Vắng bóng những “người anh cả”!
Khoảng bốn năm trước, giới công nghệ thông tin cả nước biết đến số 123 Trương Định (quận 3, TP Hồ Chí Minh) như là một trung tâm công nghệ phần mềm đầu tiên mà người ta thường gọi ngắn gọn là SSP. Khi mới hình thành, nhiều doanh nghiệp (DN) công nghệ thông tin rất hào hứng tụ hội về SSP để “buôn có bạn, bán có phường”.
Tuy nhiên, cái lợi thế về Internet và viễn thông ở khu phần mềm tập trung dần dần trở nên không còn lợi thế, bởi lẽ vì lợi ích phát triển chung, chính sách kết nối Internet - viễn thông đã mở toang các cổng. Tiếp theo đó dung lượng đường Internet nối quốc tế liên tục tăng và hàng loạt nhà cung cấp dịch vụ Internet ra đời. DN phần mềm không những kết nối Internet dễ dàng mà còn có quyền lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ luôn xem “khách hàng là thượng đế”.
Thực chất, đã từ lâu SSP không còn quá chú trọng việc thực hiện vai trò của một “khu phần mềm tập trung” như trước mà dồn sức cho phát triển sản phẩm phần mềm do chính đội ngũ của SSP thiết kế, chế tạo. Nhiều “người anh em” của SSP không còn thích “buôn có bạn, bán có phường” như trước nữa mà lần lượt quyết định ra riêng.
Tháng 3-2004 Công viên phần mềm (CVPM) Quang Trung tròn ba tuổi, đã thu hút hơn 60 công ty trong và ngoài nước về đây. Đây là một trong những công trình trọng điểm của thành phố được thực hiện khá thành công và tạo nên tiếng vang.
Cụ thể, tổng ngân sách thành phố đầu tư mới chỉ khoảng 79 tỷ đồng (cho Công viên phần mềm Quang Trung 57 tỷ đồng và cho Công ty Phát triển CVPM Quang Trung 12 tỷ đồng) nhưng đã nhận được 700 tỷ đồng vốn đăng ký từ hơn 20 nhà đầu tư.
“Nếu đầu tư hoàn chỉnh toàn bộ hạ tầng kỹ thuật cho CVPM Quang Trung trên 250 tỷ đồng thì có thể thu hút được khoảng trên 1.000 tỷ đồng từ khoảng 35 nhà đầu tư. Và thỏa mãn được môi trường làm việc đạt tiêu chuẩn quốc tế cho khoảng trên 20.000 chuyên viên phần mềm” - Giám đốc Công ty Phát triển CVPM Quang Trung Chu Tiến Dũng lạc quan.
Công ty Phát triển CVPM Quang Trung cũng cho biết số lượng DN trong nước tăng 68% (từ 30 DN năm 2001 lên 62 DN năm 2003); DN 100% vốn nước ngoài tăng 119% (từ 7 DN năm 2001 lên 25 DN năm 2003); tổng vốn kinh doanh của các DN tăng 131% (từ 2,4 triệu USD năm 2001 lên 9,5 triệu USD năm 2003). Chỉ tính riêng năm 2003, DN tăng trưởng cao nhất đạt 300% (thấp nhất là 10%).
Tuy nhiên, trong số hơn 60 DN hoạt động ở lĩnh vực có liên quan đến phần mềm hiện đang có mặt tại CVPM Quang Trung, hầu hết là những đơn vị chỉ có trung bình vài chục lập trình viên (hoặc nhân sự). Những “người anh cả” hiếm hoi trong gia công phần mềm có mặt tại Việt Nam như TMA, PSV với số lượng trên 200 lập trình viên vẫn không có ý “định cư” tại CVPM Quang Trung.
Ngay cả “người anh cả” trong làng DN phần mềm “nội” như FPT cũng rút quân sau hơn một năm rưỡi đến CVPM Quang Trung. Còn các “đại gia” là những tập đoàn đa quốc gia như IBM, Microsoft, Cisco... vẫn vắng bóng.
Theo lý giải của giới công nghệ thông tin, có lẽ đối với các DN lớn đã định hình rồi, chính sách ở CVPM Quang Trung dường như không mấy hấp dẫn. Những chính sách ở CVPM này có lẽ phù hợp với DN phần mềm mới khởi nghiệp, còn trẻ... và đây là nơi thực hiện một “vườn ươm nuôi dưỡng DN” thì được đánh giá là khá thu hút, cần đẩy mạnh hơn là tìm cách kêu gọi đầu tư từ những DN phần mềm tầm cỡ.
Nhân lực: vẫn là bài toán khó!
Theo các nhà chuyên môn, thị trường phần mềm thế giới khởi sắc trở lại sau một “thời kỳ ngủ đông” kéo từ năm 2000. Riêng thị trường Việt Nam năm 2004 ước đạt khoảng 130 triệu USD (xuất khẩu phần mềm khoảng 50 triệu USD), có tăng trưởng nhất định song còn rất nhỏ bé. Con số 500 triệu USD doanh số phần mềm vào năm 2005 nhiều người đoán chắc là không thể đạt.
Giới sản xuất phần mềm đánh giá ở khu vực nhà nước, những dự án chính phủ điện tử, là mảng thị trường phần mềm nội có tiềm năng nhất. Mảng thị trường này nhu cầu lớn nhưng các dự án triển khai chậm do thủ tục đầu tư quá nhiêu khê.
Ở TP Hồ Chí Minh năm qua sẵn sàng dành hàng trăm tỷ đồng chi tiêu cho công nghệ thông tin nhưng con số giải ngân được là khá nhỏ.
Tương tự, mảng thị trường phát triển các ứng dụng cho DN cũng khá màu mỡ nhưng nhu cầu hiện tại lại khá nhỏ, đặc biệt là ở nhiều DN nhà nước gần như không có nhu cầu mua phần mềm.
Trong khi đó, các gói thầu lớn thiết kế phần mềm cho ngành ngân hàng, bưu chính - viễn thông, hàng không... có giá trị hàng chục triệu USD lại rơi vào tay các tập đoàn lớn vì các DN phần mềm trong nước không đáp ứng các điều kiện dự thầu hoặc không đủ năng lực.
Mặt khác các chuyên gia kinh tế cho rằng nếu ngành điện tử viễn thông trong nước không phát triển được thì ngành phần mềm cũng mất đi mảng thị trường rất lớn. Một tổng đài dùng cho viễn thông trị giá 10 triệu USD thì giá trị của phần mềm chiếm khoảng 4 triệu USD.
Còn hướng thị trường gia công phần mềm thế giới? Gần đây nổi lên hướng mới nhắm vào thị trường phần mềm Nhật Bản với doanh số khoảng 100 tỷ USD/năm. TS Lê Trường Tùng - Chủ tịch Hội Tin học TP Hồ Chí Minh - cho rằng thị trường gia công phần mềm Nhật Bản hiện không giới hạn, nhu cầu thị trường này hiện đang vượt rất nhiều lần so với khả năng đáp ứng của các DN phần mềm Việt Nam.
Một công ty Nhật có thể chia sẻ giá trị gia công phần mềm gấp ba lần khả năng đáp ứng của một DN phần mềm cỡ lớn ở Việt Nam. Trong khi đó các công ty của Nhật cũng đang có xu hướng thuê gia công để giảm chi phí. Đây quả là cơ hội lớn cho các DN phần mềm Việt Nam.
Theo Hiệp hội DN phần mềm Việt Nam - Vinasa, gia công phần mềm xuất khẩu sang Nhật tăng 70-100%/năm trong thời gian hiện tại và những năm sắp tới. Nhưng thị trường vừa mở thì các DN phần mềm Việt Nam đụng phải rắc rối: nguồn nhân lực không đáp ứng nổi nhu cầu của thị trường.
Và ít nhất vài năm nữa “bài toán nhân lực cho công nghiệp phần mềm” mới có thể được tháo gỡ.
