Tỉnh Tiền Giang ở cuối nguồn sông Mê Công, có mật độ kênh rạch khá dày đặc, thuận lợi cho việc giao thương đường thủy và phục vụ nhu cầu sản xuất, sinh hoạt cho người dân. Tuy nhiên, hệ thống bờ sông, kênh, rạch của tỉnh đã, đang đối mặt nhiều tác động tiêu cực. Ðặc biệt, trong thời gian gần đây, dưới tác động của biến đổi khí hậu và sự phát triển nhanh về kinh tế - xã hội, đã làm thay đổi dòng chảy, dẫn đến hiện tượng xói bồi, làm biến hình lòng bờ kênh, rạch, nhiều nơi xói lở diễn ra với tốc độ mạnh và rất nghiêm trọng. Trong đó, huyện Cái Bè - huyện đầu nguồn của lũ đang gánh chịu nặng nề nhất tình trạng sạt lở kéo dài.
Theo UBND huyện Cái Bè, toàn huyện có 61 điểm sạt lở kênh, rạch lấn sâu vào đất liền hơn 15 m và 700 điểm sạt lở lấn sâu vào bờ từ 8 đến 15 m. Còn các điểm sạt lở nhỏ thì rất nhiều, người dân phải tự xử lý bằng cách tạm thời thả lục bình, thả chà để giảm tác động của xói lở. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) huyện Cái Bè cho biết, chỉ trong năm nay, huyện phải xử lý 523 điểm sạt lở nhỏ đồng thời đề xuất tỉnh xử lý hơn 21 điểm sạt lở lớn. Tỉnh đã cấp kinh phí 2,5 tỷ đồng cho huyện xử lý 17 điểm (thấp hơn nhiều so với dự toán của huyện). Hiện huyện đang xúc tiến thủ tục để triển khai thi công.
Tại huyện Cai Lậy, tình trạng sạt lở cũng rất nghiêm trọng. Vào những ngày đầu tháng 10, UBND xã Mỹ Long đã gửi tờ trình đến Phòng NN-PTNT huyện đề nghị hỗ trợ kinh phí khắc phục tám điểm sạt lở nghiêm trọng. Trước đó, tình trạng sạt lở lớn xảy ra dọc tuyến đê sông Phú An, gây khó khăn cho việc đi lại, UBND xã Phú An cũng đề nghị huyện Cai Lậy khảo sát và tiến hành xử lý điểm sụt nứt tại ba ấp (ấp 3, ấp 4 và ấp 6) để chống xói lở mở rộng, đảm bảo lưu thông và phòng chống lũ, triều cường thời gian tới. Còn tại xã Thanh Hòa có 35 điểm sạt lở, trong đó có 15 điểm sạt lở dưới 10 m, 20 điểm sạt lở hơn 10 m, có nguy cơ bị tràn ngập và sạt lở tiếp tục nếu không gia cố kịp thời...
Sở NN-PTNT Tiền Giang cho biết, qua khảo sát thực tế tình hình sạt lở kênh, rạch, đê bao ngăn lũ trên địa bàn tỉnh cho thấy, hiện nay có 14 tuyến sông, kênh, rạch thường xảy ra hiện tượng xói lở với tốc độ, phạm vi tương đối mạnh và gây thiệt hại nghiêm trọng. Trong đó, xói lở gây thiệt hại nặng nề nhất là huyện Cái Bè với tám con sông, kênh, rạch, tổng chiều dài sạt lở hơn 24 km, diện tích mất đất do sạt lở gây ra hằng năm lên đến 5 ha. Tiếp đến là huyện Cai Lậy, Châu Thành, Tân Phước và TP Mỹ Tho. Theo nhận định của ngành, tình trạng này đang có xu hướng ngày một gia tăng về số lượng, quy mô và cả về tốc độ, tập trung ở những tuyến giao thông thủy chính, có mật độ tàu, thuyền lưu thông lớn; dọc tuyến đê bao mới thi công, mặt đê, mái đê chưa được bảo vệ. Thời gian xảy ra sạt lở thường vào đầu mùa mưa và cuối mùa lũ. Sạt lở đã gây thiệt hại về nhà cửa, đất đai, ruộng vườn; làm tăng lượng bùn chảy, gây bồi lắng nhiều đoạn lòng dẫn làm cản trở giao thông thủy, ảnh hưởng đến dẫn nước tưới tiêu, thoát lũ, nhiều nơi gây mất ổn định tuyến đê bao chống lũ,... Nguyên nhân được xác định chủ yếu là nền đất yếu, mật độ kênh, rạch dày đặc với nhiều ngã tư, ngã ba dễ bị sạt do dòng chảy thẳng vào bờ; gia tải quá mức lên mép sông, kênh, rạch từ các công trình nhà ở, hạ tầng, đê bao, khu neo đậu, công trình vượt lũ; do sóng thuyền bè gây ra...
Nhiều năm qua, tỉnh đưa ra nhiều giải pháp để khắc phục, nhưng hiệu quả chưa cao. Càng xử lý, sạt lở càng gia tăng. Xử lý xong nơi này, sạt lở nơi khác lại diễn ra. Thậm chí, hiện tượng tái sạt lở đã qua xử lý những năm gần đây gần như phổ biến. Cụ thể, năm 2005, tỉnh có 15 điểm sạt lở lớn phải xử lý, với chiều dài 890 m, kinh phí 974 triệu đồng, thì đến năm 2011, tỉnh buộc phải xử lý sạt lở lên đến 51 điểm, với tổng chiều dài hơn ba nghìn mét, với tổng kinh hơn 16 tỷ đồng, năm 2012, tổng số điểm sạt lở phải xử lý là 65 điểm, chiều dài hơn 1.700 m, kinh phí ước thực hiện hơn 8,3 tỷ đồng. Nói về nguyên nhân khắc phục sạt lở không cao, Chi cục trưởng thủy lợi Tiền Giang Nguyễn Thiện Pháp cho rằng, do nguồn kinh phí còn hạn chế, nên mặc dù, hằng năm tỉnh chi ra khoản tiền để khắc phục tình trạng sạt lở nhưng chỉ dừng lại bằng biện pháp xử lý tình thế như: đóng cừ, đặt bao cát, lấp đất gia cố chân đê... Với giải pháp này, nếu không có sự hợp tác cao của người dân nơi sạt lở che chắn và trồng các loại cây chắn sóng thì tình trạng sạt lở sẽ tiếp tục tái diễn, gây lãng phí và tốn kém. Từ thực tế khắc phục sạt lở thời gian qua các chuyên gia đã khẳng định, Tiền Giang còn xem nhẹ công tác phòng sạt lở. Bởi, tỉnh chờ các nơi có sạt lở lớn xảy ra mới tiến hành lập kế hoạch xử lý, chứ chưa chủ động kế hoạch phòng là chính. Mặt khác, theo ghi nhận từ các địa phương bị sạt lở do cơ chế phân cấp vốn xử lý sạt lở do tỉnh quản lý, cho nên địa phương chưa chủ động, kịp thời xử lý các điểm sạt lở hằng năm mà phải báo cáo tỉnh, rồi chờ triển khai xử lý... Do đó, ngoài việc tập trung xử lý dứt điểm các điểm sạt lở nghiêm trọng, vấn đề chính sách về vốn tỉnh cấp nên tập trung cho việc phòng là chính, vì một điểm sạt lở nhỏ nếu không tạo ý thức phòng trong cộng đồng, sau một đến hai năm thành điểm sạt lở trung bình và tiếp tục thành điểm sạt lở lớn nếu kéo dài thời gian như hiện nay.
Giải quyết triệt để vấn đề này, Tiền Giang cần tăng cường tuyên truyền, vận động cộng đồng nâng cao ý thức phòng, chống sạt lở; xây dựng quy chế bảo vệ, khai thác hệ thống kênh, rạch; quy hoạch luồng tuyến tàu chạy và quy định vận tốc tối đa của tàu, thuyền trên một số trục giao thông chính; quy định phạm vi đào kênh và đắp đê, quy hoạch cơ sở hạ tầng nông thôn. Mặt khác cần có cơ chế phù hợp về đầu tư nguồn vốn, để các địa phương có sạt lở cùng người dân có điều kiện chủ động, có trách nhiệm trong việc xử lý và phòng sạt lở.
