Ðể tỏ lòng tri ân và tôn vinh người nữ Anh hùng dân tộc, được sự ủng hộ của nhiều tổ chức xã hội và nhân dân trong cả nước, lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa đã quyết định xây dựng tượng đài Bà Triệu ở huyện Hậu Lộc. Cuộc thi mẫu tượng đài đã chọn được phác thảo chính thức và đang trong giai đoạn bổ sung, nâng cao và hoàn thiện.
Hiện nay, một vấn đề được nhiều người quan tâm đóng góp ý kiến là địa điểm đặt tượng đài Bà Triệu ở đâu cho phù hợp. Phần lớn ý kiến đều đồng thuận với quyết định của tỉnh xây dựng tượng đài tại khu vực làng Phú Ðiền (Hậu Lộc). Tuy nhiên, địa điểm tượng đài nên đặt trên núi Gai hay ở trung tâm của quần thể ba di tích lăng, đền, đình Bà Triệu ở làng Phú Ðiền, nơi diễn ra trận quyết chiến của nghĩa quân với giặc Ngô và cũng là nơi Bà Triệu đã hy sinh. Người viết bài này xin được đưa ra một ý kiến nhỏ về việc lựa chọn địa điểm đặt tượng đài dựa trên những nghiên cứu về địa thế cảnh quan và tính hiệu quả, đáp ứng nhu cầu tâm linh của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Nhiều nơi trong nước đã có một số tượng đài danh nhân, tượng Phật trên núi cao nhưng không nhiều. Ðiều đáng nói là tượng chân dung, dù bán thân hay toàn thân, nếu đặt ở núi cao, chỉ đạt một yêu cầu là từ xa trông thấy nhưng không rõ hình thù và không thể chiêm ngưỡng được vẻ đẹp thẩm mỹ của tượng đài bởi không có một không gian quảng trường rộng cần thiết cho tầm nhìn. Như vậy sẽ giảm đi tính hiệu quả và ngược lại với yêu cầu về xây dựng tượng đài Bà Triệu phải bảo đảm tính đại chúng, để người xem có khả năng cảm thụ cả về nội dung và giá trị nghệ thuật của tượng đài. Ðó là chưa kể tới những người khuyết tật, người cao tuổi, thiếu nhi, thương binh, bệnh binh muốn được đến viếng thăm, thắp nén hương ngưỡng vọng trước tượng đài Bà Triệu. Họ không thể nào leo hàng trăm bậc dốc lên núi cao để thắp hương, dâng hoa trong mùa đông giá rét, cũng như mùa hè nóng nực của xứ Thanh.
Nếu địa điểm đặt tượng đài Bà Triệu nằm trong khuôn viên quảng trường, giữa quần thể ba di tích: Ðền thờ Bà Triệu ở chân núi Gai, đình thờ Bà Triệu, lăng Bà Triệu ở núi Tùng, đều thuộc làng Phú Ðiền, cách nhau khoảng 600 m, là phù hợp về địa thế, cảnh quan, tạo lập được không gian quảng trường tượng đài, thuận lợi cho du khách và người hành hương thăm viếng.
Như vậy, trong không gian này, có thể xây dựng một khu văn hóa mà tâm của nó là tượng đài Bà Triệu, giao điểm của ba di tích nằm giữa một tam giác gần như cân. Vị trí đặt tượng đài Bà Triệu cần được tôn cao phù hợp cả về phối cảnh và phong thủy. Ðiều quan trọng là khi trở thành khu văn hóa tượng đài Bà Triệu, chắc chắn sẽ thu hút đông khách tham quan và hành lễ. Cũng chính nơi đây sẽ diễn ra những hoạt động giao lưu, giáo dục truyền thống lịch sử và các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, biểu diễn văn nghệ. Ðịa điểm đặt tượng đài Bà Triệu nằm giữa không gian quần thể di tích gần đường quốc lộ, thuận lợi về mặt giao thông, không phải mất thời gian leo núi, du khách có thể dừng lại trên chuyến hành trình và vào viếng, dâng hương, tưởng niệm Bà Triệu.
Xét về mặt tổng thể, nếu đặt tượng đài Bà Triệu trên núi Gai không những tạo nên sự bất tiện cho khách tham quan, không có được không gian quảng trường cần thiết cho tượng đài mà còn không mang lại hiệu quả xã hội bởi sự tốn kém không cần thiết về kinh phí xây dựng.
Hiện tại, vẫn còn sớm để lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa có phương án tối ưu, phù hợp trong việc lựa chọn xây dựng tượng đài Bà Triệu, vừa đạt tính thẩm mỹ cao, vừa thỏa lòng mong muốn của nhân dân và thuận lợi cho du khách, người hành hương thăm viếng.
HOÀNG HOA
