Cán bộ công chức nào phải kê khai tài sản?

Xử lý ra sao những trường hợp “Nhà tên vợ, xe tên con, cổ phần tên cháu”?

Trong nhiều vụ án tham nhũng bị xét xử, bị cáo là người có chức vụ, quyền hạn nhưng khi “sờ” đến tài sản thì chẳng còn gì. Tất cả đều đứng tên những người khác trong gia đình. “Nhà thì tên vợ, xe tên con, cổ phần tên cháu” - ông Trần Đức Lượng, Vụ trưởng Vụ Thanh tra và Giải quyết khiếu nại tố cáo về kinh tế tổng hợp, Thanh tra Chính phủ, đưa ra thí dụ.

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Đình Đấu cho biết, dự thảo Bộ luật Phòng chống tham nhũng quy định tất cả mọi cán bộ, công chức đều phải kê khai trung thực tài sản của mình như một lời tuyên thệ trước pháp luật. Cán bộ, công chức từ trưởng phòng trở lên còn phải kê khai cả tài sản của người thân thuộc hàng thừa kế thứ nhất, gồm bố mẹ, vợ/chồng, con đẻ/con nuôi. Đồng thời, nếu vợ/chồng hoặc con đi học nước ngoài cũng sẽ phải khai báo. Nếu không thuộc diện được hưởng học bổng Nhà nước thì phải nêu rõ nguồn tài chính phục vụ việc du học đó. Việc kê khai tài sản được thực hiện khi cán bộ, công chức được bổ nhiệm, sau khi miễn nhiệm, bãi nhiệm, cách chức và kê khai bổ sung hằng năm. Việc kê khai thường niên phải nộp cho cơ quan quản lý minh bạch tài sản công chức, chậm nhất là ngày 31-1 hằng năm.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng sẽ bị tiến hành xác minh tài sản. Để tránh sự lạm dụng, các cá nhân sẽ chỉ bị xác minh tài sản khi bị phát hiện có dấu hiệu tham nhũng hoặc vi phạm các quy định về kê khai tài sản, do cơ quan minh bạch tài sản quyết định. Khi có đơn tố cáo đích danh có cam kết tố cáo trung thực hoặc theo yêu cầu của cơ quan trực tiếp quản lý cán bộ, công chức phục vụ cho việc sử dụng, đề bạt, bổ nhiệm... thì cá nhân đó sẽ bị xác minh tài sản.

Trong nền kinh tế tiền mặt, kê khai sao hết?

Một nhà xã hội học lưu ý, hiện nay trong nền kinh tế tiền mặt, mọi việc đều được tiến hành, mặc cả theo kiểu “tiền trao, cháo múc”, việc kiểm soát tài sản bất minh đối với cán bộ, công chức sẽ rất khó khăn. Tuy nhiên, khác Luật Hình sự (cơ quan tố tụng phải chứng minh hành vi phạm tội của bị can, bị cáo), với Luật Chống tham nhũng, không phải cơ quan chống tham nhũng mà chính công chức (đối tượng của Luật Chống tham nhũng) phải chứng minh rằng mình trong sạch; rằng tài sản, các nguồn thu nhập, chi tiêu của mình là hợp pháp. Các nước đều áp dụng nguyên tắc này (suy đoán có tội) trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng. Nếu nguyên tắc này được thực thi, tất cả các công chức có tài sản gấp nhiều lần thu nhập sẽ phải giải trình. Không giải trình được sẽ bị coi là tham nhũng, không cần biết tham nhũng bằng cách nào: nhận hối lộ, tham ô, lợi dụng chức vụ v.v... Tài sản đó sẽ bị tịch thu, công chức bị cách chức, sa thải mà không cần thiết phải khởi tố, truy tố vì rất khó khăn khi kết tội theo Luật Hình sự.

Có đại biểu Quốc hội đặt vấn đề này: Khi quần chúng phát hiện và báo cáo sự vô lý về nguồn gốc tài sản quá lớn của cán bộ, công chức nào đó, có thể ra lệnh đình chỉ công tác của cán bộ đó để giải trình với Chính phủ nguồn gốc tài sản đó. “Chưa cần xử lý kỷ luật, chỉ cần tạm đình chỉ công tác, quần chúng đã hết sức phấn khởi, tin tưởng vào đường lối kiên quyết chống tham nhũng của Đảng, Chính phủ”.

Mở tài khoản, hoàn thiện thể chế thuế thu nhập

Một trong những biện pháp hỗ trợ sự minh bạch tài sản, dự thảo Bộ luật Phòng chống tham nhũng dự kiến, mọi khoản chi từ ngân sách phải qua tài khoản, tất cả giao dịch từ một mức nhất định trở lên phải qua tài khoản. Mọi cán bộ, công chức phải mở tài khoản tại kho bạc Nhà nước, đặt dưới sự giám sát của đơn vị tình báo tài chính và sự theo dõi của cơ quan thanh tra. Để tạo sự minh bạch, biện pháp hàng đầu theo giới thiệu của ông Đấu, phải đẩy nhanh việc hoàn thiện thể chế thuế thu nhập cá nhân đối với xã hội, cơ chế đăng ký tài sản tư hữu của công dân nói chung, theo nguyên tắc giả định mọi tài sản được đăng ký tự giác là hợp pháp, giấu giếm là bất minh. Những tài sản cá nhân trước khi đạo luật này có hiệu lực được coi là hợp pháp. Trong trường hợp có nghi vấn, Nhà nước phải chứng minh tính bất hợp pháp của tài sản bị nghi vấn. Số tài sản không giải trình được sẽ bị coi là bất hợp pháp, cán bộ, công chức bị xử lý hành chính hoặc hình sự (vì khai dối và chiếm giữ tài sản bất hợp pháp, Nhà nước không cần chứng minh hành vi tham nhũng cụ thể nữa).