Biện pháp nào để ngăn chặn tình trạng buôn lậu ở cửa khẩu Xa Mát?

Một chiếc xe tải nặng lao ầm ầm trên Quốc lộ 22B nhằm hướng Xa Mát trực chỉ rồi bất ngờ tấp vào một vạt rừng. Từ bên trong, hàng chục cửu vạn túa xuống lấy hàng đóng thùng. Những dân “đai” hàng lậu chẳng biết từ đâu xộc tới, chất hàng lên những chiếc xe gắn máy cà tàng rồi vội vã tỏa theo các lối mòn ven đường vành đai để vượt biên giới. Bên kia là đất Campuchia, những đầu nậu đang chờ sẵn để gom hàng. Tất cả diễn ra trong vòng chưa đầy 15 phút...

Lãnh địa riêng của dân “đai” hàng lậu?

Cửa khẩu Xa Mát thuộc ấp Tân Tiến, xã Tân Lập, huyện Tân Biên, cách thị xã Tây Ninh chừng 65km về phía Tây Bắc. Trong bốn cửa khẩu chính của Tây Ninh (gồm Mộc Bài, Kà Tum, Phước Tân và Xa Mát), đây là cửa khẩu nóng bỏng nhất về nạn buôn lâu qua biên giới, 40 km đường biên giới giáp ranh Campuchia trở thành mảnh đất màu mỡ cho dân buôn lậu hoạt động suốt ngày đêm. Con đường đất đỏ trước đây từ thị trấn Tân Biên về Xa Mát nay đã được trải nhựa phẳng lì. Chúng tôi bám theo những chiếc xe tải chở hàng đầy ắp lao về phía cửa khẩu. Hai bên đường, rừng cao-su chi chít những lối mòn, thỉnh thoảng từ bên trong nhiều người đàn ông chạy xe máy phóng vút ra, mặt bịt kín...

Trong vòng bán kính một km tính từ cửa khẩu Xa Mát về phía Tây Ninh là lãnh địa của dân "đai" hàng lậu. Trước khi đi, chúng tôi đã cố gắng ăn mặc thật "bụi" với áo choàng, khăn bịt mặt và lỉnh kỉnh balô, túi xách... tưởng như dễ dàng nhập vai, nhưng khi vào đất này, dù có làm ra vẻ hết sức tự nhiên nhưng không thể tránh được những ánh mắt dò xét của dân "đai" hàng thứ thiệt. Một người bán vé số ở quán nước ven đường bảo, bất cứ ai là người lạ tới vùng này đều bị nhận biết ngay vì lực lượng chống buôn lậu và dân buôn bán nhỏ không nhiều, đã biết mặt nhau hết rồi. Trong những nhóm người qua lại quán nước, ai cũng đen nhẻm, tóc cháy sém, chạy những chiếc xe 67 dính đầy bụi và dầu nhớt, nhìn ngang dọc với ánh mắt láo liên. Bị lộ diện vì không giấu được những chiếc nón bảo hiểm trơn bóng và chiếc Future sáng loáng, chúng tôi bắt đầu lạc lõng trên đất này.

Đối tượng cùng phương tiện chở hàng hóa buôn lậu
bị bộ đội biên phòng cửa khẩu Xa Mát bắt giữ.

Những ngả đường buôn lậu

Muốn đường đường chính chính qua cửa khẩu để sang đất Campuchia không dễ! Theo quy định, người từ nơi khác đến muốn qua biên giới phải trình hộ chiếu để xin phép. Còn dân địa phương thì phải có giấy thông hành do cơ quan chức năng hai nước cấp. Một cán bộ trạm biên phòng Xa Mát khuyên: "Mấy anh không nói được tiếng nước bạn thì không nên qua bên kia vì rất nguy hiểm. Dân buôn lậu có những ám hiệu riêng và đều biết tiếng bạn. Họ chỉ cần nói một câu mà mình không hiểu tức là bị lộ tẩy ngay, hậu quả khó lường".

Đang đứng trước trạm biên phòng để suy tính, bất chợt hai, ba, bốn rồi cả nhóm xe máy chở đầy hàng được ngụy trang khá kỹ vọt ngang trước mặt chúng tôi. "Dân buôn lậu sắp "đai" hàng qua đấy", bà bán vé số nói. Những chiếc xe này lọt qua biên giới bằng ngả nào? Chúng tôi rồ ga phóng theo, giữ cự ly chừng 80m để quan sát.

Tới sát cửa khẩu, những xe này không chạy thẳng mà quẹo phải, phóng rất nhanh trên con đường vành đai biên giới dẫn về hướng Kà Tum (huyện Tân Châu). Dọc theo đường này, họ chia nhau mỗi người lách vào một đường mòn nhỏ, dẫn vào nhưng đám cây rậm rạp rồi mất dạng. Đây chính là những con đường buôn lậu dẫn qua đất bạn. Những lối rẽ ngang dọc dày đặc, những tàng cây phủ rậm rạp, đi một đoạn đã nghe xì xào tiếng nói cười. Họ trao đổi với nhau bằng tiếng nước bạn. Từ trên cao nhìn xuống thoảng chốc lại thấy bóng người lô nhô trong những lùm cây thoắt ẩn thoắt hiện. Cứ 10 phút là có một chuyến "đai" hàng qua biên giới bằng xe máy theo các lối mòn ven rừng.

Đường hiểm trở nhưng họ đi rất nhanh, chỉ hơn 15 phút là giao hàng cho bên kia rồi quày quả trở về. Theo quan sát của chúng tôi, các lực lượng chống buôn lậu cũng được phân công để bám các đường vành đai này, nhưng với 40 km từ Xa Mát tới Kà Tum có hàng trăm lối mòn như thế, làm sao bám nổi? Trên đường về lại thị trấn Tân Biên, chúng tôi bắt gặp rất nhiều những đoàn xe thồ hối hả. Chỉ một số trong những chuyến xe ấy qua trạm đường hoàng, còn lại đi theo đường lậu.

Bắt và xử lý quá ít

Mỗi ngày có hàng chục tấn hàng được vận chuyển qua lại cửa khẩu Xa Mát. Phía Việt Nam xuất sang Campuchia qua cửa khẩu này chủ yếu là mặt hàng tạp hóa, đồ gia dụng... và nhập về chủ yếu là gỗ cao-su, hạt điều và nông sản. "Giao dịch" sôi động nhất vẫn là mặt hàng xăng dầu. Chi cục Hải quan Xa Mát là lực lượng kiểm tra và chống buôn lậu chủ lực ở đây, ngoài ra còn phối hợp với các lực lượng khác như bộ đội biên phòng và cảnh sát kinh tế. Tuy nhiên, địa thế hiểm trở của cửa khẩu Xa Mát là một khó khăn lớn đối với các lực lượng chức năng. Vùng giáp ranh rộng, trong khi đó nhân sự lại mỏng Chi cục Hải quan Xa Mát chỉ có 17 người), không thể nào bao trọn địa bàn. Tình trạng buôn lậu diễn ra công khai trong nhiều năm qua, nay vẫn diễn biến phức tạp, tiếp tục thách thức các cơ quan chức năng.

Ở Tân Biên có rất nhiều người sống bằng nghề... buôn lậu, trong số đó có không dưới 100 người là dân "đai" hàng lậu thứ thiệt. Biểu hiện của dân "đai" hàng lậu rất dễ nhận biết, nhưng có phải họ dễ dàng qua mặt là vì các cơ quan chức năng thờ ơ? Ông Trần Văn Trọng, Chi cục phó Chi cục Hải quan Xa Mát, cho biết: Biểu hiện thì mới chỉ là nghi vấn, còn bắt và xử lý thì phải có tang chứng, vật chứng cụ thể. Không thể kết luận họ có hành vi buôn lậu một khi chuyến hàng của họ còn trên đất Việt Nam, chưa qua bên kia biên giới một cách trái phép. Các đối tượng buôn lậu lấy điều này để đối phó, thậm chí sẵn sàng chống trả bằng vũ lực.

Hiện nay, hình thức xử lý tội buôn lậu nơi đây chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính với giá trị thấp nên không đủ sức răn đe. Các đối tượng cố tình sử dụng phương tiện thô sơ để vận chuyển, nếu bị bắt thì bỏ của chạy lấy người để chờ cơ hội... buôn lậu tiếp. Năm 2004, Chi cục Hải quan Xa Mát chỉ bắt và xử lý được 10 trường hợp, từ đầu năm 2005 đến nay bắt và xử lý 8 trường hợp. Những con số trên là quá ít ỏi so với tình hình thực tế đang diễn ra tại đây.