Chia sẻ nghiên cứu và kinh nghiệm bảo tồn âm nhạc truyền thống

Âm nhạc và sự tiếp biến văn hóa

Trong bài thuyết trình mở màn phiên họp đầu tiên ngay sau buổi khai mạc, nhà nghiên cứu Larry Francis Hillarian (Singapore) chia sẻ một kinh nghiệm vô cùng quý báu về việc giảng dạy âm nhạc của cộng đồng người Hồi giáo Malay ở đất nước Singapore.

Trong xã hội đa văn hóa và cởi mở, mang tính quốc tế như Singapore, âm nhạc của người Malay đã hoàn toàn có chỗ đứng trong đời sống cộng đồng. Người dân các dân tộc ở Singapore trình diễn và thưởng thức âm nhạc của người Hồi giáo Malay ở khắp nơi, từ những đám cưới theo nghi thức truyền thống đến những show diễn trên sân khấu. Điều đặc biệt, một số nhạc cụ truyền thống đã có mặt trong các ban nhạc hiện đại. Nhưng có được điều đó là cả một quá trình, bắt đầu từ nhận thức của cộng đồng về âm nhạc bản địa. Âm nhạc truyền thống luôn đứng trước thách thức, chúng bị những người được giáo dục theo phương Tây trong xã hội châu Á coi là “hình thức nghệ thuật thấp kém” và không được coi trọng.

Trước làn sóng của âm nhạc đại chúng, những J-pop, S- pop, K-pop và âm nhạc phương Tây, làm thế nào để âm nhạc bản địa của người Malay lại có thể tồn tại và bén rễ trong đời sống cộng đồng?

Câu trả lời nằm ở chỗ, không phải là giảng dạy cho sinh viên, học sinh cái gì, mà là giảng dạy như thế nào. Qua phần thuyết trình cũng như những trao đổi trực tiếp với L.F. Hillarian, có thể thấy kinh nghiệm của họ là không chỉ truyền bá kiến thức và kinh nghiệm trình diễn âm nhạc, mà còn là truyền bá văn hóa truyền thống bản địa cho lớp người trẻ. Họ bắt đầu từ cả trang phục, ứng xử, phong cách biểu diễn... Ông cũng cho biết, việc giảng dạy âm nhạc truyền thống đạo Hồi Malay ở Singapo được đưa vào chính khóa trong chương trình giảng dạy ở bậc trung học, với 15 giờ mỗi tuần. Những giảng viên tham gia giảng dạy âm nhạc này phải có kiến thức chuyên môn sâu cả về văn hóa truyền thống và lịch sử xã hội.

Trong sự tiếp biến văn hóa Malay trong xã hội Singapore, vai trò của âm nhạc cổ truyền là rất quan trọng. Điều đó không chỉ là duy nhất ở Singapore, tuy nhiên, nó không dễ dàng để được nhận ra ở những dân tộc khác trong bối cảnh hiện tại.

Chia sẻ những kinh nghiệm nghiên cứu

Hơn 70 nhà khoa học đến từ 30 quốc gia trên thế giới, trong đó phần nhiều là những nhà nghiên cứu chuyên sâu  về âm nhạc dân tộc, và hơn 15 nhà nghiên cứu âm nhạc truyền thống của Việt Nam có mặt tại hội nghị. Đó là một cơ hội hiếm hoi để chia sẻ những phương pháp, kinh nghiệm nghiên cứu trong lĩnh vực này. Từ chỗ nhìn nhận vai trò quan trọng của âm nhạc trong việc giữ gìn bản sắc của cộng đồng, đến việc ảnh hưởng của nó trong sự phát triển xã hội rộng lớn hơn, những câu hỏi và giải pháp đặt ra về vấn đề bảo tồn là hết sức quý giá.

Trở về Việt Nam từ nước Pháp, GS.TS Trần Quang Hải, người thay GS.TS Tô Ngọc Thanh giữ chức vụ  uỷ viên Ban Thường vụ ICTM từ 2005 đến nay cho biết, đây là dịp hiếm hoi để các nhà khoa học châu Âu “vươn cánh tay” ra châu Á, đặc biệt là trong lĩnh vực nghiên cứu âm nhạc dân tộc học ứng dụng. Ngược lại, các nhà nghiên cứu Việt Nam có cơ hội tiếp cận những phương pháp nghiên cứu âm nhạc cổ truyền  từ các đồng nghiệp trên thế giới. Những câu chuyện bên lề, có thể rất tình cờ, cũng mang lại những kinh nghiệm quý báu.

Nhà nghiên cứu V. Hana (Phần Lan) trong bản tham luận buổi sáng hôm nay cũng đưa ra một phương pháp nghiên cứu đặc biệt: khả năng “hồi cố” qua câu chuyện giữa mẹ và con gái, bằng âm nhạc. Hay bản tham luận của nhà nghiên cứu Moisala Pirkko (Phần Lan) xem xét những câu chuyện về đời sống âm nhạc của những người Phần Lan nói tiếng Thụy Điển thuộc các thế hệ khác nhau như một tổ hợp với nhiều yếu tố sinh động và đa dạng. Khái niệm về tổ hợp được sử dụng để phân tích bản chất và ảnh hưởng của các dạng chất liệu, cấu trúc và yếu tố biểu hiện tham gia trong đời sống âm nhạc của người Phần Lan gốc Thụy Điển.

Trong 30 phiên họp với nhiều chủ đề, ngày dành họp về chủ đề âm nhạc truyền thống của Việt Nam sẽ diễn ra vào 23-7 tại Viện Âm nhạc. Với bốn phiên họp, do các nhà nghiên cứu, GS. TS Trần Quang Hải, Yves Defrance,GS.TSKH Tô Ngọc Thanh, Barley Norton làm chủ tọa, và các bản thuyết trình, tham luận của các nhà nghiên cứu Việt Nam và nước ngoài về âm nhạc truyền thống Việt Nam, ngày họp này là cơ hội để giới thiệu, tìm hiểu và tìm hướng đi tốt nhất cho việc bảo tồn âm nhạc dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

* Việt Nam lần đầu đăng cai Hội nghị quốc tế về âm nhạc các dân tộc thiểu số