Dâng Bác, trọn vẹn lời ca

ND - Ðoàn ca múa Tổng cục Chính trị nay là Ðoàn ca múa Quân đội được thành lập năm 1951 và là đoàn văn công đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tiếng hát của nghệ sĩ đã vang lên trên mọi chiến hào và theo bước chân của những người lính nơi chiến trường.

Lúc sinh thời, Bác Hồ luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với đoàn nghệ thuật này cũng như từng nghệ sĩ trong đoàn. Những lời căn dặn của Bác luôn là động lực để các nghệ sĩ vượt lên khó khăn, để người nghệ sĩ thật sự là chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, văn nghệ. Lời căn dặn ấy vẫn còn giá trị, có ý nghĩa cho tới ngày hôm nay, trở thành hành trang đi suốt con đường nghệ thuật cũng như cuộc đời của mỗi văn nghệ sĩ.

Những kỷ niệm khó quên về Người

Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) Linh Nhâm là một giọng ngâm thơ nổi tiếng trên sóng phát thanh, nhưng có lẽ ít ai biết được chuyên môn đầu tiên của nghệ sĩ không phải là ngâm thơ. NSƯT Linh Nhâm còn nhớ như in: "Vào năm 1960, thấy có chất giọng tốt, Bác khuyên tôi nên học ngâm thơ. Thế là tôi quyết tâm luyện ngâm. Bài thơ đầu tiên tập luyện là bài Lá thư Bến Tre của nhà thơ Tố Hữu biểu diễn cho Bác xem. Bác khen đã biết ngâm thơ nhưng phải tập luyện nhiều hơn cách lấy hơi vào buổi sáng để phát triển năng khiếu này".

Bác Hồ là người luôn luôn quan tâm, thân thiết, gần gũi với anh chị em nghệ sĩ. Nghệ sĩ Khắc Tuế, NSƯT Ngô Trọng Mai, nguyên là trưởng, phó đoàn tuy đã ở vào tuổi thất thập cổ lai hy, nhưng những kỷ niệm về Bác Hồ vẫn còn in sâu trong tâm trí họ. Vẫn còn nguyên đó những cảm xúc như lần đầu biểu diễn phục vụ Bác, cũng như vẫn còn nguyên vẹn tình yêu, niềm đam mê với nghề. Trong một lần chuẩn bị biểu diễn, nghệ sĩ Ngô Trọng Mai và mọi người trong đoàn bất ngờ thấy Bác vào trong cánh gà và hỏi thăm anh chị em nghệ sĩ. Bác hỏi về chương trình của đoàn: "Hôm nay các chú có "tủ" gì mới không?". ("Tủ" là từ mà anh chị em nghệ sĩ thường dùng để nói về những tiết mục riêng, hay, đặc sắc của mình). Câu hỏi hóm hỉnh, gần gũi của Bác như lời nhắc nhở mỗi văn nghệ sĩ cần sáng tác, dàn dựng và biểu diễn nhiều tiết mục hay hơn, phản ánh sâu sắc thực tiễn cuộc sống, phục vụ đắc lực nhu cầu thưởng thức văn hóa, văn nghệ của nhân dân. Bác là như vậy. Ẩn sau những câu nói giản dị, gần gũi lại là những bài học lớn mà chúng ta cần suy ngẫm.

Nhạc sĩ Huy Thục, người đã có rất nhiều sáng tác để đời trong cả kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Với nhạc sĩ, bài hát Tiếng đàn Ta lư được sáng tác khi 33 tuổi, vinh dự được biểu diễn phục vụ Bác ngay vào đêm 31-12-1968, một năm sau khi bài hát ra đời. Bài hát nhanh chóng trở nên phổ biến khi nó theo bước chân bộ đội trên từng trận tuyến. Nhiều bài hát gắn với tên tuổi của NSND Tường Vy, nhưng bài hát Tiếng đàn Ta lư có lẽ được biểu diễn thành công nhất và bà cũng là nghệ sĩ đầu tiên biểu diễn hát bài hát này cho Bác Hồ nghe. Bác Hồ đã tặng Huân chương Chiến công cho nhạc sĩ Huy Thục và NSND Tường Vy vào năm 1969. Bài hát ấy như "kéo" NSND Tường Vy nay ở vào tuổi thất thập trở về với nhiều kỷ niệm về Bác, những kỷ niệm thân thương và khó phai mờ trong cuộc đời.

NSND Tường Vy là một trong những nghệ sĩ nhiều lần được gặp và hát cho Bác Hồ nghe. Bà nhớ về kỷ niệm lần đầu gặp Bác, Bác đã khen: "Cháu hát hay quá! Cháu hãy vào chiến trường hát cho bộ đội nghe". Người nghệ sĩ nghẹn ngào xúc động. Sau lần đó, Tường Vy vâng lời Bác xin vào hát phục vụ bộ đội trong chiến trường. Rồi có lần, sau khi biểu diễn xong, Bác ân cần hỏi thăm Tường Vy về quê hương, về mẹ, về đời sống, thu nhập. Bác căn dặn: "Nhớ dành tiền, ngày đất nước thống nhất, cháu nhớ mua quà về cho mẹ nghe". Với bà, Bác giống như một người cha thân yêu trong gia đình. NSND Tường Vy bộc bạch: "Ngày ấy, Bác bảo, cháu phải tìm hiểu hết dân ca nước mình, sau đó tìm hiểu dân ca các nước, muốn như vậy phải học nhiều thứ tiếng". Từ lời khuyên của Bác, mười mấy năm liền, những lúc rảnh rỗi, Tường Vy tới các thư viện, nhờ anh em trong các đại sứ quán, để có điều kiện gặp gỡ, nói chuyện và giúp học hát dân ca bằng nhiều thứ tiếng. Nhờ "vốn để dành" mà nghệ sĩ tự học, mỗi dịp Bác Hồ tiếp các khách quốc tế, các nguyên thủ quốc gia, Tường Vy đều được vào Phủ Chủ tịch biểu diễn những bài dân ca bằng thứ tiếng bản địa của nước Cu-ba, Chi-lê, Triều Tiên, Pháp, Anh... và được hoan nghênh nhiệt liệt.

Mỗi lần lên sân khấu, khi còn phục vụ trong quân ngũ, hay cả khi đã về hưu, NSND Tường Vy đều ưa chọn trang phục yêu thích, bộ quân phục bộ đội mầu xanh, bởi trang phục ấy luôn nhắc nhớ trong tim bà tình yêu và niềm kiêu hãnh là Bộ đội Cụ Hồ. Tình yêu lớn đối với Ðảng, với Bác Hồ kính yêu và làm theo những điều Bác dạy giúp cho Tường Vy bước lên đỉnh cao của nghệ thuật, cống hiến to lớn cho nền âm nhạc Việt Nam. Ðau đáu lời dặn của Bác, rằng "mỗi người phải làm được một điều gì đó cho đất nước", bà đã thực hiện ước nguyện thầm hứa với Bác, đó là từ khi gây dựng CLB Âm nhạc tình thương đến nay, bà mở được ba trung tâm nghệ thuật tình thương tại Hà Nội, Ðà Nẵng và Quảng Nam, đào tạo miễn phí gần 1.000 em phần lớn bị khuyết tật, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. "Cái nôi" này đã "đưa" hàng trăm em bước vào các nhạc viện, Trường múa Việt Nam...

Mỗi nghệ sĩ là một chiến sĩ trên mặt trận văn hóa

Nhạc sĩ Huy Thục bày tỏ, chính tình cảm của Bác "quyện" vào anh em chiến sĩ chúng tôi. Bác Hồ tạo cho những nghệ sĩ chúng tôi một hình tượng cao đẹp trong quá trình sáng tác, rằng có Bác, có Tổ quốc, có quê hương, có đồng đội. Ngay sau ngày Bác đi xa, anh em nghệ sĩ gạt nước mắt để "đêm nay trên đường hành quân ra mặt trận...". Ước nguyện của Bác Hồ kính yêu, giải phóng miền nam, thống nhất đất nước tạo động lực, thúc giục nhạc sĩ Huy Thục sáng tác bài hát Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân. Trung tướng Hồng Cư, nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, người chịu trách nhiệm trực tiếp quản lý đoàn ca múa này bồi hồi chia sẻ: "Ðối với bộ đội, Bác là người cha thân yêu của lực lượng vũ trang nên sự quan tâm của Bác như người cha với con. Có lẽ đây là tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh. Sự quan tâm, săn sóc ấy có hai ý nghĩa, đó là tư tưởng nhân văn và tình cảm cha con. Nghệ sĩ là chiến sĩ và chiến sĩ là nghệ sĩ".

Gần 60 năm trưởng thành và phát triển của Ðoàn ca múa Quân đội, những lá thư của Bác được cất giữ trang trọng tại phòng lưu niệm của đoàn, không chỉ là phần thưởng vô giá mà còn luôn gợi biết bao tình cảm yêu mến của Bác dành cho anh chị em nghệ sĩ. Sự quan tâm của Bác Hồ trở thành động lực cho anh chị em nghệ sĩ trong đoàn nỗ lực sáng tác và biểu diễn, để luôn phấn đấu như lời Bác căn dặn "trước khi là một nghệ sĩ giỏi thì phải là một chiến sĩ tốt". Lời động viên của Bác Hồ hơn 40 năm qua vẫn vẹn nguyên giá trị với các thế hệ nghệ sĩ của Ðoàn ca múa Quân đội. NSƯT Nguyễn Tiến hiện là Phó trưởng đoàn, từng hai lần biểu diễn đàn bầu cho Bác Hồ vào năm 1963 và 1965 khi còn là thành viên nhỏ tuổi nhất của đội thiếu nhi "Vàng Anh" Nam Ðịnh cho biết: "Bác rất quan tâm đến nghệ sĩ từ những việc rất nhỏ, thế hệ nghệ sĩ chúng tôi cũng học tập Bác. Sau các buổi biểu diễn, anh em nghệ sĩ cùng xuống bếp với bộ đội. Có những chốt biên giới, nghệ sĩ nhiều khi còn nhiều hơn bộ đội nhưng chúng tôi vẫn biểu diễn hăng say...".

Ðại tá Lê Cao Bằng, Chính trị viên của đoàn cho biết, các chương trình biểu diễn với các tiết mục luôn đổi mới phục vụ bộ đội và nhân dân không những vượt chỉ tiêu nhiệm vụ chính trị, với khoảng 150 buổi diễn/năm mà còn trở thành những phong trào thi đua sáng tạo nghệ thuật gắn liền với cuộc sống, chiến đấu của quân đội và nhân dân Việt Nam. Những phong trào sôi nổi ấy chính là hoạt động thiết thực của các nghệ sĩ Ðoàn ca múa Quân đội hướng tới kỷ niệm 40 năm thực hiện Di chúc của Bác Hồ và hưởng ứng Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh".

40 năm kể từ ngày Bác Hồ đi xa, những lời ca, tiếng hát của các nghệ sĩ ấy lại một lần nữa được cất lên cảm động và đầm ấm cùng với nhiều kỷ niệm khó quên về Bác trong cuộc giao lưu mới đây tại Vườn hoa Phủ Chủ tịch. Bởi lẽ cũng chính tại đây, trên sân khấu nhỏ bé này, Vườn hoa Phủ Chủ tịch trong khuôn viên Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hà Nội, Ðoàn ca múa Tổng cục Chính trị năm xưa đã nhiều lần được biểu diễn phục vụ Bác Hồ và những người bạn, những vị khách nước ngoài đến thăm và làm việc với Bác lúc sinh thời. Nhiều nghệ sĩ quyết định tặng lại Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh những kỷ vật về Bác, những kỷ vật thiêng liêng được các nghệ sĩ nâng niu, trân trọng và đã đi cùng trong cuộc đời làm nghệ thuật của họ suốt hàng chục năm qua. Ðó là chiếc áo len của NSƯT Linh Nhâm, tấm ảnh, chiếc đĩa hát của nghệ sĩ Trần Ngà... Giám đốc Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh Bùi Kim Hồng cho rằng, đây là những hiện vật quý giá, góp phần vào việc đưa Khu di tích Phủ Chủ tịch thật sự là nơi giáo dục về tư tưởng của Bác, về tấm gương đạo đức của Bác cho thế hệ mai sau.

TRÀ MY