Từ thị xã Gia Nghĩa, chúng tôi vượt hơn 100km ngược theo quốc lộ 14 dưới những cơn mưa tầm tã giữa mùa mưa Tây Nguyên để đến huyện Cư Giút. Đến trung tâm huyện, khi hỏi đường vào khu TĐC Thủy điện Sê-rê-pốc 3, chúng tôi được một người dân địa phương tình nguyện dẫn vào tận nơi. Đường xa, giao thông lại khó đi, nhưng “đây là vấn đề bức xúc và ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều người dân địa phương nên có bỏ một ngày công lao động chứ nhiều ngày thì tôi cũng vui lòng dẫn đường cho các nhà báo” - người dân tình nguyện dẫn đường này bộc bạch.
Vừa đến khu TĐC, đập vào mắt chúng tôi là một khu đất rộng lớn, bên trong được đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khá đồng bộ gồm các công trình nhà ở, trường học, nhà văn hóa cộng đồng, công trình nước sạch, đường giao thông… đều được xây dựng kiên cố. Tuy nhiên, do khu TĐC bị bỏ hoang một thời gian dài, không có ai quản lý nên cây cỏ mọc um tùm, che chắn cả lối vào và mọc tận vào sân của các công trình. Còn các công trình nhà ở, trường học, nhà văn hóa cộng đồng, công trình nước sạch… do lâu ngày không ai sử dụng lại nằm ở vùng đất trũng, ẩm thấp nên đã nổi mốc, gỉ sét và ngày càng xuống cấp nghiêm trọng.
Tìm hiểu về khu TĐC Thủy điện Sê-rê-pốc 3 này, chúng tôi được biết, để thực hiện Dự án xây dựng Thủy điện Sê-rê-pốc 3, năm 2006, Ban quản lý dự án thủy điện 5 (thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam) đã khởi công xây dựng khu TĐC tại thôn Nam Tiến, xã Ea Pô, huyện Cư Giút với diện tích hơn 5ha, kinh phí đầu tư gần 30 tỷ đồng. Sau khi xây dựng hoàn thành sẽ bố trí TĐC lâu dài cho 68 hộ dân được di dời từ lòng hồ ngập nước của thủy điện lên.
Sau ba năm khẩn trương xây dựng, đầu năm 2009, khu TĐC này được xây dựng hoàn thành với cở sở hạ tầng khá hoàn chỉnh so với các khu TĐC thủy điện trên địa bàn tỉnh và được bàn giao cho UBND huyện Cư Giút quản lý, bố trí dân cư vào ở. Tuy nhiên, khi bố trí các hộ dân vào ở thì người dân không chịu vào và khu TĐC này bị bỏ hoang từ đó cho đến nay. Nhiều công trình trong khu TĐC kể từ khi xây dựng xong cho đến nay chưa một lần sử dụng, nay đã xuống cấp nghiêm trọng.
Trong khu TĐC này hiện chỉ có hai hộ dân đang sinh sống, các nhà còn lại cửa khóa ngoài im ỉm. Đã vậy, khi chúng tôi có mặt tại khu TĐC này cũng không gặp được hai hộ dân sinh sống ở đây, vì họ phải đi làm thuê để kiếm sống.
Trao đổi với chúng tôi về khu TĐC này, ông Nguyễn Hữu Dương, Trưởng Phòng đền bù tái định cư Ban quản lý dự án thủy điện 5 cho biết: Khu TĐC Thủy điện Sê-rê-pốc 3 bị bỏ hoang là điều đáng tiếc! Về phía chủ đầu tư là Ban quản lý dự án thủy điện 5 đã làm hết trách nhiệm của mình. Để cuộc sống của người dân bị thu hồi đất tốt hơn nơi ở cũ, khi vào khu TĐC, mỗi hộ dân sẽ được cấp 400m2 đất ở và nhà ở. Trước khi xây dựng khu TĐC, Ban đã yêu cầu đơn vị tư vấn lấy ý kiến, nguyện vọng của tất cả 68 hộ đủ điều kiện được tái định canh, định cư, trong đó có 14 hộ đăng ký. Các hộ dân còn lại chỉ nhận tiền bồi thường công trình, nhà cửa rồi tự xây dựng nhà ở theo nhu cầu của mình. Nhưng khi khu TĐC xây dựng xong chỉ có bảy hộ vào nhận nhà TĐC và hiện nay chỉ còn hai hộ ở lại.
Cùng với việc bố trí TĐC, UBND tỉnh Đác Nông có chủ trương bố trí 300ha đất tái định canh cho các hộ dân tại Tiểu khu 841, xã Ea Pô. Tuy nhiên, theo phiếu đăng ký nguyện vọng thì tất cả hộ dân đều không nhận đất tái định canh với lý do tự mua hoặc đã có đất canh tác, chỉ nhận tiền bồi thường về đất, hoa màu, cây cối.
Nếu như vậy, có thể nói, Ban Quản lý dự án thủy điện 5 và UBND tỉnh Đác Nông đã quan tâm đến cuộc sống của các hộ dân bị thu hồi đất làm lòng hồ thủy điện Sê-rê-pốc 3 đến nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ, nhưng vì sao khu TĐC này bị bỏ hoang, người dân không vào ở?
Đề cập đến vấn đề này, Phó Chủ tịch UBND xã Ea Pô, huyện Cư Giút Đinh Văn Dũng cho biết: Nguyên nhân người dân không chịu vào ở trong khu TĐC là vì khu TĐC được xây dựng trên khu đất quá thấp trũng, cứ vào mùa mưa là bị ngập úng và mỗi hộ chỉ được cấp 400m2 đất ở nên họ bỏ đi nơi khác sinh sống.
Còn theo một lãnh đạo của UBND huyện Cư Giút, nguyên nhân khu TĐC Thủy điện Sê-rê-pốc 3 bị bỏ hoang là vì khi vừa xây dựng xong thì phần lớn người dân bỏ đi nơi khác mua đất, làm ăn, sinh sống nên không ai chịu vào ở nữa.
Trong khi đó, những hộ dân phản ảnh với chúng tôi là bất đắc dĩ buộc họ phải bỏ đi nơi khác sinh sống vì khu TĐC này được xây dựng trên khu đất thấp trũng, hễ mưa xuống là ngập úng, lầy lội, bất tiện, đồng thời đất tái định canh lại quá xấu, không thể trồng trọt được. Vì vậy, buộc họ phải bỏ hết số tiền nhận đền bù ra mua đất ở, đất sản xuất và làm nhà ở nơi ở mới, thậm chí một số người còn không đủ phải vay mượn thêm… Trong khi đó, một khu TĐC với cơ sở hạ tầng được xây dựng khá hoàn chỉnh với nguồn vốn đầu tư lớn đang bị bỏ hoang, xuống cấp nghiêm trọng.
Điều khiến dư luận thắc mắc là vì sao khu TĐC Thủy điện Sê-rê-pốc 3 đã bị bỏ hoang gần 5 năm nay, thế nhưng cả phía chủ đầu tư là Ban Quản lý dự án thủy điện 5 cũng như các ngành chức năng của tỉnh Đác Nông và huyện Cư Giút chưa có biện pháp tháo gỡ, giải quyết dứt điểm, vừa ổn định cuộc sống lâu dài cho người dân, vừa đưa các công trình, hạng mục đã xây dựng trong khu TĐC vào khai thác, sử dụng phát huy hiệu quả, tránh để hư hỏng, xuống cấp, gây lãng phí lớn như hiện nay?
Nhà văn hóa cộng đồng trong khu TĐC Thủy điện Sê-rê-pốc 3 được xây dựng khang trang nhưng chưa một lần sử dụng, để cây cỏ mọc um tùm.
Một trong hai hộ dân còn ở lại trong khu TĐC Thủy điện Sê-rê-pốc 3, nhưng cuộc sống đang gặp rất nhiều khó khăn.
