Cùng với Hoàng thành, khu phố cổ Hà Nội là hiện thân của lịch sử, văn hoá kiến trúc kinh kỳ Thăng Long xưa.
Giá trị lịch sử
Theo tài liệu của Ban quản lý phố cổ Hà Nội, năm 1010, trung tâm Hà Nội xưa được Vua Lý Thái Tổ đánh giá trong "Chiếu dời đô" là "ở giữa khu vực trời và đất có thế rồng cuộn, hổ ngồi".
Với sẵn một vùng kinh tế - cư dân, nơi "hội họp của bốn phương" xây dựng hai vòng Hoàng thành và Cấm thành ở phía bắc đắp thêm vòng thành thứ ba, khoanh khu vực kinh tế cư dân ấy vào trong, đô thị Thăng Long chính thức được hình thành với phần đô ở trong cùng, phần thị bao quanh, chủ yếu ở phía đông nam.
Tổng thể "tam trùng thành quách" và kết cấu "trong thành ngoài thị" là quy hoạch kiến thiết xã hội của đô thị Hà Nội cổ Trung tâm thương mại của Thăng Long, lấy cửa Đông, sông Tô - sông Hồng làm giới hạn, là vùng sầm uất nhất kinh thành, ở đây tập trung nhiều phố phường, chợ bến mà trung tâm là phường Giang Khẩu (cửa sông đô - tương ứng với phố Hàng Buồm ngày nay) kết hợp với khu vực buôn bán, các phường thủ công ngày càng phát triển, hoạt động sầm uất, làm cho phần thị (phố phường của đô thị Hà Nội cổ hình thành từ thời Lý) mở mang phát triển vào các thế kỷ 17-18.
Trải qua quá trình lịch sử, các thành tố đơn lẻ của phố cổ Hà Nội có bị thay đổi, các niên đại xây dựng không sớm, nhưng không thể phủ nhận giá trị lịch sử và quá trình hình thành, phát triển nghìn năm văn hiến.
Về tổng thể, khu vực này vẫn bảo lưu được cơ cấu không gian đô thị của một khu phố cổ Hà Nội, vẫn giữ được chức năng xã hội với vai trò là một trung tâm thương mại, các phố truyền thống, hệ thống chợ, các công trình di tích kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng, các nhà ở có giá trị kiến trúc, phương thức tổ chức không gian sống, sinh hoạt, các lễ hội truyền thống, nếp sống thanh lịch của người Hà Nội hàng ngày diễn ra trong không gian khu phố cổ Hà Nội.
Giá trị văn hoá
|
|
Nói đến lịch sử hình thành, quá trình phát triển "Thăng Long - Hà Nội" không thể không nói đến khu phố cổ Hà Nội. Ngày nay nhân dân Việt Nam và cả bạn bè quốc tế cũng quan tâm đến khu phố cổ Hà Nội, coi đó là một di sản văn hoá, một đặc trưng của thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến. Khu phố cổ Hà Nội - khu 36 phố phường là một nhân tố quan trọng, một phần để nhận diện bản sắc văn hoá đô thị Hà Nội.
Khu 36 phố phường xưa cùng với Hoàng thành làm nên kinh kỳ Thăng Long nổi tiếng là đất "ngàn năm văn hiến", với các hoạt động sôi nổi điển hình.
Đây không chỉ là một trung tâm kinh tế mà còn là một trung tâm văn hóa đa dạng, đó là các giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội truyền thống trong các di tích lịch sử, văn hóa, nếp sống thanh lịch của người Hà Nội xưa, cùng với sự hiện diện của văn hóa nghề thủ công truyền thống còn ghi dấu lại bằng tên phố, các di tích tổ nghề và bằng cả các hoạt động buôn bán sản xuất hiện hữu còn lại trên các phố.
Giá trị kiến trúc
Tổng thể khu phố cổ Hà Nội là một quần thể kiến trúc với khối không gian nhỏ bé, các hình thức kiến trúc mặt đứng các tuyến phố, các ngôi nhà đặc biệt các lớp mái ngói "lô xô" cùng các họa tiết trang trí truyền thống của Việt Nam. Đây là một tổng thể cảnh quan kiến trúc đặc trưng của một đô thị cổ tiêu biểu với kiến trúc truyền thống của người Việt Đồng bằng Bắc Bộ, là cái nôi của văn hoá dân tộc Việt. Đây cũng là đặc trưng cho một di sản đô thị cổ châu Á.
Giá trị di sản của tổng thể kiến trúc đó là ý tưởng khởi nguyên của việc xây dựng kinh thành Thăng Long cùng với Hoàng thành, khu phố cổ Hà Nội giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành cơ cấu đô thị đặc thù của kinh đô Thăng Long xưa và thủ đô Hà Nội ngày nay.
Khu 36 phố phường Hà Nội là đặc trưng của một quần thể kiến trúc truyền thống Việt Nam, với hình thái kiến trúc mà phản ánh vào nó là các dạng kiến trúc của các thời kỳ lịch sử của thủ đô Hà Nội. Kiến trúc truyền thống phố cổ Hà Nội là sự kế thừa và phát triển tinh hoa văn hóa nhà ở dân gian truyền thống đồng bằng Bắc Bộ, nền văn hóa sông Hồng, văn minh lúa nước, phù hợp với điều kiện đô thị truyền thống Việt Nam hình thành từ trong lịch sử và cách thức xây dựng có nguồn gốc từ nông thôn.
Trải qua nhiều biến cố lịch sử, khu phố cổ Hà Nội luôn có sức sống riêng để tồn tại, thích nghi và phát triển, vừa bảo lưu được những nét riêng độc đáo.
Đó là mạng lưới đường phố, ngõ nhỏ có hình thái tự nhiên, cách chia nhỏ mặt đứng kiến trúc đường phố tạo nên vẻ đẹp hài hòa của không gian kiến trúc với những đặc tính động, luôn thay đổi khá bất ngờ, độc đáo.
Phố cổ Hà Nội là một giá trị di sản vô cùng quý báu cần được bảo tồn và phát huy trong đời sống đô thị hiện đại, là tấm gương phản chiếu lịch sử, kiến trúc và đời sống đô thị Hà Nội qua các thời kỳ.
