Cơ hội phát triển
Gia công CNTT bao gồm chuyển giao việc thực hiện toàn bộ một chức năng sản xuất, kinh doanh nào đó liên quan đến CNTT cho một nhà cung cấp dịch vụ bên ngoài; thiết kế phần mềm và các dịch vụ liên quan, như nghiên cứu, tư vấn, thiết kế triển khai, bảo trì, nâng cấp, xử lý thông tin, đào tạo…
Việc chuyển giao (thuê ngoài) này nhằm tiết giảm chi phí và nâng cao tính cạnh tranh. Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp (DN) tham gia gia công CNTT ở nước ta đang thực hiện thiết kế phần mềm ứng dụng.
Nằm trong Công viên phần mềm Quang Trung, Công ty cổ phần Global CyberSoft Việt Nam (GCS) là một trong những DN sớm tham gia thị trường gia công CNTT. Thành lập năm 2000 với 20 nhân viên, qua gần 15 năm phát triển, đội ngũ kỹ sư và chuyên gia của DN này đã tăng lên hơn 1.000 người. Phó Tổng Giám đốc Công ty GCS Việt Nam Nguyễn Văn Toàn cho biết, với tốc độ tăng trưởng bình quân hằng năm từ 20% đến 30%, nhân sự không ngừng tăng đã cho thấy tiềm năng phát triển của ngành này.
Là DN gia công phần mềm cung cấp cho thị trường Mỹ, Công ty KMS Technology (quận Tân Bình) cũng đã nhanh chóng thể hiện được năng lực phát triển. Năm 2004 doanh thu của công ty chỉ đạt gần 20 tỷ đồng, đến năm 2014 đã tăng lên 210 tỷ đồng. Tổng Giám đốc Công ty KMS Nguyễn Việt Hùng cho biết, nhằm tăng cường quản lý và tái thiết kinh tế, giảm chi phí hoạt động, nên nhu cầu sử dụng phần mềm ứng dụng trên thế giới là rất cao, trung bình hằng năm nhu cầu đặt hàng trên thế giới vào khoảng 300 tỷ USD, trong đó, thị trường Mỹ và Nhật chiếm tỷ lệ khá lớn. Theo ông Hùng, trước nhu cầu đó, vấn đề là tận dụng lợi thế trong nước để tiếp cận và chiếm lĩnh thị trường.
Theo ông Lâm Nguyễn Hải Long, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Phát triển Công viên phần mềm Quang Trung, Việt Nam đang có nhiều thế mạnh tạo nên sức hút về gia công CNTT trên thị trường toàn cầu. Nhiều DN hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ đã chọn Việt Nam là điểm đầu tư lâu dài như: Intel, Samsung, LG, Renesas, Foxcon, Fujitsu, Canon, Panasonic… Bên cạnh đó, các chính sách khuyến khích đầu tư mạnh mẽ vào các khu công nghệ cao, khu phần mềm; tình hình chính trị ổn định, tỷ lệ lạm phát kinh tế thấp của Việt Nam cũng là những lợi thế có sức hấp dẫn lớn với các nhà đầu tư.
Ông Nguyễn Văn Toàn cũng cho rằng, triển vọng ngành gia công CNTT ở nước ta là rất tốt. Giá cả gia công phần mềm vừa phải, năng lực thực hiện hợp đồng tốt là những yếu tố thuận lợi trong cạnh tranh với nhóm nước mới nổi trong lĩnh vực này.
Lợi thế, tiềm năng là vậy, nhưng hầu hết DN gia công CNTT đang gặp khó khăn về nguồn nhân lực.
Bài toán nguồn nhân lực
Gia công CNTT là một ngành đặc thù, không sử dụng nguyên vật liệu; quá trình hoạt động và phát triển phụ thuộc chủ yếu ở nguồn nhân lực. Tại TP Hồ Chí Minh hiện nay, phần lớn DN gia công CNTT nằm trong Công viên phần mềm Quang Trung với 119 doanh nghiệp CNTT đang hoạt động (67 DN trong nước và 52 DN nước ngoài).
Ông Lâm Nguyễn Hải Long cho biết, trong thời gian qua, bên cạnh chú trọng nâng cao cơ sở hạ tầng như đường truyền in-tơ-nét, công nghệ quản lý, thì cung ứng nhân lực phục vụ cho gia công CNTT là một mối lo. Ông Long dẫn chứng, hai đơn vị hàng đầu trong khâu đào tạo sinh viên CNTT tại TP Hồ Chí Minh là Trường đại học Bách khoa và Trường đại học Khoa học Tự nhiên, hằng năm, mỗi đơn vị cũng chỉ đào tạo được 200 đến 300 sinh viên; trong khi đó, có những DN cần tuyển dụng cả nghìn người. Do vậy, những năm qua, nguồn nhân lực luôn trong tình trạng thiếu “cung”. Dù đã có nhiều chương trình phối hợp định hướng và đào tạo giữa Công viên phần mềm Quang Trung, DN và cơ sở đào tạo, nhưng cho đến nay tình hình vẫn chưa được cải thiện đáng kể.
Chất lượng nhân lực đầu vào cũng còn nhiều hạn chế. Nhiều DN gia công CNTT cho biết, khi tuyển sinh viên mới tốt nghiệp vào làm việc, DN phải đào tạo thêm về khả năng thực hành. Phó Tổng Giám đốc Công ty KPMG Việt Nam Nguyễn Công Ái nhận định, để thúc đẩy ngành gia công CNTT phát triển mạnh mẽ hơn, cần nhanh chóng cải thiện nguồn nhân lực về số lượng và chất lượng, nhất là thông qua các chương trình đào tạo gắn liền với thực tiễn. Ngoài nhân lực CNTT trình độ đại học, cần tăng cường đào tạo cao đẳng nghề tập trung để phục vụ sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực này. Ngoài ra, khả năng ngoại ngữ cũng là yêu cầu bắt buộc mà các sinh viên CNTT cần quan tâm bồi dưỡng, tích lũy.
Hiện nay, so với nhiều ngành nghề khác, người làm việc trong lĩnh vực gia công CNTT có mức thu nhập khá cao và công việc ổn định. Dự báo trong 10 năm tới, nhu cầu nhân lực cho ngành gia công CNTT vẫn tăng. Nhiều DN đã chủ động đào tạo nhân lực, vì nếu không có nhân lực triển khai hợp đồng thì sẽ mất khách hàng.
Khoa Khoa học và Kỹ thuật (KH và KT) máy tính, Trường đại học Bách khoa TP Hồ Chí Minh là một trong những đơn vị hàng đầu cung cấp nhân lực có trình độ đáp ứng được yêu cầu của các doanh nghiệp CNTT. Tuy nhiên, theo PGS, TS Thoại Nam, Trưởng Khoa KH và KT máy tính, khoa đang ưu tiên quan tâm chất lượng. Cạnh tranh trong lĩnh vực CNTT là cạnh tranh toàn cầu cho nên nhân lực phải đạt chất lượng quốc tế. Từ năm 2008, Khoa KH và KT máy tính đã kiên quyết đổi mới đào tạo theo chuẩn kiểm định ABET của Mỹ và sự đổi mới này đã góp phần đáng kể nâng cao chất lượng nhân lực.
