Cần thời gian chuyển tiếp trước khi bỏ sổ hộ khẩu

Báo cáo một số vấn đề lớn về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Cư trú (sửa đổi), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Trương Minh Hoàng nêu rõ, tại kỳ họp thứ 9, QH khóa XIV, các đại biểu thảo luận, cho ý kiến về dự án luật. Về xóa đăng ký thường trú (ÐKTT) (Ðiều 25), thảo luận tại kỳ họp QH, một số đại biểu QH còn băn khoăn với quy định về xóa ÐKTT, đề nghị cần xem xét thận trọng các trường hợp xóa ÐKTT có thể sẽ tác động bất lợi đến người dân khi thực hiện các quyền và thủ tục hành chính có yêu cầu thông tin cá nhân, thông tin về nơi thường trú. Qua nghiên cứu, các cơ quan nghiên cứu, xem xét thấy rằng việc "xóa ÐKTT" đã được quy định trong luật hiện hành; dự thảo luật do Chính phủ trình tiếp tục quy định về xóa ÐKTT nhưng đã có những điều chỉnh để phù hợp việc thực hiện phương thức quản lý cư trú mới thông qua cơ sở dữ liệu. Cụ thể là xóa ÐKTT chỉ là xóa thông tin về nơi thường trú đang được đăng ký của công dân trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu về cư trú; khi tra cứu thông tin về nơi thường trú của công dân sẽ không thể hiện địa chỉ nơi thường trú đã bị xóa, vẫn giữ nguyên mọi thông tin khác của công dân.

Tham gia phát biểu ý kiến, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Ðoàn đại biểu QH Hòa Bình Nguyễn Tiến Sinh cho biết, dư luận nhân dân đồng tình với đề nghị của Chính phủ vì những vướng mắc của sổ hộ khẩu, sổ tạm trú. Chính phủ đã cam kết bảo đảm đủ về nhân lực, vật lực cho việc thực hiện bỏ sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy. Việc xóa ÐKTT nhằm ghi nhận chính xác tình trạng cư trú của người dân, bảo đảm thực hiện chặt chẽ công tác quản lý dân cư nói chung và quản lý về cư trú nói riêng; không ảnh hưởng các thông tin cá nhân, thông tin về hộ tịch khác của công dân. Ðối với trường hợp công dân đã vắng mặt tại nơi thường trú từ 12 tháng trở lên nhưng không đăng ký cư trú ở nơi ở khác và cũng không khai báo tạm vắng thì không thể tiếp tục ghi nhận nơi đã đăng ký là nơi thường trú của người này để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tránh tình trạng cư trú ảo, đồng thời tạo áp lực để người dân có ý thức hơn trong việc thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật về cư trú.

Tại diễn đàn QH và qua thảo luận, nhiều ý kiến đại biểu QH đề nghị cho phép người dân được tiếp tục sử dụng sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã được cấp để chứng minh thông tin về nơi cư trú thay thế cho giấy tờ xác nhận về cư trú theo quy định của luật này khi thực hiện các thủ tục hành chính, giao dịch dân sự có yêu cầu thông tin về nơi cư trú cho đến hết ngày 31-12-2022. Lý do đưa ra là trong giai đoạn đầu, đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện điều kiện kỹ thuật để kết nối, khai thác, chia sẻ dữ liệu giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu về cư trú với các bộ, ngành, địa phương. Như vậy khi thực hiện thủ tục hành chính hoặc giao dịch tại các cơ quan, tổ chức chưa kịp triển khai xong việc kết nối liên thông hoặc với các tổ chức, cá nhân bên ngoài hệ thống các cơ quan nhà nước (như đăng ký nhập học đối với học sinh phổ thông, đăng ký nơi khám chữa bệnh ban đầu theo bảo hiểm y tế, đăng ký sử dụng các dịch vụ điện, nước, viễn thông…), người dân vẫn phải có giấy tờ nhất định để chứng minh về nơi cư trú của mình.

Nhằm tránh làm phát sinh thêm thủ tục, thêm khó khăn, phiền phức cho người dân, tạo áp lực quá lớn cho các cơ quan quản lý, đăng ký cư trú tại thời điểm luật mới có hiệu lực thi hành, việc cho phép người dân tiếp tục sử dụng sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã được cấp trước đây thay cho việc phải đến cơ quan công an để xin cấp giấy tờ xác nhận về cư trú để thực hiện thủ tục hành chính, giao dịch dân sự tại những nơi chưa thực hiện được việc kết nối liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là một giải pháp phù hợp. Qua đó giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho cả cơ quan quản lý và người dân.

Về điều kiện đăng ký tạm trú vào chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ (Khoản 2, Ðiều 28), qua thảo luận, nhiều ý kiến tán thành quy định có tính kế thừa luật hiện hành là người đăng ký tạm trú vào chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ thì phải được người cho thuê, cho mượn, ở nhờ đồng ý bằng văn bản, nhưng có bổ sung ngoại lệ đối với người đăng ký tạm trú có quan hệ nhân thân. Tuy nhiên, một số ý kiến khác đề nghị không quy định điều kiện đăng ký tạm trú phải được người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đồng ý vì quy định này cản trở quyền đăng ký cư trú của công dân, ảnh hưởng tiêu cực công tác quản lý cư trú của các cơ quan nhà nước. Người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ không thể từ chối hay cản trở người đang thực tế cư trú thực hiện việc đăng ký tạm trú với cơ quan nhà nước nhằm bảo đảm các quyền, lợi ích hợp pháp của mình và trật tự quản lý nhà nước về cư trú. Quy định như vậy nhằm nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có nhà ở cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ, góp phần hạn chế tình trạng cho người lao động ngoại tỉnh thuê, ở nhờ nhà tràn lan mà không khai báo dẫn đến khó kiểm soát như hiện nay.

Khi chúng ta hoàn thiện những vấn đề về hạ tầng kỹ thuật và khi người dân đã quen việc không có sổ hộ khẩu, sổ tạm trú thì mới bỏ. Như vậy bảo đảm tính khả thi và quá trình chuyển đổi không làm xáo trộn quá lớn cuộc sống người dân.

Hoàng Thanh Tùng
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật