Chuyển đổi hợp tác xã nông nghiệp liệu có về đích đúng hạn?

Như vậy, đến nay, cả nước vẫn còn 44,2% số HTX chưa đăng ký chuyển đổi, trong khi theo quy định của Luật HTX 2012, ngày 1-7-2016 là thời hạn cuối cùng. Theo báo cáo của các địa phương, hầu như toàn bộ số HTX này đã và đang hoàn thiện thủ tục, chỉ chờ ngày tổ chức đại hội là chuyển đổi xong. Như thế có nghĩa gần 60% của 11.127 HTX nông nghiệp toàn quốc thực hiện tổ chức lại trong vòng sáu tháng đầu năm 2016, nguy cơ rất lớn HTX tái diễn “bình mới, rượu cũ”, phổ biến nhất ở những HTX quy mô làng xã, thành viên góp vốn chỉ mang tính tượng trưng. Một số HTX thì đề nghị thành viên tăng vốn góp lên hàng trăm triệu đồng, thực chất đấy là biểu hiện HTX xa rời bản chất, lợi dụng nâng mức vốn góp tối thiểu để loại bớt thành viên, không trực tiếp tham gia vào “mảng” kinh doanh chung của HTX...

Nguy cơ HTX tái diễn “bình mới, rượu cũ” do rất nhiều nguyên nhân. Ngoài những nguyên do sự thiếu quan tâm HTX ở các cấp ngành, các văn bản hướng dẫn Luật HTX ra chậm và chưa phù hợp thực tiễn; việc giải quyết công nợ ở các HTX yếu kém rất dễ phát sinh kiện tụng, bởi nhiều HTX không còn bộ máy quản lý, nhiều năm thất lạc sổ sách chứng từ nên ngại chuyển đổi. Mặt khác do nhiều cấp xã còn vướng các dịch vụ công ích (như tưới tiêu, bảo vệ thực vật, môi trường…) hiện đang giao cho HTX thực hiện, nếu tổ chức lại HTX và phải giải thể HTX thì không biết giao cho ai làm? Một số cấp xã lo ngại tổ chức lại mà phải giải thể HTX sẽ mất chỉ tiêu công nhận xã nông thôn mới (tiêu chí 13)…

Theo Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác (Bộ NN và PTNT) Lê Đức Thịnh, Luật HTX 2012 có nhiều tiến bộ, song vẫn còn “sạn”, thí dụ như quy định “cứng” tỷ lệ 32% đến 68% phạm vi dịch vụ HTX trong và ngoài thành viên… Bên cạnh đó, một bất cập chính là cách hướng dẫn và tư duy xây dựng Luật còn biểu hiện không quản lý được thì cấm, hoặc hạn chế.

Thực tế đối với HTX, hay với bất kỳ tổ chức nào của nông dân, việc hướng dẫn giải thích Luật không thể bằng lý thuyết xa vời, mà phải tuân theo đúng thực tiễn cuộc sống đang diễn ra. Thí dụ như với các HTX, nhất là các HTX sau khi tổ chức lại không thể còn hàng nghìn xã viên, mà chỉ còn vài chục xã viên. Thế nhưng, thực tế HTX kinh doanh không chỉ vì vài chục xã viên đó, mà phục vụ cả làng, cả xã. Như thế, nếu Luật áp đặt quy định những con số cứng nhắc, chắc chắn dẫn tới HTX hoặc không thể làm được hoặc làm không đúng quy định pháp luật.

Do đó số lượng lớn các HTX chưa chuyển đổi là điều dễ hiểu, cần có sự điều chỉnh kịp thời từ các văn bản hướng dẫn Luật HTX để bảo đảm tuân thủ các quy định.