“Áo gấm đi đêm”
Nhìn vào bảng thành tích của học sinh trường Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam, có thể thấy những con số khiến người ngoài ngạc nhiên: nhiều học sinh mới tốt nghiệp của các khóa K25, K27 và K28 đã có kinh nghiệm lên tới 300 buổi trên sân khấu. Chưa kể, nhiều em đã giành được các giải thưởng lớn trong nước và quốc tế. Có những em tuy mới ra trường từ 2-4 năm nhưng đã có những bộ sưu tập huy chương, điển hình là Nguyễn Mạnh Trung, Nguyễn Văn Dương (sở hữu tới ba giải vàng, năm giải bạc trong cuộc thi và Liên hoan xiếc quốc tế).
Các học sinh xuất sắc được nhà trường trao thưởng.
Nhiều em giành các giải vàng, bạc hay tài năng trẻ khi mới chân ướt chân ráo ra trường chưa đầy hai năm như Quách Xuân Tùng, Nguyễn Phương Thảo, Quách Thế Nam, Nguyễn Ngọc Thịnh, Nguyễn Chí Đoàn, Nguyễn Ngọc Anh, Nguyễn Ngọc Ánh, Lê Trung Thành, Nguyễn Hạnh Phúc… Từ năm 2008 đến nay, gần 100 học sinh đã trở thành các diễn viên chuyên nghiệp của Liên đoàn Xiếc Việt Nam, Liên đoàn Xiếc Hà Nội và Liên đoàn Xiếc TP Hồ Chí Minh. Hiệu trưởng trường Hoàng Minh Khánh cho biết, nhiều học sinh ngay khi đang trong quá trình đào tạo đã có trình độ sánh ngang các diễn viên chuyên nghiệp. Còn NSND Tâm Chính, người gắn bó lâu năm với Trường cho hay, các giải thưởng trong nước và quốc tế hầu hết đều xuất phát từ các khóa đào tạo của Trường.
Ngoài ra, từ năm 2010, Trường đã tiếp nhận đào tạo 17 học sinh Cam-pu-chia hệ 4 năm. Đến tháng 10 năm nay, khóa diễn viên đầu tiên của nước bạn mà nhà trường hợp tác đào tạo này sẽ tốt nghiệp và về nước.
Thế nhưng, để đạt được những thành quả đó là cả một chặng đường gian nan. Học nghề xiếc khó khăn, lâu dài, không chỉ đòi hỏi về năng khiếu mà còn cả thể lực, sự khéo léo, tinh nhạy, phản xạ tốt, dẻo dai… Chính vì thế mà tuyển đầu vào đã khó, số học sinh rơi rụng dần khi qua vòng sơ loại lại không ít. Theo số liệu của Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam, khóa 35 của năm học 2014-2015 bắt đầu tuyển sinh từ tháng 3. Vòng sơ tuyển kéo dài ba tháng ở 89 trường học từ tiểu học đến THPT và Trung tâm giáo dục thường xuyên, số thí sinh đăng ký dự tuyển là 3037 thí sinh, nhưng dự tuyển còn chưa đầy 1/3: 983 thí sinh, và hơn một nửa trong số đó (597 thí sinh) trúng tuyển.
Số học sinh trụ lại với ngành cũng phải trải qua vô vàn gian nan, khổ luyện mới được như mong muốn. Chính vì đặc thù yêu cầu không chỉ năng khiếu, thể lực, mà còn cả sự tinh nhạy, khéo léo, dẻo dai…, mà tỷ lệ học sinh xếp loại khá giỏi không cao chót vót như ở các trường khác, mà chỉ giữ ở mức trên 53%. Tuy nhiên, những thành tích mà các em đạt được, hay chỉ những tiết mục biểu diễn tốt nghiệp, cũng đã cho thấy sự “thành tài” thực sự của các em.
Về phía giáo viên, để trụ với nghề thì lòng yêu nghề quả thực cũng vẫn còn chưa đủ, bởi các buổi dạy hằng ngày nào cũng bắt đầu từ sáng sớm đến tối muộn, trong khi chế độ chính sách còn nhiều bất hợp lý. Các bài giảng, chương trình lại hoàn toàn không giống với những trường khác, là ngoài yếu tố chuẩn, chính xác, còn phải sáng tạo, và để thành công với sáng tạo đó, phải đổ công sức ra nghiên cứu, thử nghiệm… mất hằng năm trời. Bên cạnh đó, trong khi chính các giáo viên, diễn viên còn gặp phải vô vàn khó khăn để trụ với nghề, thì họ vẫn phải dạy cho học sinh sống được với nghề, đó là một nghịch lý.
Chuẩn thầy để chuẩn trò
Một trong những vấn đề của Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam mà bản thân ban giám hiệu đã thẳng thắn thừa nhận là chất lượng của giáo viên không cao. Trong nhiều năm qua, giáo viên được phân về trường theo kiểu cử ai về cũng nhận, bất kể người đó có trình độ học vấn và nghề nghiệp hay không.
TS Hoàng Minh Khánh, Hiệu trưởng Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam cho biết, có những giáo viên trước đây là bảo vệ của trường ĐH Sân khấu Điện ảnh, hoặc học các chuyên ngành quản lý, tài chính, hành chính… chuyển sang, hoàn toàn không có chuyên môn cũng như trình độ học vấn. Một số giáo viên khác chuyển từ diễn viên sang, không phải do hết thời gian công tác mà vì không diễn được, lên lớp không thị phạm được cho học sinh. Có những giáo viên không nắm được khái niệm cơ bản về ngành xiếc… Có cả hiện tượng giáo viên ăn mặc không đúng quy định khi lên lớp (mặc quần soóc, áo phông), xăm trổ, có thái độ không nghiêm túc, thiếu kỷ cương với học sinh và đồng nghiệp… Hệ lụy là, trong trường hiện tại đang tồn tại một số giáo viên “dưới chuẩn”, thậm chí cả về đạo đức người đứng trên bục giảng.
Chính vì thế, việc từng bước chuẩn hóa giáo viên đối với Trường hiện nay vô cùng quan trọng, buộc phải hoàn thành trước trong lộ trình tiến tới thành lập Trường Cao đẳng Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam.
Một tiết mục mới được khai thác trong buổi biểu diễn của học sinh tốt nghiệp.
TS Hoàng Minh Khánh cho biết, Trường đã xây dựng Bộ tiêu chuẩn chức danh để chuẩn hóa giáo viên, trong đó có những điều kiện như ít nhất giáo viên phải học ĐH và đang làm nghề. Nếu là học sinh ở lại làm giáo viên thì phải được giải thưởng. Tiếp đó, Trường cũng phối hợp với Trường ĐH Sân khấu Điện ảnh đào tạo các lớp đạo diễn sân khấu, cũng như khuyến khích các giáo viên học nâng cao trình độ Thạc sĩ, Tiến sĩ…
“Những ai không đáp ứng được yêu cầu, chúng tôi sẽ kiên quyết chuyển công tác khác. Tôi biết sẽ có những phản ứng, nhưng chúng tôi phải thực hiện bằng được việc đào tạo lại đội ngũ giáo viên hiện nay. Thầy có chuẩn thì trò mới chuẩn được” – Hiệu trưởng Hoàng Minh Khánh khẳng định.
