Đưa cây mía vào chuỗi giá trị mới
Những ngày vào chính vụ thu hoạch, dọc tuyến Quản lộ-Phụng Hiệp qua ấp Tân Phú A1, xã Tân Phước Hưng, không khí thu hoạch, vận chuyển mía diễn ra khẩn trương. Với hơn 1.600ha mía, địa phương từ lâu là một trong những vùng nguyên liệu quan trọng của thành phố Cần Thơ.
Dù vậy, đầu ra bấp bênh vẫn là nỗi lo thường trực của người trồng mía. Theo đại diện Ủy ban nhân dân xã Tân Phước Hưng, diện tích mía tại địa phương đã giảm khoảng 50% so với trước. Trong thời gian dài, nông dân chủ yếu bán mía cho nhà máy đường với giá bao tiêu khoảng 1.000-1.100 đồng/kg. Những năm gần đây, nhiều hộ chuyển sang trồng mía nước nhưng vẫn khó tránh khỏi biến động giá cả và sức mua thị trường.
Trong bối cảnh đó, việc Công ty trách nhiệm hữu hạn Cane Village đưa nhà máy từ Tiền Giang (cũ), nay thuộc tỉnh Đồng Tháp, về Tân Phước Hưng mở ra hướng tiêu thụ mới. Nhà máy hoạt động từ tháng 8/2025, giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong thu mua, giảm chi phí vận chuyển và tiếp cận trực tiếp vùng nguyên liệu.
Thay vì chỉ tiêu thụ mía tươi theo cách truyền thống, doanh nghiệp phát triển hai sản phẩm chủ lực là mía tươi cắt khúc cấp đông và nước mía đông lạnh, hướng đến thị trường nước ngoài.
Ông Nguyễn Quốc Huấn, thành viên sáng lập Công ty trách nhiệm hữu hạn Cane Village cho biết, ý tưởng xuất khẩu xuất phát từ quá trình tìm kiếm những sản phẩm có tiềm năng trên thị trường quốc tế. Nước mía vốn quen thuộc tại nhiều quốc gia, nhưng doanh nghiệp nhận thấy vẫn còn dư địa để cải thiện hương vị, chất lượng và cách thức bảo quản.
Theo ông Lê Thanh Tín, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Cane Village, mía Tân Phước Hưng có màu sắc đẹp, hương thơm đậm. Bên cạnh điều kiện thổ nhưỡng, kinh nghiệm canh tác được người dân tích lũy qua nhiều thế hệ cũng góp phần tạo nên đặc trưng của nguyên liệu địa phương.
Hiện doanh nghiệp thu mua bình quân khoảng 20 tấn mía/ngày tại Tân Phước Hưng và các vùng lân cận, chủ yếu là giống ROC 16 và Su phèn. Mía được thu mua tận vườn, với giá bình quân khoảng 2.500-2.700 đồng/kg, tùy thời điểm và chất lượng.
Sau khi đưa về nhà máy, mía được làm sạch vỏ, cắt thành khúc dài khoảng 40-50cm, loại bỏ mắt, đóng thùng, hút chân không và cấp đông ở nhiệt độ âm 18 độ C. Quy trình này nhằm bảo quản sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Kỳ vọng nâng giá trị từ thị trường quốc tế
Theo doanh nghiệp, Cane Village có 18 năm kinh nghiệm xuất khẩu mía, với sản lượng bình quân 3.000-4.000 tấn/năm. Sản phẩm đã tiếp cận nhiều thị trường như Mỹ, Hàn Quốc, Đức, Thụy Sĩ, Pháp, New Zealand, Singapore, Australia, Đài Loan (Trung Quốc) và Malaysia.
Trong đó, Mỹ là thị trường trọng điểm nhờ nhu cầu sử dụng mía ép nước tương đối cao, đặc biệt trong cộng đồng người gốc Á. Tại Malaysia, dù có ngành trồng mía phát triển, mía Việt Nam vẫn được đánh giá có cơ hội cạnh tranh nhờ hương vị khác biệt.
Ngoài các giống đang được thu mua, doanh nghiệp nhận định mía vàng và mía lao cũng có tiềm năng xuất khẩu, nhất là tại Singapore. Thời gian tới, đơn vị dự kiến phát triển thêm sản phẩm nước mía cô đặc nhằm đa dạng hóa mặt hàng, mở rộng khách hàng và tăng khả năng tiêu thụ nguyên liệu.
Tuy nhiên, muốn tiếp cận những phân khúc có giá trị cao, doanh nghiệp xác định chất lượng nguyên liệu là yếu tố then chốt. Định hướng được đặt ra là từng bước phát triển vùng mía theo hướng hữu cơ, hướng tới các chứng nhận USDA Organic của Mỹ, JAS của Nhật Bản và EU Organic của châu Âu.
Theo ông Tín, việc xây dựng vùng nguyên liệu riêng hiện còn gặp khó khăn do nhà máy mới chuyển về Cần Thơ, nguồn lực tài chính hạn chế. Để triển khai các kế hoạch trong khoảng hai năm tới, doanh nghiệp ước tính cần 10-15 tỷ đồng.
Liên kết sản xuất để ổn định đầu ra
Cơ hội từ thị trường xuất khẩu được kỳ vọng sẽ giúp nông dân cải thiện thu nhập, nhưng không phải hộ trồng mía nào cũng đáp ứng ngay yêu cầu về chất lượng và kỹ thuật canh tác.
Ông Bùi Văn Quận, nông dân có hơn 20 năm gắn bó với cây mía tại ấp Tân Phú A1, hiện canh tác khoảng 2,2ha. Khoảng 6-7 năm qua, gia đình ông chuyển từ trồng mía nguyên liệu sang mía nước. Vụ này, gia đình còn hơn 100 tấn mía chưa tiêu thụ, trong khi giá bán giảm còn khoảng 1.400-1.500 đồng/kg, thấp hơn mức 2.100-2.200 đồng/kg hồi đầu vụ.
Theo ông Quận, nếu mía đạt khoảng 9 chữ đường và bảo đảm yêu cầu kỹ thuật canh tác, doanh nghiệp có thể thu mua ổn định với giá 2.100 đồng/kg. Chính sách này mở ra cơ hội nâng thu nhập, song cũng đặt ra yêu cầu để người dân thay đổi phương thức sản xuất.
Tại địa phương, khoảng 30 hộ đang tính đến việc thành lập hợp tác xã trồng mía quy mô khoảng 50ha. Nếu hình thành được vùng trồng tập trung, thống nhất quy trình canh tác và kiểm soát chất lượng, nông dân sẽ có điều kiện tăng khả năng liên kết với doanh nghiệp, hạn chế tình trạng tiêu thụ riêng lẻ.
Ông Nguyễn Văn Lựa, một hộ trồng mía lâu năm cho rằng, điều người dân mong muốn là có hợp đồng bao tiêu ổn định và cơ chế giá gắn với chất lượng. Bởi khi giá mía xuống dưới khoảng 1.600-1.700 đồng/kg, hiệu quả sản xuất rất thấp, thậm chí khó có lãi.
Niên vụ 2025-2026, thành phố Cần Thơ xuống giống 7.285ha mía, đến nay thu hoạch khoảng 6.326ha, sản lượng ước đạt 635.763 tấn. Nguồn nguyên liệu này tạo dư địa để phát triển cả thị trường truyền thống lẫn chế biến xuất khẩu.
Từ thực tế tại Tân Phước Hưng, có thể thấy đưa cây mía ra thị trường quốc tế không chỉ là câu chuyện tìm thêm người mua, mà còn đòi hỏi tổ chức lại sản xuất, nâng chất lượng và xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài. Khi doanh nghiệp và nông dân cùng hình thành chuỗi liên kết hiệu quả, cây mía Cần Thơ mới có cơ hội thoát khỏi vòng luẩn quẩn được mùa, mất giá, từng bước gia tăng giá trị và ổn định sinh kế cho người trồng.
