Dân khốn khổ vì sông Hồng sạt lở do khai thác khoáng sản bừa bãi

Giữa cái nắng tháng sáu oi nồng nhưng bà Bùi Thị Long, người dân trú ở thôn 2, xã Quy Mông, tất bật thu vội những bắp ngô trồng ở bãi soi ven sông Hồng. Mảnh đất gia đình bà đang trồng ngô và cây dong riềng trước đây rộng chừng 2.500m2 nhưng giờ chỉ còn hơn 100m2. Nguyên nhân, theo bà Long, chính là do hoạt động của các tàu cuốc đang ngày đêm khai thác tài nguyên ở khu vực giữa sông khiến thay đổi dòng chảy, đã cuốn tất cả hoa màu xuống sông Hồng. Bà Long bức xúc: “Nhà tôi có năm miệng ăn, chồng thì ốm liệt giường, ruộng ít, chỉ trông vào mấy sào màu này bán kiếm sống. Giờ hết đất, kêu lên chính quyền xã mấy lần cũng không thấy hồi âm gì. Các anh xem, các đụn sỏi cát lù lù thế kia, nước lũ về khác gì con đê chắn dòng chảy bên ấy, thì bên này không xói lở mới lạ”.

Theo lãnh đạo UBND xã Quy Mông cho biết: Sự việc này đã diễn ra từ nhiều năm trước và bắt đầu sạt lở lớn từ năm 2014 trở lại đây. Số diện tích đất soi bãi trước đây rất rộng, nay bị sạt lở khoảng 4.000m2, tính cả diện tích do người dân tự khai phá thì rộng gấp ba đến bốn lần. Mỗi lần sạt lở, đất ở bãi soi phía hữu ngạn sông Hồng thuộc địa phận xã Quy Mông, huyện Trấn Yên mất dần, làm cho cả tuyến cột đường dây của Viettel Yên Bái cũng bị tụt trôi xuống sông, khiến đơn vị quản lý phải dựng thêm ba cột thì mới bảo đảm thông tin thông suốt. Tuyến mương thủy lợi phục vụ tưới tiêu hơn ba ha cho cánh đồng ở hai thôn Thịnh Bình và Thịnh Lợi, hiện thời bị xói lở làm trơ cốt, nguy cơ gãy sập trong nay mai. Nhiều năm trước, 22 hộ dân trong thôn canh tác trồng màu ở đây nhưng từ khi có các tàu khai thác khoáng sản ở giữa sông Hồng cả ngày lẫn đêm, đã làm cho thay đổi dòng chảy, mỗi khi có lũ về lại gây sạt lở lớn, người dân mất đất sản xuất ảnh hưởng đến đời sống.

Việc sạt lở bờ sông này có nguyên nhân từ con người. Tại Giấy phép số 1051/GP- UBND ngày 17-6-2015 do Chủ tịch UBND tỉnh Yên Bái quyết định cho HTX Khai thác sản xuất dịch vụ vật liệu xây dựng Hợp Nhất khai thác cát, sỏi bằng phương pháp lộ thiên tại năm điểm ở các xã: Báo Đáp, Quy Mông, Đào Thịnh, Việt Thành và Y Can thuộc huyện Trấn Yên; diện tích khu vực khai thác 10,5ha; công suất khai thác 20.000m3/năm; thời gian khai thác 18 năm, thuộc diện không đấu giá quyền khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Yên Bái.

Việc khai thác cát, sỏi của HTX là hợp pháp nhưng lợi dụng điểm mỏ trên, một số tàu cuốc khai thác vàng tiến hành "đánh lấn" trên đoạn sông này với danh nghĩa khai thác cát, sỏi. Nên dọc bãi sông xuất hiện các ụ sỏi lớn nổi lên do quá trình tìm sa khoáng, khiến dòng chảy chính bị chuyển hướng sang bờ đối diện, làm sạt lở nghiêm trọng bờ sông. Vấn đề trên, các cơ quan chức năng chỉ đẩy đuổi tàu tìm sa khoáng khi cơ quan truyền thông lên tiếng. Tình hình lặng đi thì hoạt động đào tìm vàng trên sông tiếp tục tái diễn, bờ sông lại tiếp tục bị xói lở, người dân chỉ biết kêu trời vì mất đất sản xuất.

Không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất của người dân, lo ngại hơn, đoạn tỉnh lộ 166 chạy song song với sông Hồng cũng sắp bị sông Hồng “nuốt trôi”. Theo ghi nhận của chúng tôi, tại vị trí Km16+400, một đoạn đường có chiều dài khoảng 350m đang bị sạt lở nghiêm trọng, có những điểm sạt chỉ cách mặt đường nhựa khoảng gần 1m, mỗi lần mưa lũ đến, nước sông dâng cao, thì sạt lở lại càng diễn ra mạnh, gây mất an toàn giao thông cho các phương tiện khi lưu thông qua đây. Nếu không kịp thời gia cố, phần mặt đường sẽ có nguy cơ bị ảnh hưởng, Tuy nhiên, việc kè bờ sông Hồng riêng đoạn này phải có một dự án khoảng vài chục tỷ đồng mới kham nổi, một tỉnh nghèo như Yên Bái khó mà giải quyết được trong thời gian ngắn.

Tuyến tỉnh lộ 166 có chiều dài 52km, nối quốc lộ 37 từ thành phố Yên Bái chạy song song với sông Hồng qua huyện Trấn Yên, Văn Yên và đấu nối với tỉnh lộ 163 tại Đông An. Sau khi hoàn thành và đưa vào sử dụng từ năm 2005 đến năm 2009 đã trở thành đường công vụ cho thi công dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai, các xe cỡ lớn chở vật liệu chạy liên tục ngày đêm, nên giờ đây lại tiếp tục xuống cấp trầm trọng. Nghiêm trọng hơn ở khu vực giữa sông Hồng thuộc địa phận xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, thời gian qua hoạt động khai thác sa khoáng của các tàu cuốc càng khiến cho tuyến tỉnh lộ 166 bị sạt lở, "teo" dần, có nguy cơ "đứt" tuyến trong mùa mưa lũ tới.

Việc nhiều tàu cuốc núp bóng khai thác cát sỏi trên sông Hồng (đoạn chảy qua địa phận tỉnh Yên Bái) để tìm kiếm vàng diễn ra dai dẳng từ lâu, có tính phức tạp. Bởi khi bị lực lượng chức năng tỉnh Lào Cai truy đuổi thì họ “dạt” xuôi về Yên Bái, còn khi chính quyền tỉnh Yên Bái làm “mạnh tay” thì lại ngược về địa phận tỉnh Lào Cai khai thác. Gần đây, tại địa bàn xã Đông An, huyện Văn Yên (Yên Bái), một tàu cuốc khai thác vàng được ai đó "bật đèn xanh" tiến hành đào tìm kiếm vàng tại bờ sông Hồng. Nông dân trong xã bức xúc vì nếu tàu khai thác sẽ làm lở hết đất bãi đang canh tác, vì vậy người dân lên xã cầu cứu nhưng chính quyền xã không có lời giải quyết thấu đáo, sau đó người dân đã tự phát dùng gậy, xẻng, cuốc ngăn chặn việc khai thác trái phép trên, buộc lực lượng công an và chính quyền huyện vào cuộc, sự việc mới tạm lắng xuống.

Việc mất đất sản xuất, cũng như đe dọa gây mất an toàn giao thông trên tỉnh lộ 166, do sạt lở bờ sông Hồng trước mùa mưa lũ 2016 vẫn đang diễn ra. Người dân ở đây mong muốn chính quyền các cấp và các sở, ngành chức năng của tỉnh Yên Bái sớm chấn chỉnh việc khai thác cát sỏi trên sông; có phương án bảo đảm giao thông và ổn định đời sống cho người dân, tránh những thiệt hại đáng tiếc có thể xảy ra.