Từ "sóng ngầm" đến "giờ vàng" trong mỗi gia đình
Chán cảnh bố mẹ bất hòa, Nam Thành, học sinh lớp 11 của một trường chuyên ở Hà Nội bỏ đi chơi với bạn xấu. Bị bố mẹ đánh chửi khi phát hiện cậu lấy trộm tiền, Thành phản kháng. Cậu bỏ bê học, lao vào các trò tiêu khiển và trở thành con nghiện game như để xả mọi nỗi niềm. Thành bị công an bắt khi tham gia nhóm xã hội đen chuyên đi trấn lột. "Em thất vọng với bố mẹ. Làm vậy để chọc tức bố mẹ, để họ thay đổi". Khi được hỏi về hành vi của mình, cậu bé 16 tuổi trả lời lạnh lùng như vậy với chuyên gia tâm lý qua đường dây tư vấn 18001567 của Cục Bảo vệ và Chăm sóc trẻ em (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội).
Trải nghiệm những câu chuyện đời thường từ đường dây tư vấn này có thể nhận rõ những "sóng ngầm" trong các gia đình hiện đại đang ở mức báo động. Chỉ vì cãi vã mà người em đã trở thành kẻ ác khi đâm trọng thương người anh. Dư luận cũng sửng sốt với tin kẻ nghịch tử giết cha mẹ, chỉ vì không được cho tiền chơi cờ bạc. Theo các chuyên gia, nhiều gia đình rơi vào hoàn cảnh như gia đình Thành đã tìm đến đường dây nói trên "cầu cứu". Sau thời gian dài được tư vấn tâm lý, cùng với sự hợp tác tích cực của gia đình, nhiều em đã ổn định lại cuộc sống. Nguyên nhân của 70% trường hợp trẻ em vị thành niên phạm pháp, tình trạng phạm tội của thanh thiếu niên ngày càng gia tăng với những hoạt động băng nhóm rộng và nhiều tội ác ghê rợn được Vụ Gia đình (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) lý giải phần nhiều do sự sao nhãng giáo dục, thiếu quan tâm con cái của gia đình và xã hội.
Không ít trường hợp, cá nhân trẻ vị thành niên cảm thấy cô đơn giữa những người thân của mình. Minh Hằng sống trong gia đình khá giả ở quận Long Biên, Hà Nội. Căn nhà to rộng, thường xuyên vắng tiếng nói cười. Bố đi công tác cả tháng mới về, mẹ bận rộn tối ngày với cửa hàng buôn bán, ít có thời gian gần gũi hai chị em Hằng. Bố mẹ đều đặn cho hai em nhiều tiền tiêu vặt hay sắm những món đồ đắt tiền. Công việc nhà được giao phó cho người giúp việc, thậm chí có khi hai chị em chỉ nhận được sự quan tâm của cha mẹ qua vài lời dặn dò ghi trên tấm bảng hay vài dòng tin nhắn. Dường như khoảng cách giữa em và bố mẹ ngày càng xa dần... "Mẹ có biết con cảm thấy thế nào khi một tháng có 30 ngày thì có đến 29 ngày con phải ăn cơm một mình". Ðọc tâm sự trong nhật ký của Hằng mới hiểu tại sao em luôn cảm thấy cô đơn trong chính ngôi nhà đó.
Cũng chính nỗi cô đơn, thiếu sự quan tâm từ gia đình đã dẫn tới cái chết đau lòng vừa qua của ba nữ sinh Trường Phan Chu Trinh tại xã Ðắk Sắk và Ðắk Mil (Ðác Nông) vừa qua. Ðây là bài học đắt giá cho các bậc làm cha, làm mẹ cần dành nhiều thời gian "làm bạn" cùng con, để hiểu và giải quyết những trắc trở tưởng chừng nhỏ nhặt, nhưng lại là vấn đề quá lớn và khó có lối thoát với các em. Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Ngọc Quỳnh Dao, Trưởng bộ môn Tâm lý, Trường đại học Sài Gòn chia sẻ, nhiều người hiện nay xem nhẹ các bữa cơm gia đình, nhất là những người trẻ. Trong khi đó, bữa ăn gia đình được coi là "giờ vàng" để kết nối yêu thương.
Bà Thúy Hồng, chuyên viên nhiều năm kinh nghiệm trong ngành giáo dục chia sẻ, nhiều gia đình, nhất là các gia đình ở thành phố, để ưu tiên thời gian cho con học tập, cha mẹ làm tất cả việc nhà hoặc khoán trắng cho người giúp việc. Thực chất, họ đã vô tình đẩy "cậu ấm, cô chiêu" trở nên nhút nhát, khó gần và ích kỷ. Xã hội hiện đại khiến mối liên kết giữa các thành viên trong gia đình ngày càng lỏng lẻo. Mỗi bậc làm cha, làm mẹ lại có những suy nghĩ khác nhau trong việc giáo dục con cái. Có thể nói, mâu thuẫn trong cách dạy con là một trong những lý do dễ gây xung đột giữa hai vợ chồng nhất. Các nhà tâm lý học cũng khuyên, các cặp vợ chồng cần tôn trọng nhau trước mặt con trẻ, gia đình cần bàn bạc chia sẻ để tìm được tiếng nói chung. Ðồng thời, cha mẹ cần hướng con cái làm quen với công việc từ những việc nhỏ trong gia đình, từ đó tạo cho các em sự tự tin, dần hình thành các kỹ năng lao động, kỹ năng xử lý tình huống cũng như khả năng vượt qua khó khăn trong cuộc sống.
Hạnh phúc cần được sẻ chia
Ðối với mỗi cá nhân, gia đình có vai trò quan trọng trong việc hình thành, nuôi dưỡng nhân cách, cũng là nơi che chở, là bến đỗ yên bình của mỗi người trước những sóng gió, thất bại hay thành công trong cuộc đời. Với giá trị tổ ấm ấy, các chuyên gia nhìn nhận, gia đình có chức năng giáo dục chứ không phải chỉ giáo dưỡng.
Gia đình cũng là môi trường lý tưởng nhất để con trẻ thực hành những kỹ năng học được và cha mẹ chính là kho kỹ năng sống. Tất cả những khiếm khuyết của gia đình trong giáo dục con cái đều ảnh hưởng trực tiếp đến nhân cách của trẻ. Trong khi đó, theo GS, TS Lê Thị Quý, một trong những chuyên gia đầu ngành xã hội học, thì bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân chính làm tan vỡ tổ ấm, dẫn tới tình trạng ly hôn ngày càng tăng. Nạn nhân của hiện tượng này nhìn chung vẫn là những người yếu thế, phụ nữ, trẻ em, cha mẹ già phải sống phụ thuộc vào con cái. Ðiều tra của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, từ năm 2009 đến sáu tháng đầu năm 2012, cả nước có tới gần 179 nghìn vụ bạo lực gia đình. Trong đó, phụ nữ chiếm tỷ lệ 64,3%, đối với trẻ em chiếm tỷ lệ 14,08%, đối với người cao tuổi là 9,7%. Nguyên nhân của các tệ nạn xã hội, sự xuống cấp những giá trị đạo đức rộ lên thời gian qua... đều bắt nguồn từ gia đình.
Ðể góp phần giải quyết những vấn đề nêu trên, nhiều phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ đã và đang được triển khai sâu rộng tại các địa phương trên cả nước. Nội dung xây dựng gia đình cần bám sát những biến động, đòi hỏi mới của cuộc sống hiện đại, kịp thời ngăn chặn những yếu tố tiêu cực mới nảy sinh; đồng thời định hướng phát huy những giá trị văn hóa của gia đình truyền thống kết hợp với những yếu tố của văn minh nhân loại. Công tác gia đình cũng được xã hội hóa, năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác gia đình được nâng cao. Kiến thức gia đình được đưa vào trường học nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của giới trẻ đối với việc xây dựng gia đình hạnh phúc. Phó Vụ trưởng Vụ Gia đình Hoa Hữu Vân cho rằng, đội ngũ thanh niên chính là lực lượng có vai trò, trách nhiệm, có khả năng "hóa giải" những mâu thuẫn, thách thức của gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới. Ðó là lý do mà trước những nguy cơ đe dọa sự phát triển bền vững của gia đình, năm 2013 được chọn là Năm Gia đình Việt Nam với chủ đề "Kết nối yêu thương".
Xin được cảm nhận và sẻ chia với rung cảm sâu sắc khi đến với triển lãm "Sẻ chia" do Ngôi nhà bình yên (thuộc Trung tâm Phụ nữ và Phát triển, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam) đang tổ chức tại Hà Nội. Ðiều đọng lại từ mỗi hình ảnh, hiện vật ở đây chính là thông điệp về giá trị của gia đình, của hạnh phúc, mà bất cứ ai cũng đều cần kiếm tìm và gìn giữ.
