Tháng bảy, trong dịp cả nước Kỷ niệm 67 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, chúng tôi tháp tùng đồng chí Lê Hoàng Quân, Ủy viên T.Ư Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh đến quận Tân Bình thăm Bà mẹ VNAH Nguyễn Thị Thư (93 tuổi). Vòng vèo mãi rồi cũng đến con hẻm dẫn vào nhà người mẹ vừa được phong tặng danh hiệu Bà mẹ VNAH".
Mẹ Thư ngồi đó, trong mắt mẹ là nỗi đau mất mát ngập tràn. Liệt sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, con mẹ Thư nhập ngũ năm 1972 khi đế quốc Mỹ đánh phá ác liệt, người thanh niên đầy nhiệt huyết lên đường với lòng tự hào vì có cha cũng đang chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Hai cha con Nguyễn Văn Bích, Nguyễn Mạnh Hùng, hai người thân yêu nhất của mẹ Thư hy sinh cùng một năm. Vậy mà, mẹ Thư nào có hay biết gì. Chỉ đến khi hòa bình lập lại, bộ đội, thanh niên xung phong ai nấy hồ hởi vác ba-lô trở về, mẹ Thư hằng ngày mòn mỏi trông ngóng vô vọng. Một sĩ quan quân đội ghé qua, đưa giấy báo tử cho mẹ Thư rồi vội vàng quay đi như muốn "né" khoảnh khắc xé lòng của mẹ. Mẹ Thư thờ chồng, thờ con cho đến nay đã 42 năm chẵn. Mắt mẹ nhòa lệ khi đồng chí Lê Hoàng Quân trìu mến ôm vai mẹ thì thầm: "Mẹ con cũng trạc tuổi bác, cũng là dân kháng chiến. Hôm nay, 27-7, cũng vào mùa Vu Lan báo hiếu, con chưa về thăm mẹ ruột được, mà ghé đây thăm bác. Mong bác cho con được gọi tiếng mẹ. Mẹ ơi!"...
Trong cơn mưa bất chợt, chúng tôi đến nhà Mẹ VNAH Lương Thị Mai, năm nay đã 93 tuổi. Hoàng Ngọc Bình, Hoàng Minh Dương, hai liệt sĩ giống hệt nhau trong di ảnh trên bàn thờ nghi ngút khói hương. Hai mái đầu bạc phơ của mẹ Lương Thị Mai và chồng là cựu tù chính trị Hoàng Vũ Thắng (93 tuổi) thấp thoáng sau làn khói nhang. Do những di chứng quá đỗi nặng nề khi bị tù đày, hai vợ chồng mẹ Lương Thị Mai không thể có thêm người con nào nữa. Hai người con trai của họ hy sinh cách nhau một năm...
Trong khi mẹ Mai tiếp khách, ông Hoàng Vũ Thắng kể lại cho chúng tôi nghe về những hoài bão của các con. Các anh đều đang đi học ở Thường Tín (Hà Tây trước đây) thì giặc leo thang đánh phá. Hai anh đều xung phong nhập ngũ, cùng cánh trai làng vượt Trường Sơn mưa bom bão đạn đi B (vào nam) đánh giặc Mỹ. Thỉnh thoảng, gia đình mẹ Mai cũng có nhận được những cánh thư viết vội trên đường hành quân. Các anh bảo nhớ mẹ, nhớ mái trường và mong lắm khi được trở về đi học lại, được phụng dưỡng mẹ, cha. Mẹ bảo, anh Hoàng Ngọc Bình hy sinh năm 1969, còn anh Hoàng Minh Dương mất vào tháng bảy năm 1970.
Cũng trong tháng bảy, chúng tôi cùng đồng chí Nguyễn Thị Thu Hà, Ủy viên T.Ư Đảng, Phó Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh về cụm quận 11 để dự lễ truy tặng danh hiệu Bà mẹ VNAH dành cho các mẹ đã khuất.
Tại cụm truy tặng này, ngay từ sáng sớm, 78 gia đình các mẹ (đến từ các quận 1, 3, 5, 10, 11, Tân Bình, Tân Phú) đã có mặt đông đủ. Trong không khí trang nghiêm, thành kính, đồng chí Nguyễn Thị Thu Hà không kìm được xúc động nói: "Chiến tranh luôn gây mất mát, đau thương. Mất mát lớn nhất là mất mát về con người, đau thương lớn nhất là nỗi đau của người mẹ mất con, người vợ mất chồng và có những nỗi đau đến tột cùng khi mất cả chồng lẫn con. Cuộc kháng chiến của dân tộc ta đến nay đã lùi xa, nhưng nhiều bà mẹ vẫn còn đau nỗi đau xé lòng, nỗi buồn khôn cạn, sống với kỷ niệm không phai mờ về những người thân yêu nhất".
Nói chuyện với con của các Bà mẹ VNAH Nguyễn Thị Nhơn, Trương Thị Nương, Lại Thị Bi... vừa được truy tặng, đồng chí Thu Hà xúc động căn dặn: "Cuộc đời và sự cống hiến to lớn của các mẹ mãi mãi là tấm gương sáng ngời cho các thế hệ trẻ học tập và noi theo. Chúng ta nguyện làm yên lòng và luôn xứng đáng với hương hồn các Bà mẹ VNAH".
