Với hơn 102.000 ha rừng ngập mặn, vùng đất cực Nam đang nắm giữ một “kho báu” khổng lồ mang tên carbon xanh. Nguồn tài nguyên vô giá ấy đang chờ được định giá, hứa hẹn mang lại sự phồn thịnh lâu dài cho mảnh đất cực nam thiêng liêng...
Định danh từng cây đước, đong đếm từng nhịp thở thiên nhiên
Khác biệt với những cánh rừng nhiệt đới trên cạn, rừng ngập mặn Cà Mau sở hữu khả năng lưu trữ carbon ở mức độ diệu kỳ. Sức mạnh phi thường này không chỉ đến từ những thân cây vươn cao, mà mấu chốt nằm ở hệ rễ đan xen cắm sâu vào lớp bùn lầy, cùng tầng đất trầm tích được bồi tụ qua hàng thế kỷ.
Theo Viện Nghiên cứu Sinh thái và Môi trường rừng, hệ sinh thái Cà Mau đang hấp thụ và “làm sạch” hơn 30 triệu tấn CO2 mỗi năm. Năng lực tuyệt vời này giúp Cà Mau giữ vững “ngôi vương” về trữ lượng carbon rừng ngập mặn tại Việt Nam. Để dễ hình dung, trữ lượng này lớn hơn rất nhiều so với lượng phát thải của những trung tâm công nghiệp khổng lồ như Thành phố Hồ Chí Minh (19,9 triệu tấn) hay tỉnh Quảng Ninh (10,5 triệu tấn)… Phần lớn khối tài sản khổng lồ ấy đang âm thầm ngủ yên dưới lòng đất mẹ.
Để biến tiềm năng vô hình thành giá trị thực, chiến dịch “Bản đồ Carbon” đang được chính quyền tỉnh Cà Mau và tổ chức WWF-Việt Nam khẩn trương triển khai tại xã Viên An và Đất Mũi. Bước chân vào khu vực thí điểm rộng 150 ha, người ta không khỏi ngỡ ngàng trước sự tỉ mỉ của những người làm khoa học. Từng cây đước, cây mắm được nâng niu, gắn mã số định danh và theo dõi sát sao. Đơn cử, cây đước sừng sững mang mã số 1588 cao tới 15 mét, chu vi thân hơn 60 cm, đang tích lũy hơn 136 kg carbon. Cách đó không xa, “người anh em” mang mã 1585 cũng lặng lẽ đóng góp gần 30 kg carbon cho khí quyển.
Đứng giữa tán rừng rợp mát, phóng ánh mắt tự hào về phía những thân đước đánh số, ông Phan Minh Chí, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cà Mau tiết lộ: “Thị trường tín chỉ carbon quốc tế là một sân chơi minh bạch và vô cùng khắt khe. Trong đó, công đoạn đo đạc tỉ mỉ này được xem là “tấm vé thông hành” tiên quyết. Chỉ khi có trong tay cơ sở dữ liệu khoa học vững chắc, chính xác đến từng con số, Cà Mau mới tự tin sải bước trong sân chơi toàn cầu”.
Sinh kế nghìn tỷ dưới tán đại ngàn
Giờ đây, viễn cảnh bán tín chỉ carbon tại vùng rừng ngập mặn Cà Mau không còn là lý thuyết xa vời. Theo tính toán sơ bộ, nếu áp dụng mức giá thấp nhất trên thị trường thế giới từ 5 đến 10 USD/tín chỉ, Cà Mau hoàn toàn có thể thu về nguồn ngoại tệ ít nhất 150 triệu USD mỗi năm.
Hân hoan trước cơ hội rộng mở, ông Nguyễn Chí Thiện, Giám đốc Sở Công thương Cà Mau nhẩm tính nhanh: “Nếu quy đổi ra tiền Việt Nam, số tín chỉ carbon này tương đương hơn 3.500 tỷ đồng. Đây thực sự là nguồn lực tài chính khổng lồ để địa phương tái đầu tư, chăm chút rừng và xây dựng các công trình chắn sóng kiên cố”.
Tuy nhiên, hành trình chạm tay vào “kho báu” đang phải chạy đua từng ngày với sạt lở bờ biển. Xót xa thay, mỗi năm Cà Mau bị “bốc hơi” khoảng 300 ha rừng. Không cam chịu khuất phục, bên cạnh kè bê tông kiên cố, tỉnh đã sáng tạo những giải pháp “mềm” thuận thiên. Tại vùng rừng ngập mặn xã Đất Mũi, những khối xơ dừa bọc vỏ hàu được thả xuống tạo thành màn chắn sóng diệu kỳ. Chúng vỗ về cơn thịnh nộ của đại dương, làm giá thể cho hạt mắm bám rễ vươn lên mầm xanh mới.
Hơn ai hết, Cà Mau thấu hiểu đích đến cuối cùng của tín chỉ carbon phải tạo ra thay đổi trong nồi cơm, manh áo của người dân. Điển hình là việc lồng ghép nhiệm vụ bảo vệ rừng với mô hình sinh kế tôm-rừng quy mô gần 30.000 ha. Những con tôm sinh thái đạt chứng nhận quốc tế danh giá như EU Organic hay ASC đã đáp ứng được những chuẩn mực xuất khẩu khắt khe nhất, qua đó khẳng định vị thế vững chắc của tôm Cà Mau trên bản đồ toàn cầu.
Gắn bó nhiều năm với mô hình này tại ấp Tắc Biển (xã Phan Ngọc Hiển), lão nông Trần Minh Trí rạng rỡ khoe sản phẩm tôm sạch của gia đình luôn được thu mua với giá cao hơn từ 10-15%. Phóng tầm mắt về phía đại ngàn, ông Trí hồ hởi: “Tới đây, khi cơ chế tín chỉ carbon được khơi thông, nông dân nuôi tôm giữ rừng như tôi sẽ có thêm khoản thu nhập từ tiền bán “không khí sạch”. Khi đó, đời sống bà con chắc chắn sẽ còn khấm khá hơn bây giờ”.
Bức tranh thị trường carbon Cà Mau ngày càng rõ nét khi dữ liệu trữ lượng được số hóa bài bản. Tiếp nối kỳ vọng ấy, dự án “Khí hậu xanh” (2025-2032) với hơn 51 tỷ đồng sẽ tiếp tục phủ xanh Vườn quốc gia Mũi Cà Mau. Dẫu vậy, để thương mại hóa tín chỉ carbon sớm thành hiện thực, Cà Mau vẫn đang chờ đợi một hành lang pháp lý thông thoáng từ Trung ương.
Trong ánh chiều tà buông xuống rừng đước mênh mông, những người giữ rừng vẫn cần mẫn, lặng lẽ với công việc hàng ngày. Ở họ, phần nhiều có lẽ chưa tường tận thuật ngữ “Net Zero” nhưng luôn thấu hiểu việc giữ được màu xanh của rừng là giữ sinh kế vững bền. Từng gốc đước, từng tấc bùn nơi đây là kho báu đang đợi ngày được đánh thức hoàn toàn, để rừng không chỉ “thở” ra tiền mà còn viết tiếp câu chuyện phát triển bền vững nơi cực Nam Tổ quốc.
