Những năm tới, số lượng doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm (BH) tiếp tục gia tăng. Theo dự báo, doanh thu phí BH sẽ tăng từ 1,3% GDP năm 2002, lên 3% năm 2005 và khoảng 5% năm 2010. Sốliệu của Bộ Tài chính cho thấy, năm 2003 doanh thu phí BH trên toàn thị trường đạt 10 nghìn 327 tỷ đồng, chiếm hơn 1,5% GDP của nền kinh tế, trong đó bảo hiểm nhân thọ (BHNT) có thị phần hơn 60%. Trong một trả lời báo chí gần đây Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Sinh Hùng nhấn mạnh: "Thị trường bảo hiểm phát triển mạnh thì những rủi ro sẽ được bảo hiểm giải quyết, làm giảm nhẹ gánh ngân sách Nhà nước. Bảo hiểm thực chất là tiết kiệm. Khi tăng được tiết kiệm từ mỗi doanh nghiệp, người dân sẽ có nguồn tài chính dồi dào để góp vào đầu tư".
Ðối với các công ty BHNT, việc giải quyết quyền lợi (GQQL) khi có sự kiện BH xảy ra với khách hàng là trách nhiệm và thể hiện tính nhân bản sâu sắc của loại hình kinh doanh BH liên quan con người. Ðến nay các công ty BHNT đã và đang tuân thủ nghiêm túc vấn đề GQQL cho khách hàng với số tiền chi trả lên đến hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Song, có không ít người đã lợi dụng việc chi trả quyền lợi BH để mưu cầu trục lợi. Những dấu hiệu trục lợi mà các công ty BH thường nhắc đến như: khai báo không trung thực khi mua BH; tự gây tai nạn và dựng hiện trường giả; cố tình khai sau thời gian tai nạn; biết bệnh nan y thì mua BH; tai nạn rồi mới đi mua BH... ở các nước phát triển, những hành vi để trục lợi BH không còn xa lạ, nhưng điều này lại rất mới ở Việt Nam. Tất cả, đều nhằm mục đích "moi tiền" của các công ty BH. Thị trường BHNT gần đây, mặc dù chưa xảy ra những vụ việc trục lợi bảo hiểm lớn và tinh vi như ở nhiều nước phát triển, nhưng gian lận bảo hiểm ở Việt Nam đang có chiều hướng gia tăng đáng ngại. Một lãnh đạo của Bảo Việt khẳng định: Hiện tượng gian lận, trục lợi BH đang nổi lên như một loại hình tội phạm mới và các công ty BH ở Việt Nam đang phải đối mặt với loại hình tội phạm này.
Mới đây, một vụ việc đã làm xôn xao dư luận, đó là chuyện một khách hàng mua BH cho mình cùng một lúc ở ba công ty BHNT với mệnh giá hợp đồng hàng tỷ đồng. Gần một năm sau tham gia BHNT, khách hàng này có một "tai nạn giao thông" đáng ngờ. Khi cơ quan chức năng tiến hành điều tra về vụ "tai nạn giao thông" này, điều tra viên chỉ thu thập được những chứng cứ mong manh tại hiện trường, cùng với những lời khai mâu thuẫn của các nhân chứng, do đó cơ quan chức năng đã kết luận: Không đủ căn cứ để kết luận đây là một vụ tai nạn giao thông như đối tượng đã từng thông báo với các công ty BHNT. Kết luận này cùng với những tài liệu thu thập được đã dẫn tới việc các công ty BHNT đã quyết định không chi trả quyền lợi BH vì không hội đủ điều kiện theo quy định.
Theo một số chuyên gia pháp lý, doanh nghiệp gặp khó khăn khi xử lý những hiện tượng có dấu hiệu trục lợi là do ngành BH nước ta còn thiếu kinh nghiệm, các thiết chế thi hành pháp luật chưa hoàn toàn đồng bộ. Luật sư, tiến sĩ Phạm Duy Nghĩa, trọng tài viên Trọng tài quốc tế Việt Nam cho biết: "Ở chừng mực nào đó doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm rơi vào tình thế đơn thương độc mã trong những nghi vấn của mình. Nghi vấn nhưng chưa chứng minh được người ta có trục lợi bảo hiểm hay không bởi nhiều lý do khác nhau".
Gần đây, một số biểu hiện trục lợi, gian lận BH của khách hàng làm cho doanh nghiệp bảo hiểm phải nhờ đến cơ quan hành pháp can thiệp. Tuy nhiên, hầu hết những vụ việc này cơ quan hành pháp đã kết luận khách hàng không được GQQL bảo hiểm vì có những hành vi gian dối. Theo lãnh đạo của một công ty BH: "Chúng tôi hoàn toàn không muốn vụ việc phải đưa ra tòa án để rồi cơ quan này tuyên khách hàng không được GQQL bảo hiểm. Ðối với các công ty BHNT QLBH của khách hàng luôn là yếu tố quan trọng hàng đầu", song dư luận cho rằng, khi có những chứng cứ của dấu hiệu trục lợi thì các cơ quan hành pháp phải đưa ra một quyết định chuẩn xác và công bằng dựa trên những lý lẽ và bằng chứng xác thực đã được thẩm tra, nếu không rất dễ tạo ra tiền lệ nguy hiểm cho sự phát triển của ngành BHNT.
Có thể nói rằng, những biểu hiện trục lợi BH của một số người không chỉ làm ảnh hưởng uy tín hoạt động của các doanh nghiệp và sự phát triển của thị trường BHNT, mà còn xâm phạm đến lợi ích của những khách hàng trung thực. Ở nước ta, hiện có năm công ty BHNT hoạt động, nhưng trong thời gian tới số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này tiếp tục sẽ tăng lên để đáp ứng nhu cầu của người dân và phù hợp sự phát triển của nền kinh tế. Do vậy, những biểu hiện gian lận, trục lợi bảo hiểm sẽ tăng lên và ngày càng tinh vi hơn.
Nhằm làm cho thị trường BHNT có sự phát triển lành mạnh, đóng góp hiệu quả hơn cho nền kinh tế đất nước thì ngoài sự nỗ lực của các doanh nghiệp BH, của các cơ quan quản lý, các cơ quan hành pháp cần vào cuộc mạnh mẽ hơn để ngăn chặn và xử nghiêm minh theo đúng pháp luật đối với những biểu hiện trục lợi BHNT.
