Cần có biện pháp bảo vệ đê biển ở Kiên Giang

Thực trạng đáng báo động

Tuyến từ Chùa Hang đến Rạch Giá dài 63 km, tuyến đê đi sát mép rừng phòng hộ ven biển; tuyếnđi qua TP Rạch Giá dài 12 km, tuyến đê đồng thời cũng là tuyến đường ven biển (khu lấn biển); tuyến còn lại từ Xẻo Rô (An Biên) đến Tiểu Dừa dài 70 km. Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) tỉnh Kiên Giang, hiện trên toàn tuyến đê chưa có đoạn nào đủ chuẩn theo quy định, cũng như chưa đoạn nào có công trình bảo vệ an toàn cho đê. Tuyến từ Chùa Hang đến Rạch Giá được đầu tư xây dựng trong giai đoạn 2000 - 2008, đắp bằng đất tại chỗ với chiều rộng mặt đê 6 m, cao 2 m, hành lang bảo vệ đê 10 m, trên tuyến đã xây dựng 25 cống có khẩu độ từ 5 m đến 22,5 m để ngăn mặn, giữ ngọt, kết hợp thoát lũ ra biển. Từ năm 2006 đến nay, trên toàn tuyến đê này có tổng chiều dài sạt lở lên đến 5 - 6 km, nhưng báo động nhất là khu vực nằm trên địa bàn huyện Hòn Ðất. Cụ thể là đoạn kênh 286 - Vàm Rầy đã sạt lở một đoạn dài hơn 600 m và tại đoạn Giồng Kè - T5 cũng đã sạt lở hoàn toàn một đoạn dài hơn 500 m...

Do đê bị sạt lở, nước mặn tràn và ngấm sâu vào đất sản xuất, gây khó khăn trong sản xuất cho nhiều hộ dân nơi đây. Ông Tống Giang Ánh, ở ấp Vàm Rầy, xã Bình Sơn, huyện Hòn Ðất, giọng buồn bã: "Gia đình tôi và các hộ sống chung quanh khu vực này không thể canh tác trên đất của mình được nữa vì đất đã bị nhiễm mặn do nước biển". Vườn cây ăn trái hơn một ha là nguồn sống chính của gia đình ông Ánh gồm: 150 cây xoài, 200 cây ổi, 100 cây nhãn và ao cá cũng đã bị nước biển gây thiệt hại. Nhà có đất nhưng không canh tác được, gia đình ông Ánh phải đi làm thuê kiếm sống. "Thời gian qua các ngành của tỉnh Kiên Giang và huyện Hòn Ðất cũng đã nhiều lần về đây nghiên cứu hiện trạng một số khu vực bị sạt lở nặng để tìm biện pháp khắc phục, tuy nhiên... chưa tìm ra biện pháp nào" - ông Ánh nói. Ðược biết, trong khu vực sạt lở đoạn kênh 286 - Vàm Rầy được đầu tư gần sáu tỷ đồng để sửa chữa từ năm 2008, tuy nhiên, việc thi công vẫn đang tiến hành ỳ ạch và không biết khi nào mới hoàn thành. Còn đối với đoạn Giồng Kè - T5, hướng sửa chữa là gia cố mặt đê lại bằng bê-tông, mái đê phía biển lắp cấu kiện bê-tông đúc sẵn, mái phía đồng trồng cỏ vetiver với kinh phí dự trù khoảng bốn tỷ đồng.

Tuyến đê từ Xẻo Rô đến Tiểu Dừa dài 70 km, được đầu tư xây dựng trong giai đoạn 1999 - 2005, đắp bằng đất tại chỗ và xây dựng một số cống, tuy nhiên các cống này chưa đáp ứng được nhu cầu đa mục tiêu. Ðoạn đê này cũng xuất hiện sạt lở từ năm 2006 đến nay, trong đó đoạn từ Xẻo Rô đến kênh Chống Mỹ sạt lở gần tám km đang được thi công với kinh phí 15 tỷ đồng, bằng biện pháp gia cố mặt đê bê-tông M300, xây dựng sáu cầu trên tuyến kết hợp làm đường giao thông, cắm cột lý trình trên đê, nhưng vẫn chưa hoàn thành. Còn lại tuyến Xẻo Vạt đến Tiểu Dừa có chiều dài sạt lở gần 25 km, tỉnh Kiên Giang cũng đang đề nghị Bộ NN và PTNT đầu tư khoảng 20 tỷ đồng để đóng cừ tràm, bảo vệ lư không phía trong đồng, đắp đất khôi phục mặt đê.

Tình trạng lấn chiếm đê biển làm nhà, trồng cây

Trên địa bàn huyện An Biên có 57 hộ dân đang bao chiếm đê biển để ở, trồng hoa màu và chăn nuôi. Trong đó, xã Tây Yên A 22 hộ, Tây Yên 17 hộ, Nam Thái A tám hộ... Nhưng "điểm nóng"  về tình trạng xâm hại đê biển ở Kiên Giang không phải ở khu vực này mà là ở huyện Hòn Ðất. Chỉ trong hơn ba km từ cống số 2 đến cống Thần Nông (xã Mỹ Lâm), có tới 37 hộ dân xâm chiếm đê xây nhà, đào đặt ống cống lấy nước ra vào, trồng cây, trồng hoa màu, chăn nuôi bò, gà, vịt... Một số hộ như: bà Lê Thị Thảo, trước đây ở xã Long Mỹ, huyện Chợ Mới (An Giang) nuôi hơn hai nghìn con vịt trên hành lang bảo vệ đê khu vực xã Mỹ Lâm. Các gia đình ông Tôn Văn Kía, Phạm Văn Thương ấp Mỹ Hưng, xã Mỹ Lâm thì "chiếm giữ" chân đê để làm bãi chăn thả trâu, làm chân đê bị sạt lở nghiêm trọng. Các gia đình ông Nguyễn Văn Ðến, Nguyễn Văn Ðoàn, cùng ở ấp Mỹ Hưng, xã Mỹ Lâm thì đào ngang đê ở đoạn gần cống Tà Manh (xã Mỹ Lâm) chỉ để đặt ống cống lấy nước... Có thể nói, hiện nay tại khu vực đê bảo vệ cống Thần Nông ở ấp Tân Ðiền, xã Mỹ Lâm (Hòn Ðất) là khu vực bị vi phạm nghiêm trọng nhất. Ðã có gần 30 căn nhà mọc lên san sát trên đê như một khu dân cư. Trò chuyện với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Hoa trước đây ở xã Mong Thọ (Châu Thành) rất tự nhiên: "Tôi cùng ba người con đến làm nhà ở đây được hơn sáu năm. Chúng tôi biết làm nhà trên đê là vi phạm, năm nào cũng có "mấy ổng" tới lập biên bản, rồi thôi".

Tình trạng một số hộ dân xâm hại công trình đê, một mặt là do nhận thức yếu kém, nghĩ đến cái lợi trước mắt, nhưng mặt khác các ngành chức năng và chính quyền địa phương xử lý chưa nghiêm. Ngày 5-6-2008, ông Hồ Văn Minh, công tác tại Trung tâm Bồi dưỡng chính trị huyện Hòn Ðất ngang nhiên đưa cơ giới vào phần đất đã được đền bù giải tỏa xây dựng cống Kiên Bình san lấp mặt bằng, trồng cây. Vụ việc được Chi cục Thủy lợi Kiên Giang lập biên bản vi phạm và đề nghị ông Minh ngừng thi công trả lại hiện trạng mặt bằng cho công trình, nhưng ông Minh không chấp hành và không ký vào biên bản vi phạm. Ðến ngày 9-8-2008, ông Minh tiếp tục lấn chiếm 4.000 m2 đất đã được Nhà nước bồi hoàn vĩnh viễn để trồng cây và cũng như lần trước, ông Minh không chấp hành yêu cầu của cơ quan chức năng. Chi cục Thủy lợi Kiên Giang đã liên hệ với UBND xã Kiên Bình (huyện Hòn Ðất) để xử lý vụ việc. Tuy nhiên, UBND xã Kiên Bình lại có ý kiến trả lời rằng: "Ông Hồ Văn Minh là cán bộ thuộc diện UBND huyện Hòn Ðất quản lý nên không xử lý được". Sau đó, mặc dù, UBND tỉnh Kiên Giang, Sở NN và PTNT tỉnh Kiên Giang có văn bản yêu cầu ông Minh trả lại mặt bằng trong hành lang bảo vệ công trình kênh thoát lũ và cống ngăn mặn Kiên Bình nhưng ông Minh vẫn không thực hiện.

Kiến nghị giải pháp bảo vệ đê biển

Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Lâm Nguyễn Chí Bữu cho rằng, việc nhiều hộ dân đến ở, chăn nuôi gia súc, gia cầm, trồng hoa màu trên đê diễn ra nhiều năm qua. Tuy nhiên những hộ này đều nghèo và đến từ nhiều địa phương khác nhau, nên việc xử lý gặp khó khăn. "Thời gian qua xã cùng Chi cục Thủy lợi có xử lý vi phạm, nhưng do xử lý chưa triệt để nên hiện vẫn còn hơn 30 hộ vi phạm". Chủ tịch UBND xã Thổ Sơn Nguyễn Quốc Ðoàn thì cho rằng, việc phối hợp quản lý đê biển thời gian qua chưa tốt. Bên cạnh đó, Chi cục Thủy lợi Kiên Giang chỉ biết giữ công trình chứ không đi kiểm tra, phát hiện vi phạm. Chi cục Thủy lợi Kiên Giang thì cho biết, Chi cục đã có thành lập đội kiểm tra liên ngành để quản lý đê biển, nhưng do chỉ có hai, ba người cho nên không đủ sức để quản lý hệ thống đê dài hơn 100 km. Công trình đê biển là công trình quốc gia, có vị trí vô cùng quan trọng. Vì vậy, các cấp, các ngành và mọi người dân đều phải có trách nhiệm bảo vệ, tôn tạo. Trong đó, cùng với cơ quan chức năng là Chi cục Thủy lợi được giao nhiệm vụ trực tiếp, chính quyền địa phương có trách nhiệm trong việc quản lý và phát hiện xử lý những vi phạm xâm hại đê biển xảy ra trên địa bàn.

Chi cục trưởng Thủy lợi Kiên Giang Cao Văn Nam cho biết: Sắp tới, chi cục sẽ phối hợp chặt chẽ với địa phương, đoàn thể tuyên truyền, giáo dục ý thức cho nhân dân về chấp hành nghiêm Pháp luật đê điều, nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ đê biển. Ðể giải quyết tình trạng xâm hại đê biển, Trưởng Phòng NN và PTNT huyện An Biên Nguyễn Hữu Hoa đề nghị, từ nguồn vốn đã được Chính phủ phê duyệt nâng cấp đê biển, nên dành một phần kinh phí xây dựng khu dân cư bố trí những hộ dân đang sống trong khu vực bảo vệ đê vào ở. Chính quyền địa phương cần có biện pháp tạo điều kiện để những hộ dân đó có việc làm, cuộc sống ổn định.

Bài và ảnh: VIỆT TIẾN