Buổi trưa, nắng như đổ lửa xuống làng mạc, thôn xóm, chúng tôi vào thắp hương tưởng niệm nhà lãnh đạo kiên định, sáng tạo, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh - đồng chí Tổng Bí thư đầu tiên của thời kỳ đổi mới, tác giả NVL khơi rộng mạch nguồn thúc đẩy báo chí đồng hành cùng sự nghiệp đổi mới đất nước. Căn nhà gỗ năm gian lợp ngói trưng bày tư liệu, ảnh và hiện vật phản ánh được phần nào gần 70 năm hoạt động cách mạng của đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh. Hiện vật đầu tiên cuốn hút chúng tôi là bút tích của đồng chí khi đến dâng hương tại đền thờ Nguyễn Trãi ở Côn Sơn, Chí Linh, Hải Dương, ngày 25-5-1993. Bút tích của đồng chí được thêu bằng chỉ vàng trên nền vải đỏ, lồng trong khung kính ánh lên những dòng chữ "Đất nước Việt Nam ta từ nhiều thế kỷ trước đến nay, đã có không biết bao nhiêu anh hùng cứu nước và xây dựng đất nước, Nguyễn Trãi là một trong những bậc anh hùng vĩ đại đó.
Tiếc thay một vị anh hùng đáng tôn kính đó lại bị kết liễu cuộc đời một cách rất thương tâm.
Bài học của Nguyễn Trãi mong rằng các thế hệ ngày nay và mãi sẽ là tấm gương sáng để soi chung: Mọi người phải noi gương oanh liệt của Nguyễn Trãi và những người có chức có quyền không được đối xử với biết bao người có công với đất nước như những bọn tham quan ô lại trước kia đối xử với Nguyễn Trãi một cách bất công".
Chỉ với ngần ấy chữ cũng đã đủ nói lên cái tâm, cái đức và bản tính cương trực của người cộng sản mẫu mực Nguyễn Văn Linh. Đối với các vị anh hùng dân tộc như vậy, còn với đồng bào, đồng chí thì sao? Có hàng trăm bức ảnh phản ánh đồng chí Tổng Bí thư vào tận xưởng máy hỏi chuyện công nhân, ra tận đồng ruộng trò chuyện với bà con nông dân; đến tận trường học nói chuyện với các cháu thiếu niên, nhi đồng. Nhưng chúng tôi chú ý đến một hiện vật khác, đó là chiếc gậy làm bằng gỗ, do người bạn tù Côn Đảo tặng đồng chí Nguyễn Văn Linh. Thấy đồng chí Tô Bửu Giám, nguyên trợ lý của mình, trước khi về hưu bị thấp khớp nặng, đồng chí Nguyễn Văn Linh đã tặng ông chiếc gậy đó. Đồng chí Tô Bửu Giám coi chiếc gậy như người bạn nâng đỡ bước đi của ông trong lúc đau yếu và dặn người nhà "khi tôi chết nhớ đặt chiếc gậy bác Mười Cúc tặng cho tôi vào trong áo quan". Ầy vậy mà ngày 27-7-2004, Đoàn cán bộ Sở Văn hóa-Thông tin tỉnh Hưng Yên vào TP Hồ Chí Minh sưu tầm tư liệu, hiện vật về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh để trưng bày trong nhà tưởng niệm ngỏ ý xin chiếc gậy, ông đã viết giấy tặng lại.
Cũng ở đây chúng tôi ngỡ ngàng nhìn tấm ảnh Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, quần xắn cao quá đầu gối, đang chắp tay khấn trước mộ cụ thân sinh trong khói hương nghi ngút giữa đồng lúa xanh kề bên thị trấn Bần. Tác giả của bức ảnh đó chính là nhà báo Hữu Thọ. Năm 1988, vào một buổi sáng sớm, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh từ Hà Nội về thắp hương cụ thân sinh. Cùng đi có các đồng chí Hữu Thọ lúc đó là Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, đặc phái viên của Báo bên cạnh Tổng Bí thư và đồng chí Trần Tình, Phó Văn phòng T.Ư Đảng. Ngồi trong xe, đồng chí Nguyễn Văn Linh nói đại ý: Việc riêng, việc chung phải phân định rạch ròi. Đi viếng mộ người thân, thì Tổng Bí thư cũng như người dân nên không muốn anh em phóng viên ảnh đi theo. Không ngờ đồng chí Hữu Thọ lại có máy ảnh nhỏ cất trong cặp. Thế là bức ảnh đó "bị thu" ngay. Lội xuống ruộng để ra mộ, đồng chí Nguyễn Văn Linh dặn mọi người bước cẩn thận kẻo chết lúa của dân.
Công tư phân định rạch ròi, nhiều người dân ở xóm Yên Phú, xã Giai Phạm còn nhớ như in việc mãi đến năm 1995, lúc ấy tuổi đã cao, sức đã yếu, đồng chí Nguyễn Văn Linh và gia đình từ TP Hồ Chí Minh ra quê lo việc xây cất mộ cho hai cụ thân sinh. Công việc này được đồng chí giữ kín không báo cho Văn phòng T.Ư Đảng, cho huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên biết. Ông Nguyễn Văn Được phụ trách Nhà tưởng niệm nhớ lại:
- Bác Linh cùng bác Bảy Huệ ra thắp hương trên mộ hai cụ thân sinh. Thấy hai ngôi mộ thấp bé nằm khiêm nhường bên cạnh đường 5, không yên tâm, bác Bảy Huệ thúc giục Bác Linh cho ý kiến về thiết kế hai ngôi mộ. Bác Linh liền xé một trang sổ tay lấy bút vẽ ba đường tròn đồng tâm và gạch ngang một cái. Coi như phần "thiết kế" đã xong. Sáng hôm sau, từ Hà Nội bác Linh về UBND xã báo cáo xin phép xây mộ cho hai cụ thân sinh rồi tự đi mua xi-măng, gạch để thuê thợ xây. Hai ngôi mộ được xây khiêm nhường, bình dị như phần mộ của những người nông dân xã Giai Phạm.
Những ngày này, tỉnh Hưng Yên đã xây cất phần mộ hai cụ để tri ân, tri nghĩa các cụ đã sinh hạ cho Đảng ta một đồng chí Tổng Bí thư kiên định, sáng tạo, một người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trong cuộc làm việc với chúng tôi, các đồng chí Nguyễn Hữu Hải, Bí thư Đảng ủy, Phạm Văn Biển, Chủ tịch UBND xã Giai Phạm nói như tâm sự: Từ khi rời quê hương đi hoạt động cách mạng cho đến lúc về cõi vĩnh hằng, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh chỉ về thăm quê hương Hưng Yên sáu lần nhưng đã để lại cho các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân trong xã những ấn tượng không phai mờ về tình cảm của đồng chí đối với quê cha, đất tổ, tha thiết mong muốn quê hương "Làng Bần nhưng không nghèo", đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hàng hóa, gắn với mở mang ngành nghề. Tương Bần là đặc sản của quê hương cần phải có thị trường tiêu thụ trong nước và bán ra nước ngoài. Đồng chí đặc biệt căn dặn cán bộ xã Giai Phạm chăm lo sự nghiệp giáo dục đào tạo, đặc biệt là đào tạo nghề cho con em nông dân, phải tập trung sức xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh, cán bộ, đảng viên giữ gìn phẩm chất đạo đức cách mạng, nói đi đôi với làm...
Giai Phạm hôm nay kỷ niệm 95 năm Ngày sinh đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh trong niềm vui mới. Đại hội Đảng bộ xã lần thứ 21 đã hoàn thành bằng việc đề ra mục tiêu, nhiệm vụ và các giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo toàn diện của Đảng bộ, phát huy dân chủ, tập trung mọi nguồn lực xây dựng nông thôn mới, bảo đảm an sinh xã hội, tiến tới giàu mạnh, văn minh.
Xã Giai Phạm tuy đã dành 140 ha đất để làm công nghiệp, nhưng những năm qua, kinh tế - xã hội không ngừng tăng trưởng, với thu nhập bình quân 15 triệu đồng/người/năm. Giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích canh tác đạt 75 triệu đồng/ha/năm; tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 2,5%. Cả hai trường tiểu học và trung học cơ sở mang tên Nguyễn Văn Linh đều đạt chuẩn quốc gia với quy mô và chất lượng ngày càng tăng.
Các đồng chí lãnh đạo xã cho biết, để tưởng nhớ công lao to lớn của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đối với quê hương, đất nước, Đảng ủy chủ trương chọn thôn Yên Phú làm điểm xây dựng mô hình nông thôn mới, theo tinh thần Nghị quyết T.Ư về nông nghiệp, nông dân, nông thôn.
Những mùa gặt bội thu từ công cuộc đổi mới đã và đang đến với quê hương đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh kính yêu.
Phạm Đạo và Bùi Ngọc Hiếu
