Chuyện trong hang Sơn Kiều

Chuyện bắt đầu từ cách đây 5 năm, ông Đinh Viết Bình, quê ở huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình (cũ), Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ du lịch Xuân Mai trong một lần đi dã ngoại để lập dự án khai thác du lịch sinh thái hang Sơn Kiều, đã phát hiện trong hang có 2 cái sạp làm bằng gỗ đã cũ, trong đó 1 cái bị mục nát.

Trong hang còn có một số viên pin loại to bằng chiếc ly đựng nước và các vật dụng như dao, lưỡi lê... Cho rằng đây là của bộ đội hoặc thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ, ông Bình đã bảo quản cẩn thận các kỷ vật nói trên. Riêng cái sạp gỗ còn lại, ông vẫn giữ nguyên vẹn.

Từ sự kết nối và cung cấp thông tin của ông Bình, chúng tôi đã liên lạc được với cựu chiến binh Nguyễn Trường Thanh 82 tuổi, hiện sinh sống tại quận Gò Vấp (cũ), Thành phố Hồ Chí Minh. Ông Thanh kể lại, tháng 6/1968, đơn vị ông hành quân từ Thanh Hóa vào chiến đấu tại chiến trường Quảng Đà và được biên chế vào Sư đoàn 338, Quân khu 5.

Trên đường hành quân, bom đạn giặc Mỹ đánh phá ác liệt suốt ngày đêm. Khi đến Quảng Bình, đơn vị của ông được giao liên dẫn đường đến khu vực có nhiều dãy núi đá vôi, rồi ở lại trong hang Sơn Kiều 2 ngày để tranh thủ nghỉ ngơi lấy lại sức. Đây là hang đá khá rộng, có nhiều thạch nhũ đẹp, được bao bọc bởi nhiều dãy núi đá vôi, khá kín đáo, trú ẩn an toàn.

Dừng chân nghỉ lại trong hang, ông Thanh và đồng đội chặt cây rừng làm sạp để ưu tiên cho thương, bệnh binh nghỉ ngơi, những người khác mắc võng nằm ngoài hang. Trong câu chuyện, chợt giọng ông chùng xuống, nghèn nghẹn khi kể rằng, đồng đội cùng chung chuyến hành quân hôm đó phần lớn đã mãi mãi nằm lại trên chiến trường Quảng Đà. Riêng bản thân ông bị thương tới 4 lần, hiện nay còn mang trong mình di chứng của chất độc da cam.

Thời gian trôi đi, người cựu chiến binh già vẫn không nguôi nhớ thương đồng đội và những tháng ngày hành quân qua đất Quảng Bình. Dù tuổi cao và sức khỏe hạn chế, nhưng ông Thanh vẫn đau đáu nỗi niềm tìm lại ký ức một thời khói lửa. Sau một thời gian lục lại ký ức và kết nối các nguồn thông tin, tháng 8/2024, cựu chiến binh Nguyễn Trường Thanh quyết định đi tìm những dấu vết con đường hành quân năm xưa.

Khi xác định lại vị trí đóng quân của gần 60 năm trước, ông đến xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Bình (cũ) và hỏi thăm người dân địa phương, gặp được ông Đinh Viết Bình và được ông Bình dẫn đến hang Sơn Kiều. Tại đây, người cựu chiến binh một thời trận mạc vô cùng xúc động khi nhìn thấy cái sạp mà chính ông và các đồng đội đã làm và nghỉ ngơi 58 năm về trước, vẫn được khu du lịch sinh thái trân trọng bảo quản cẩn thận.

Ông Thanh xúc động chia sẻ, trở lại hang Sơn Kiều, ông thấy cảnh vật vẫn như ngày hôm qua. Trước mắt ông hiện lên hình ảnh các đồng đội mình, những chàng trai tuổi mười tám, đôi mươi đang quây quần nghỉ ngơi trên sạp gỗ, trên những chiếc võng mắc tạm ngoài cửa hang...

Trở về từ hang Sơn Kiều phía tây tỉnh Quảng Bình (cũ), tận thấy những kỷ vật của mình và đồng đội năm xưa được gìn giữ nguyên vẹn bằng sự trân trọng, ông Thanh đã thông tin cho một số đồng đội hiện đang sinh sống tại nhiều địa phương được biết. Mọi người đã hẹn trong năm 2026, nếu sức khỏe cho phép sẽ trở lại thăm lại hang Sơn Kiều để cùng nhau ôn lại kỷ niệm về những năm tháng hào hùng trên đất lửa Quảng Trị Anh hùng.

Từ câu chuyện của người cựu chiến binh Nguyễn Trường Thanh, chúng tôi mong các cơ quan chức năng tỉnh Quảng Trị sớm khảo sát hang Sơn Kiều để đánh giá, nhìn nhận vai trò lịch sử của hang động này trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đánh giá về giá trị các kỷ vật được phát hiện và lưu giữ trong hang. Qua đó, xem xét đưa hang Sơn Kiều vào danh mục các di tích lịch sử, nhằm giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước và ghi nhớ sự hy sinh của thế hệ cha, anh.