sách địa phương, trong khi thị trường các-bon rừng trong nước và quốc tế còn mới mẻ; cạnh tranh quỹ đất giữa các mục tiêu phát triển (mở rộng mắc-ca, cà-phê và mở rộng rừng trồng mới, phục hồi rừng tự nhiên) cùng nhắm đến quỹ đất trống, đồi núi trọc còn lại, do vậy cần cơ chế phân định rõ để tránh xung đột.
Bên cạnh đó, đặc điểm dân cư với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, tập quán canh tác nương rẫy luân canh gắn với tâm lý e ngại khi bị đo đạc, quy hoạch lại đất đai sẽ ảnh hưởng đến tiến độ xác định ranh giới dự án và quá trình tham vấn cộng đồng theo yêu cầu an toàn môi trường-xã hội của Dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam.
Từ các phân tích tiềm năng, lợi thế và cả rào cản khi tham gia thị trường tín chỉ các-bon, các chuyên gia, nhà khoa học đề nghị Điện Biên ưu tiên hoàn thiện dữ liệu nền (phân loại trạng thái rừng, đo đạc địa chính, xử lý chồng lấn quy hoạch) và nâng cao khả năng của cơ quan quản lý, nhân sự trong việc thực hiện quy trình đo lường, báo cáo, thẩm định, xác minh các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính và kiểm kê môi trường trên địa bàn tỉnh bằng việc ưu tiên bố trí nguồn lực ngay trong giai đoạn xây dựng đề án (2026-2027). Từ đó, Điện Biên mới đủ nền tảng sẵn sàng đăng ký dự án chính thức khi Tiêu chuẩn quốc gia về các-bon rừng có hiệu lực.
