Ðầu tư của Bảo hiểm Việt Nam trong thị trường tài chính

Tổng nguồn vốn thực tế đầu tư của các công ty bảo hiểm Việt Nam tăng nhanh qua các năm. Năm 1993 là 74 tỷ đồng thì đến năm 2002 đã là 7.391 tỷ đồng, tăng gấp gần 100 lần. Tuy nhiên, giá trị thực tế đầu tư của các công ty bảo hiểm luôn thấp hơn so với tổng nguồn vốn có thể đầu tư từ quỹ dự phòng nghiệp vụ và vốn chủ sở hữu. Tại thị trường bảo hiểm Việt Nam, hoạt động đầu tư của các công ty bảo hiểm  diễn ra khá phong phú. Ðó là gửi tiền tại các ngân hàng thương mại. Ðây là hình thức đầu tư chiếm tỷ trọng chủ yếu của các công ty bảo hiểm Việt Nam hiện nay.

Thực tế cho thấy rằng, nhằm bảo đảm ba nguyên tắc của đầu tư là an toàn, sinh lời và khả năng thanh khoản nhanh thì gửi tiền tại các ngân hàng thương mại có uy tín là lựa chọn đầu tiên của các công ty bảo hiểm mặc dù lợi nhuận đầu tư thấp. Hơn nữa, ngay trong những quy định của Nhà nước cũng đã đề cập việc đầu tư theo hình thức này. Các công ty bảo hiểm được phép đầu tư nguồn vốn nhàn rỗi từ quỹ dự phòng nghiệp vụ bảo hiểm được coi là tổng quỹ dự phòng nghiệp vụ sau khi đã trừ các khoản tiền mà công ty bảo hiểm dùng để bồi thường hoặc chi trả bảo hiểm thường xuyên trong kỳ. Khoản tiền này, đối với công ty bảo hiểm phi nhân thọ không thấp hơn 25% tổng quỹ dự phòng nghiệp vụ và không thấp hơn 5% tổng quỹ dự phòng nghiệp vụ đối với công ty bảo hiểm nhân thọ. Khoản tiền này phải được gửi tại các tổ chức tín dụng thường được gửi dưới dạng tiền gửi không kỳ hạn hoặc có kỳ hạn ngắn hơn ba tháng. Như vậy là các công ty bảo hiểm luôn thường xuyên có một lượng không nhỏ tiền gửi tại các tổ chức tín dụng. Ðặc thù của loại hình kinh doanh bảo hiểm là phân tán rủi ro.

Kinh doanh bảo hiểm không thể tách rời khỏi hoạt động tái bảo hiểm. Hoạt động tái bảo hiểm thông thường được quy định phải tái bảo hiểm qua Công ty tái bảo hiểm quốc gia Việt Nam (VINARE). Ðồng thời, các công ty bảo hiểm cũng tự thu xếp tái bảo hiểm theo hợp đồng hằng năm với các công ty bảo hiểm nước ngoài. Việc thanh toán phí tái bảo hiểm được tính trên cơ sở ngoại tệ là USD. Việc thay đổi của tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng lớn đến hoạt động tái bảo hiểm nói riêng và hoạt động kinh doanh bảo hiểm nói chung. Chính vì thế mà các công ty bảo hiểm luôn phải tự cân đối nguồn ngoại tệ của mình nhằm chủ động trong việc thanh toán phí tái bảo hiểm.

Ðầu tư trái phiếu Chính phủ. Ðây cũng là một hình thức đầu tư được các công ty bảo hiểm quan tâm áp dụng, nhất là các công ty bảo hiểm nhân thọ, vì thời hạn đáo hạn của hợp đồng bảo hiểm thường gần với thời hạn thanh toán của trái phiếu Chính phủ (bao gồm tín phiếu và trái phiếu kho bạc) và công trái. Ðây là những loại chứng khoán có độ rủi ro gần như bằng 0 do có Chính phủ bảo đảm, thời hạn thường dài hơn một năm và lãi suất khá cao đối với những loại trái phiếu trung hạn và dài hạn. Tại các công ty bảo hiểm nhân thọ như Bảo việt Nhân Thọ hoặc Prudential thì đầu tư trái phiếu Chính phủ và công trái đứng thứ hai sau tiền gửi ngân hàng. Các công ty bảo hiểm cũng đóng góp một lượng tiền không nhỏ thông qua việc mua trái phiếu của Quỹ hỗ trợ đầu tư và phát triển quốc gia, chẳng hạn như năm 2002 đã đóng góp vào quỹ này 967 tỷ đồng, trong đó, riêng Bảo Việt  đã đóng góp 692 tỷ đồng.

Góp vốn liên doanh dưới hình thức số vốn chiếm phần lớn và có quyền điều hành công ty hoặc góp vốn dưới dạng cổ đông thường. Các công ty bảo hiểm cũng có thể ủy thác đầu tư cho các công ty đầu tư chuyên nghiệp, hoặc các quỹ đầu tư, hoặc các công ty chứng khoán, giao quyền đầu tư theo danh mục của công ty mà công ty ủy thác hoặc theo danh mục đầu tư mà công ty bảo hiểm tự quyết định. Hình thức này còn mới mẻ đối với thị trường bảo hiểm Việt Nam. Việc góp vốn liên doanh mới chỉ được thực hiện trong những năm gần đây mà Bảo Việt là công ty luôn dẫn đầu trong nhiều lĩnh vực.

Năm 2001, Bảo Việt đã góp vốn đầu tư với số vốn chiếm phần lớn vào 26 dự án lớn, trong đó có 17 dự án đã đi vào hoạt động và chín dự án đang triển khai. Các dự án được đầu tư phần lớn đều đạt được cổ tức từ 10%/năm trở lên và dần trở thành một trong những lĩnh vực đầu tư mang lại hiệu quả cao nhất.

Ðầu tư chứng khoán. Ở các nước kinh tế phát triển trên thế giới  thì đầu tư vào chứng khoán là hoạt động đầu tư quan trọng nhất, chiếm tỷ trọng lớn nhất và mang lại lợi nhuận cao nhất cho các công ty bảo hiểm. Còn ở nước ta, do việc mới thành lập sở giao dịch chứng khoán, cho nên hoạt động đầu tư chứng khoán của các công ty bảo hiểm chỉ bắt đầu từ năm 2001 với tỷ trọng rất nhỏ, chiếm  khoảng hơn 1% tổng vốn đầu tư.

Hiện nay, chỉ duy nhất có Bảo Việt là thành lập Công ty cổ phần chứng khoán Bảo Việt với số vốn là 43 tỷ đồng, trong đó Bảo Việt đóng góp 80%. Ðây là công ty chứng khoán đầu tiên  trực thuộc công ty bảo hiểm, hoạt động dưới dạng công ty đầu tư và ủy thác đầu tư của Bảo Việt và cả thị trường bảo hiểm. Như vậy, cơ cấu đầu tư và danh mục đầu tư của các công ty bảo hiểm Việt Nam được đa dạng hóa và phù hợp những quy định của các văn bản pháp quy...

NHÌN tổng thể, hoạt động đầu tư của bảo hiểm Việt Nam chưa đóng vai trò quyết định ở thị trường tài chính. Ðể hoạt động đầu tư của các công ty bảo hiểm Việt Nam thật sự mang lại hiệu quả tương xứng tiềm năng về vốn, việc tham gia thị trường tài chính như thế nào để đạt lợi nhuận cao nhất trên cơ sở vẫn bảo đảm được những nguyên tắc đầu tư của bảo hiểm là vấn đề cần được các công ty bảo hiểm nghiên cứu và tính toán thấu đáo.