Cảnh giác với chiêu “hất cẳng doanh nghiệp” của các siêu thị

Chấm dứt trong vui vẻ

Theo đại diện của Công ty cổ phần Đầu tư Thế giới di động (MWG), gần đây, công ty muốn chuyển sang kinh doanh mô hình điện máy ở hệ thống Siêu thị Big C nhưng qua quá trình đàm phán, hai bên không thống nhất được, dẫn tới việc MWG quyết định rút 22 cửa hàng ra khỏi Big C sau một năm kinh doanh. Đây là chuyện bình thường và cả hai đều rất vui vẻ, chẳng bên nào ép bên nào.

Chủ tịch HĐQT MWG Nguyễn Đức Tài cũng cho biết, thực tế doanh số 22 cửa hàng trong hệ thống của Big C khá thấp so với 1.000 cửa hàng bên ngoài của Thế giới di động cho nên không có tác động nào đáng kể đến sự tăng trưởng doanh thu trong tám tháng của công ty. Trước đó, Thế giới di động cũng đã từng triển khai mô hình cửa hàng nằm trong cửa hàng (“shop in shop”) từ rất lâu tại Bình Dương. Tuy nhiên, do cách thức vận hành còn nhiều hạn chế khiến khách hàng không có được sự thuận lợi cần thiết. Đơn cử như diện tích gian hàng chỉ ở mức 12 m2, phụ thuộc Big C ở khâu thanh toán, các khuyến mại nhận được khi mua phải mang ra cửa hàng bên ngoài mới được áp dụng hoặc các đơn hàng qua mạng khó xử lý,...

Về phía Big C, đại diện đơn vị này cho biết, thực tế mô hình “shop in shop” được hình thành dưới thời chủ sở hữu là Casino Group. Khi Big C chuyển sang cho Central Group quản lý thì đơn vị này vẫn không bỏ mô hình này. Tuy nhiên, khi cả Thế giới di động và Big C đều có sự thay đổi và hai bên đã cùng nhau thỏa thuận nhưng chưa đạt được lợi ích chung, vì vậy đã "chấm dứt hợp đồng trong vui vẻ".

Bên cạnh việc cửa hàng của Thế giới di động rời khỏi Big C, dư luận thời gian qua cũng dấy lên thông tin cho rằng, từ khi về tay Central Group (thuộc sở hữu của ông chủ người Thái-lan), Big C đang ép và tìm cách “đuổi” DN Việt ra khỏi hệ thống, đặc biệt khi Thế giới di động chuyển sang kinh doanh mặt hàng điện máy trùng với ngành hàng mà ông chủ người Thái-lan đang sở hữu cổ phần tại chuỗi bán lẻ điện máy Nguyễn Kim.

Nhìn nhận về vấn đề này, Chủ tịch Hiệp hội siêu thị Hà Nội Vũ Vinh Phú khẳng định, vụ việc xảy ra là điều tất nhiên và chắc chắn sẽ không dừng lại ở một trường hợp. Bản thân ông chủ người Thái-lan cũng đã từng tuyên bố khi mua được hệ thống siêu thị Big C sẽ bán 60% hàng Thái-lan; AEON của Nhật Bản cũng phát biểu bán hơn 40% hàng của Nhật Bản,... Đối với Thế giới di động hiện có hàng nghìn điểm bán hàng trên toàn quốc và lẽ dĩ nhiên khi đưa vào siêu thị sẽ là kênh bán hàng tốt hơn. Tuy nhiên, Big C có 32 siêu thị nhưng Thế giới di động mới vào được 22 điểm và bây giờ rút đi là sự cố đã được báo trước. Do đó, công ty này phải chủ động tìm địa điểm khác thay thế, đẩy mạnh doanh thu hàng hóa.

Cũng theo ông Phú, thị trường hàng tiêu dùng của Thái-lan hiện đang ở giai đoạn bão hòa cho nên thị trường Việt Nam với hơn 90 triệu dân sẽ là thị trường hết sức “màu mỡ”. Chính vì vậy, sự việc vừa qua là những động thái báo động sự thâm nhập của người Thái-lan đối với thị trường bán lẻ Việt Nam. Để cạnh tranh, chúng ta cần nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ. Chúng ta luôn cho rằng có 80 đến 90% là hàng Việt Nam bán tại các siêu thị. Tuy nhiên, nếu trừ các mặt hàng liên doanh thì hàng Việt chỉ có 30 đến 40% mà các sản phẩm chủ yếu là rau, củ, quả, thủy sản,...

Phải chủ động về cơ sở pháp lý

Không đến nỗi phải rút 22 cửa hàng ra khỏi Big C như MWG, cách đây chưa lâu hàng loạt các DN trong lĩnh vực thủy sản phải chịu mức chiết khấu cao, trung bình từ 17% đến 20%, thậm chí có DN lên đến 25% khi đưa hàng vào hệ thống siêu thị của Big C. Nếu tiếp tục duy trì, chắc chắn DN sẽ lỗ, không có lãi để tái đầu tư. Do đó, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) đã có công văn gửi lãnh đạo Big C, đề nghị đơn vị này không tăng chiết khấu trong hợp đồng mới của năm 2016 nhằm tạo điều kiện cho DN phát triển, yên tâm làm ăn trong dài hạn. Tương tự, rất nhiều các DN, cơ sở kinh doanh khác như chế biến thực phẩm, đồ gia dụng, đồ dùng vệ sinh công nghiệp cũng gặp rất nhiều khó khăn khi đưa hàng vào hệ thống siêu thị, nhất là những siêu thị thuộc sở hữu của những “ông chủ” nước ngoài.

Anh Nguyễn Hữu Bằng, đại diện một DN chuyên cung ứng mặt hàng vệ sinh công nghiệp cho biết, muốn “đẩy hàng” vào siêu thị, DN phải đáp ứng hàng loạt các tiêu chí cũng như bảo đảm chất lượng hàng hóa cùng với nhiều khoản phí “bôi trơn” lên tới hàng chục triệu đồng. Thế nhưng, từng đó dường như chưa đủ, khi một số siêu thị ngoại áp mức chiết khấu cao hơn 3 đến 4% so với siêu thị nội. Ngoài ra, để thể hiện “đẳng cấp” và uy lực của mình, nhiều siêu thị còn cài các chương trình, chạy mã hàng,… nhằm “cò quay” DN. Muốn tồn tại, không còn cách nào khác DN phải “thắt lưng buộc bụng” để bù đắp các khoản phí này, nếu không chỉ còn cách “bật xới” khỏi hệ thống.

Đánh giá về vấn đề trên, Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội Vũ Vinh Phú nhìn nhận, hàng Việt muốn vào siêu thị rất khó khăn. Bởi ngoài phần cứng quy định chiết khấu khoảng 15%, hiện còn nhiều khoản bôi trơn, chi phí khác, ngay cả vào siêu thị nội cũng rất khó chứ chưa nói tới siêu thị ngoại. Chính vì những khoản mờ, chi phí ngầm như vậy nhiều lúc đã làm nản lòng DN. Do đó, cần phải kiểm tra, làm rõ và phải công khai bảng giá phí của các mặt hàng khi vào siêu thị. Siêu thị ngoại thì cố lách luật để chuyển giá ra nước ngoài còn siêu thị nội đố ai biết họ làm ăn thế nào, kiểm soát về doanh thu ra sao? Qua vụ việc vừa rồi thấy, người Thái-lan hợp thức hóa rất tinh vi nhưng chúng ta không làm gì được, bởi họ lấy lý do “không đạt được thỏa thuận hoặc hết hợp đồng, mời anh ra để tôi đưa hàng của tôi vào bán” - ông Phú nhấn mạnh.

Tương tự, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Trang trại Bảo Châu Nguyễn Đại Thắng cho biết, trong cuộc chiến thị trường bán lẻ, việc DN nước ngoài vào đầu tư và áp đặt các tiêu chí nhằm hạn chế DN Việt đưa hàng vào hệ thống là điều bình thường trong hoạt động kinh tế. Do vậy, không còn cách nào khác các DN phải nâng cao chất lượng hàng hóa; hạ giá thành sản phẩm; áp dụng công nghệ mới để có sản phẩm hoàn hảo, chất lượng cao, qua đó cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ. Mặt khác, trong cuộc chơi, việc bị chèn ép hay đưa ra các tiêu chí cao nhằm đánh bật DN ra khỏi hệ thống là điều khó tránh khỏi. Vì vậy, Nhà nước phải quan tâm về chính sách, tạo cơ chế, hỗ trợ đầu tư để DN phát triển.

PGS, TS Vũ Trí Dũng, giảng viên Trường đại học Kinh tế quốc dân cho biết, khi chủ sở hữu Big C không phải người Việt Nam và họ không có cam kết gì với chúng ta, do đó việc họ đẩy hàng hóa của DN Việt ra khỏi hệ thống là điều hiển nhiên, hết sức bình thường về mặt kinh tế và chắc chắn không chỉ riêng một vụ việc, một mặt hàng mà có thể sẽ tiếp diễn với các mặt hàng khác. Với sự chuyển đổi đi tắt giữa các bên như vậy, việc DN Việt Nam bị đối xử thiệt thòi là điều khó tránh, bởi vì siêu thị có diện tích cho thuê "shop in shop" nên khi họ thấy có lợi nhuận hơn sẽ không cho thuê nữa, quay ra tìm cách đưa hàng khác vào.

Do đó, khi các DN ký hợp đồng cần phải thỏa thuận, ký hợp đồng dài hạn và dự liệu mọi việc có thể xảy ra trong tương lai nhằm bảo đảm các lợi ích của mình. Nếu trong quá trình thực hiện hợp đồng, bên chủ sở hữu không làm được sẽ phải bồi thường cho bên thuê. Về phía Nhà nước, cần kiểm tra, giám sát để có thể điều chỉnh kịp thời trong các vụ mua bán, sáp nhập nhằm điều chỉnh các cam kết về tỷ lệ bán hàng Việt là bao nhiêu, ưu đãi, hỗ trợ các DN ra sao. Thậm chí, cần có tỷ lệ cao, đặc thù đối với các mặt hàng thuần Việt như mặt hàng nông sản, lương thực, thực phẩm,...