Cần đẩy nhanh tiến độ quy hoạch, tu bổ, tôn tạo khu di tích Cổ Loa

Chậm trễ trong triển khai thực hiện dự án

Quá trình thực hiện Dự án bảo tồn, tôn tạo khu di tích Cổ Loa được khởi động từ năm 1994. Chủ đầu tư là Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội, chủ nhiệm điều hành dự án là Ban Quản lý di tích và danh thắng. Cuối năm 1997, báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư Bảo tồn và khai thác di tích Cổ Loa được Thủ tướng Chính phủ thông qua với phạm vi lập dự án là 484 ha và tổng vốn đầu tư ban đầu dự kiến là 195 tỷ đồng. Ðể có căn cứ trình duyệt dự án khả thi, ngày 17-12-2002, UBND thành phố Hà Nội có quyết định phê duyệt quy hoạch chi tiết khu vực di tích Cổ Loa, tỷ lệ 1:2000, với phạm vi quy hoạch là 830,34 ha. Quy hoạch này có diện tích gần gấp đôi và một số hạng mục đầu tư khác với báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được Thủ tướng Chính phủ thông qua, cho nên từ tháng 3-2005, chủ đầu tư phải chỉnh sửa, bổ sung dự án. Ðến nay, Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội đang tiến hành bổ sung, hoàn chỉnh dự án với tên gọi Quy hoạch bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích Cổ Loa. Dự án bao gồm 13 dự án thành phần, thời gian thực hiện chia ba giai đoạn: từ năm 2006 đến năm 2008, từ năm 2008 đến năm 2010 và từ năm 2010 đến năm 2015.

Trong khi chờ lập và phê duyệt dự án quy hoạch bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích Cổ Loa, Ban Quản lý di tích và danh thắng vẫn tiến hành tu bổ thường xuyên các di tích như đình Ngự triều di quy, đình và chùa Mạch Tràng, đền Cổ Loa, am Mỵ Châu...

Theo ông Nguyễn Ðức Thắng, Trưởng Ban quản lý khu di tích Cổ Loa, các di tích có kiến trúc tôn giáo đều được bảo vệ tốt. Tuy nhiên, điều dư luận và nhân dân Cổ Loa quan tâm là việc giữ gìn vết tích các vòng thành. Khảo sát thực tế cho thấy, chu vi các vòng thành hiện nay là 11,84 km, không phải là 15,82 km. Nhưng, các đoạn thành bị mất là do sạt lở vì ở ven sông, do bị cắt để làm đường sắt và đường bộ từ những năm 1940 của thế kỷ trước.

Theo ông Nguyễn Khả Hùng, Bí thư Huyện ủy Ðông Anh, hiện nay ở khu di tích Cổ Loa có hơn 1.000 hộ sống ven các vòng thành, trong đó có gần 400 hộ sống ở trên mặt thành. Các hộ đều sống ở đây từ nhiều đời, đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trước đây, phần lớn nhà dân đều là nhà cấp bốn, nay đời sống khá giả, nhiều hộ xây nhà mái bằng hai, ba tầng. Một số hộ khi con cái lập gia đình, ra ở riêng phải dựng thêm nhà, cho nên tính từ năm 1997 đến nay, số nhà ở dựng trên mặt thành tăng thêm gần 100. Mới đây, UBND xã Cổ Loa đã tiến hành cưỡng chế gần chục hộ xây nhà trái phép trên diện tích đất nông nghiệp. Ðối với các hộ xây dựng nhà kiên cố trên mặt thành và ven các vòng thành, trên đất thổ cư, thì về phương diện quản lý di tích, ông Hùng thừa nhận là chính quyền xã và huyện có một phần trách nhiệm, chưa tuyên truyền, vận động nhân dân có ý thức bảo vệ các vòng thành.

Cần có đơn vị đủ năng lực thực hiện dự án

Sự chậm trễ trong việc lập và phê duyệt dự án quy hoạch bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích Cổ Loa một phần do lúng túng trong công tác quản lý. Ông Nguyễn Khả Hùng cho biết: Năm 1995, huyện Ðông Anh bàn giao khu di tích Cổ Loa cho Sở Văn hóa - Thông tin. Sở giao lại cho Ban Quản lý di tích và danh thắng - đơn vị có chức năng chủ yếu là quản lý nhà nước. Ban Quản lý di tích và danh thắng thành lập Ban Quản lý khu di tích Cổ Loa, có đại diện chính quyền xã, Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Ðông Anh. Nhưng, công việc chủ yếu của Ban Quản lý khu di tích Cổ Loa là phục vụ khách tham quan. Khi phát hiện có sai phạm, Ban Quản lý khu di tích Cổ Loa cũng chỉ có quyền kiến nghị.

Ðối với Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội, mỗi năm phải lo lập hồ sơ xếp hạng, lập dự án, triển khai tu bổ tôn tạo hàng chục di tích, phối hợp các quận, huyện để ngăn chặn, xử lý các trường hợp lấn chiếm di tích, thanh tra, kiểm tra các lễ hội... Vì vậy, với một khu di tích lớn và đặc biệt như Cổ Loa, với chức danh là chủ nhiệm dự án, Ban Quản lý di tích và danh thắng không đủ năng lực thực hiện hài hòa cả ba yếu tố: di tích, khu vực dân cư sinh sống và khu vực hoạt động kinh tế trong quá trình tôn tạo, bảo tồn khi thời gian đến kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội không còn nhiều.

Mới đây, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo Sở Văn hóa - Thông tin phối hợp Sở Quy hoạch - Kiến trúc trực tiếp làm việc với các đơn vị chức năng để trình UBND thành phố báo cáo Thủ tướng phê duyệt quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích Cổ Loa trong tháng 4. Trước mắt, ưu tiên di chuyển trường THCS và trụ sở UBND xã Cổ Loa đến vị trí mới để xây dựng bảo tàng, sa bàn, nhà quản lý di tích và tiếp đón khách tham quan. Ðồng thời, lập các dự án thành phần và quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, trong phạm vi 484 ha theo dự án tiền khả thi đã được phê duyệt từ năm 1997, bao gồm dự án đầu tư bảo tồn và tôn tạo các địa điểm di tích liên quan đến lịch sử Thành Cổ Loa, dự án đầu tư bảo tồn và tôn tạo các di tích kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng khu vực Cổ Loa. Trên cơ sở các dự án thành phần này, đề xuất phương án di chuyển các hộ dân thuộc phạm vi quy hoạch (trong khu vực 1 tức là khu vực bảo vệ di tích) để giải phóng mặt bằng. Các hộ dân cư khác thì giữ nguyên. Thành phố cũng chỉ đạo Sở Văn hóa - Thông tin giao nhiệm vụ quản lý dự án Cổ Loa cho đơn vị quản lý dự án có đủ năng lực, trình độ chuyên môn, đáp ứng yêu cầu.

Những người tâm huyết với Cổ Loa có lúc đã tỏ ra "sốt ruột" trước tốc độ triển khai dự án này. Nhưng, tầm vóc công trình và giá trị lịch sử, văn hóa của Cổ Loa, cả những bí ẩn trong lòng đất, khiến những người tham gia lập dự án phải thận trọng. Dự án được xây dựng trong mối quan hệ với kế hoạch phát triển  kinh tế - xã hội toàn vùng Ðông Anh -  Bắc Thăng Long - Nội Bài, cho nên phải cân nhắc nhiều khía cạnh. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang du lịch, dịch vụ cũng là điều phải bận tâm. Khả năng và mức độ khai thác du lịch tại quần thể di tích như thế nào cũng phải được tính toán kỹ để có hướng đầu tư phù hợp, vừa có thể phục vụ nhu cầu chính đáng của khách tham quan, vừa bảo đảm an toàn cho di tích. Tuy nhiên, những lý do này không thể mãi là "cái cớ" để kéo dài tiến độ triển khai dự án, gây bức xúc và ảnh hưởng đến đời sống của người dân ở Cổ Loa.