Tạo việc làm tại chỗ
Chị Ðặng Thị Thủy, 35 tuổi, một trong 30 học viên lớp trồng và nhân giống nấm hồ hởi dẫn chúng tôi về thôn Mỹ Lan, xã Bình Minh (Bình Sơn, Quảng Ngãi) để tham quan mô hình trồng nấm rơm của gia đình. Mô hình thực hiện tại khoảnh sân chừng 10 m2 sau nhà, được che phủ bằng vải bạt. Kéo tấm vải bạt, chỉ cho chúng tôi 200 bịch nấm rơm đang vào độ thu hoạch, chị Thủy nói: "Trồng nấm rơm tại nhà, công việc không đòi hỏi nhiều thời gian. Mỗi ngày tôi chỉ dành một tiếng đồng hồ để chăm sóc nấm, còn lại làm việc đồng áng và đi làm việc khác".
Chị Thủy cho rằng, mô hình trồng nấm có ưu điểm là tận dụng được rơm, rạ sẵn có, chi phí sản xuất thấp, dễ làm và bảo vệ được môi trường. Tuy chỉ mang tính chất thực hành, nhằm giúp người học áp dụng kỹ thuật vào sản xuất để có thêm kinh nghiệm, nhưng trại nấm của chị Thủy đã thu hoạch đợt một, được gần 200 kg nấm, bán được 4,6 triệu đồng, thu lợi 2,6 triệu đồng.
Nếu như mô hình trồng và nhân giống nấm tạo việc làm tại chỗ, giúp người lao động nâng cao thu nhập, thì tại xã Hành Thịnh (Nghĩa Hành, Quảng Ngãi), Ðoàn xã đang tập trung đào tạo lớp sơ cấp nghề điện, nước cho hơn 60 thanh niên nông thôn địa phương. Sau ba tháng học nghề, các học viên sẽ được một số doanh nghiệp tại KCN Dung Quất (Quảng Ngãi) tuyển dụng với mức lương khởi điểm hơn hai triệu đồng/tháng. Giám đốc Trung tâm Phạm Thị Ngọc Kim cho biết: "Ðể mở một lớp dạy nghề, chúng tôi thường khảo sát nhu cầu tuyển dụng lao động của doanh nghiệp trên địa bàn. Tiếp đó là khảo sát thực trạng, nhu cầu học nghề, lập nghiệp của thanh niên để tư vấn, định hướng giúp họ trong việc lựa chọn học nghề phù hợp. Trong điều kiện còn nhiều khó khăn hiện nay, chế độ, chính sách ưu đãi đối với lao động tham gia học nghề vẫn được quan tâm đầy đủ, đã tạo sự hấp dẫn, thu hút thanh niên học nghề. Theo đó, mỗi học viên được hỗ trợ 15 nghìn đồng/buổi học, một số học viên nhà xa, mỗi tháng được hỗ trợ 200 nghìn đồngtiền đi lại, đồng thời miễn toàn bộ học phí, các khoản đóng góp và trang, thiết bị phục vụ công tác giảng dạy và thực hành...".
Có mặt tại xã Quyết Tiến (Quản Bạ, Hà Giang), chúng tôi đến thăm Dự án Khu ứng dụng công nghệ cao sản xuất rau, hoa, cây dược liệu, cây ăn quả theo hướng VietGAP và Dịch vụ thương mại nông nghiệp với quy mô sản xuất ở đây tới 100 ha. Trao đổi ý kiến với lãnh đạo UBND xã Quyết Tiến và chúng tôi được biết công nhân đều là người dân tộc thiểu số tại địa phương, để được nhận vào làm việc trong Dự án, họ đã trải qua lớp học nghề chăm sóc cây dược liệu do UBND xã phối hợp Công ty cổ phần thương mại công nghệ Bình Minh tổ chức. Ðã có hơn 120 công nhân được Công ty tuyển dụng với mức lương trung bình hơn ba triệu đồng/người/tháng. Mức lương này cao gấp hơn 10 lần so với thu nhập hằng tháng từ trồng ngô của người lao động. Kế hoạch đến năm 2015, xã Quyết Tiến sẽ mở rộng quy mô sản xuất lên 500 ha cây dược liệu và tạo việc làm cho khoảng 3.500 lao động. Như vậy, việc phổ cập nghề để chuyển dịch cơ cấu lao động gắn với nhu cầu phát triển của địa phương, đang là nhiệm vụ đặt ra đối với cấp ủy, chính quyền và là cơ hội cho những người lao động nghèo.
Dạy nghề gắn với nhu cầu thực tế
Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, tại 49 địa phương trong cả nước, sáu tháng đầu năm 2012, có hơn 91 nghìn lao động nông thôn học xong các lớp dạy nghề ngắn hạn. Ðáng chú ý là, trong số gần 75 nghìn người (82%) có việc làm sau khi học nghề, chủ yếu là do người lao động tự tạo việc làm (hơn 52 nghìn người, chiếm hơn 70%), tập trung vào các nghề nông nghiệp (gần 28 nghìn người) và nghề thủ công, dịch vụ (hơn 24 nghìn người).
Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn hiện nay ở nhiều nơi còn nặng tính hình thức. Việc đào tạo nghề chỉ làm theo chỉ tiêu cấp trên giao mà thiếu tính định hướng, chưa gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sản suất, quy hoạch xây dựng nông thôn mới. Công tác điều tra, khảo sát và lập kế hoạch dạy nghề có nơi còn chưa sát thực tế, chưa phù hợp với yêu cầu phát triển. Nhiều địa phương, đơn vị xây dựng kế hoạch dạy nghề, nhưng không chủ động khảo sát để dự báo thông tin thị trường lao động trong ngắn hạn và dài hạn; chưa có sự phân luồng học sinh sau khi tốt nghiệp THCS và THPT để chủ động tiếp cận tư vấn định hướng nghề nghiệp. Vì vậy, đối với đào tạo trình độ sơ cấp nghề (hầu hết là các nghề phổ thông), yêu cầu kỹ thuật đơn giản và tỷ lệ có việc làm của lao động khá cao, song thường thiếu tính ổn định, ít bền vững theo thời gian.
Ðể khắc phục tình trạng nói trên, nhiều tỉnh, thành phố thường xuyên khảo sát thị trường lao động để có sự luân chuyển giữa các ngành nghề. Ðồng thời, giúp người học phát huy kiến thức đã được đào tạo, đáp ứng nhu cầu sử dụng lao động của các doanh nghiệp. Tìm hiểu công tác dạy nghề cho lao động trẻ tại TP Hải Phòng, chúng tôi được biết, hằng năm, Ban Thường vụ Thành Ðoàn Hải Phòng chủ động phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức các hoạt động hỗ trợ thanh niên đã qua học nghề, nhất là học nghề ngắn hạn, được bổ túc nâng cao trình độ, kiến thức, tay nghề, kết hợp với các chương trình tập huấn chuyển giao khoa học - kỹ thuật...
Công ty cổ phần May Hoàng Hưng là một trong những doanh nghiệp đóng tại xã An Hòa, huyện Vĩnh Bảo, luôn nhận được hỗ trợ tích cực của Thành Ðoàn Hải Phòng, nhất là cung cấp nguồn lao động qua dạy nghề. Sau gần sáu năm thành lập, hiện công ty có đội ngũ lao động lành nghề, với mức lương trung bình ba triệu đồng/người/tháng. Giám đốc công ty Phạm Văn Thành cho biết: Mỗi khi đơn vị ký kết hợp đồng làm sản phẩm mới, chúng tôi được Thành Ðoàn Hải Phòng hỗ trợ đào tạo nâng cao tay nghề cho công nhân. Vì vậy, chất lượng sản phẩm luôn được bảo đảm, tạo uy tín đối với khách hàng. Người lao động yên tâm gắn bó với công ty và có việc làm, thu nhập ổn định từ nhiều năm qua.
Do sự chuyển dịch nhu cầu của xã hội, nhiều ngành nghề (cần lao động học nghề ngắn hạn) thường thiếu tính bền vững và là nguyên nhân dẫn đến thừa hoặc thiếu nguồn lao động. Từ thực tế đó, nhiều nơi đã chủ động nắm bắt xu hướng của thị trường lao động để có những điều chỉnh linh hoạt, kịp thời và hiệu quả. Có mặt tại xã Hành Thịnh (Nghĩa Hành, Quảng Ngãi), chúng tôi được biết, ít năm trước xã phát triển nghề trồng cây cảnh. Nay, nghề đã không còn "đất sống". Trước tình hình đó, Ðoàn xã Hành Thịnh đã kịp thời tổ chức lớp đào tạo sơ cấp nghề giày da cho hơn 120 lao động nữ của xã. Việc chuyển sang học các nghề phù hợp thị trường lao động đã giúp các lao động nữ có được việc làm ổn định. Ðến nay, toàn bộ số lao động nữ được Công ty Giày da Nam Ngãi tuyển dụng với mức thu nhập trung bình hai triệu đồng/người/tháng. Yếu tố quan trọng để người lao động tham gia học nghề và gắn bó ổn định với công ty là bên cạnh thu nhập theo mức khoán sản phẩm, họ còn chủ động và dành được nhiều thời gian cho các công việc khác.
