Biến chất thải thành khí biogas

Từ cuối năm 2003, Hà Nội là một trong 12 tỉnh, thành phố tham gia chương trình dự án phát triển  khí sinh học, với sự giúp đỡ của Chính phủ Hà Lan. Kết quả đạt được từ chương trình đã  thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển, góp phần chống ô nhiễm, bảo vệ môi trường sinh thái.

Theo số liệu điều tra của Cục Thống kê thành phố Hà Nội, mới đây, tổng đàn trâu bò của năm huyện ngoại thành và một số phường ven đô đã có tới 58 nghìn con, một chu kỳ nuôi lợn là 406.000 con, và nuôi gia cầm mỗi năm hơn ba triệu con. Như vậy, lượng chất thải từ chăn nuôi thải ra trên địa bàn bình quân hằng ngày là 2.800 tấn. Với lượng chất thải do ngành chăn nuôi thải ra môi trường lớn như vậy, nếu không được xử lý kịp thời sẽ gây ô nhiễm môi trường nông thôn ngoại thành rất trầm trọng, ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe con người cũng như vật nuôi.

Tạo dựng mô hình

Làm việc với chị Hoàng Thị Luyến, Phó Giám đốc Chương trình dự án khí sinh học thành phố, chúng tôi được biết, do sớm nhận thấy các chất thải từ chăn nuôi đang gây ô nhiễm môi trường, cho nên từ năm 1997, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố đã giao Trung tâm Khuyến nông Hà Nội nghiên cứu, khảo sát, xây dựng các mô hình trình diễn về sử dụng bể khí sinh học để xử lý chất thải cho chăn nuôi. Bằng nguồn vốn của thành phố và của nhân dân cùng với sự giúp đỡ về kỹ thuật của Viện Năng lượng Việt Nam, các huyện ngoại thành đã xây dựng được bốn nghìn bể khí biogas. Bể này được xây dựng theo hình vòm trong lòng đất để dung nạp phân, rác rồi tự phân hủy trong môi trường yếm khí (không có ô-xy), nên các loại vi khuẩn, mầm bệnh bị tiêu hủy hết. Nếu bể nào dung nạp nhiều phân, rác, nước tiểu hay các thân cây bèo, lạc, ngô thì chỉ hơn nửa tháng đã cho khí đốt metal (CH4). Anh Nguyễn Doãn Duệ, kỹ sư trẻ của dự án kể về các tác dụng của bể khí như: làm giảm đáng kể ô nhiễm môi trường ngoại thành, do dung nạp xử lý chất thải của chăn nuôi, cung cấp khí ga để đun nấu, thắp sáng, làm lợi cho mỗi hộ một năm hơn hai triệu đồng. Bã của bể khí sau khi đã phân hủy dùng làm phân hữu cơ sạch chăm bón cho rau, hoa, quả rất tốt... Ðun nấu bằng khí sinh học nhanh, không khói, bụi, giảm các bệnh về phổi và mắt cho bà con. Theo hai kỹ sư trẻ (Duệ, Thủ), cái khó nhất khi thực thi công trình là xây bể chứa nguyên liệu và bể phân hủy theo hình vòm. Do đó, Ban dự án đã tuyển chọn đào tạo lại 23  thợ xây có tay nghề cao để làm nòng cốt xây lắp các bể khí đúng kỹ thuật. Ðội thợ xây này đi thi xây bể khí sinh học do Văn phòng Dự án quốc gia tổ chức đã đoạt giải nhất toàn đoàn.

Cuối năm 2003, Văn phòng Dự án quốc gia chấp thuận Hà Nội là một trong mười hai tỉnh, thành phố tham gia chương trình dự án phát triển khí sinh học của hai Chính phủ Việt Nam và Hà Lan hợp tác. Dự án này thực hiện trong hai năm (2004-2005), xây dựng một nghìn công trình khí sinh học với số vốn Hà Lan đầu tư 1,2 tỷ đồng, kinh phí đối ứng của thành phố 600 triệu đồng. Với những cố gắng lớn về năng lực  thực hiện, đến nay các huyện đã đưa vào sử dụng 1.450 công trình, vượt kế hoạch đề ra là 450 bể khí biogas. Hai huyện Sóc Sơn, Gia Lâm là hai đơn vị đứng đầu về phát triển công nghệ khí sinh học của vùng ngoại thành.

Biến chất thải thành khí biogas

Huyện Gia Lâm và quận Long Biên đều có những điểm chung là đất nông nghiệp chuyển đổi sang đô thị hóa nhanh. Lao động nông thôn được thu hút vào làm việc ở các khu, cụm công nghiệp thấp. Bà con chỉ còn cách phát triển chăn nuôi để bảo đảm cuộc sống. Nhất là các xã, phường ở ven hai bờ đê sông Ðuống, vì có các thảm cỏ xanh, nên chăn nuôi trâu, bò, dê phát triển mạnh. Do đó các phế thải (phân, rác) từ chăn nuôi càng tăng nhanh, cần đến công nghệ khí sinh học xử lý.

Phù Ðổng là xã phát triển chăn nuôi mạnh nhất huyện Gia Lâm. Toàn xã có 2.783 hộ, 1.165 ha đất nông nghiệp và 5 km đê có thảm cỏ, do vậy hầu như gia đình nào ở đây cũng làm nghề chăn nuôi. Ðồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Bí thư Ðảng ủy xã cho chúng tôi biết: Với lợi thế đất đai như vậy, xã đang nuôi 1.200 con bò sữa, 300 con trâu, bò thịt và hơn 3.000 con lợn. Nhờ vậy, kinh tế tăng trưởng mỗi năm 9%.  Hộ khá và giàu chiếm 35%. Mỗi ngày chỉ tính riêng phân trâu, bò thải ra đã là 30 tấn. Do đó, cả xã đã  xây 500 bể khí biogas. Chất thải chăn nuôi được xử lý tốt, đường xóm, ngõ mới được sạch sẽ khang trang. Anh còn nói vui rằng: Gia đình tôi sớm xây bể khí sinh học "chui". Các già làng đoán đất nhà anh  có "long mạch" không được đào sâu, nhưng anh cứ cho thợ làm. Tuy bể khí sinh học của gia đình anh chỉ là bể nhỏ (hơn 5 m3), nhưng đã sử dụng gần mười năm vẫn chưa xảy ra sự cố gì. Anh nói vui: Có bếp ga sinh học đun nấu, "bà xã" xinh hẳn ra bởi không còn "lọ lem" như đun củi, rơm, rạ. Ðôi khi thừa ga cho hàng xóm nấu nhờ, còn được cả tình nghĩa láng giềng. Ở Chi bộ thôn Phù Ðổng 3 có 58 đảng viên thì 13 hộ có đảng viên đã tự nguyện xây bể khí biogas. Gia đình ông Trần Ðức Thường xây bốn ô chuồng nuôi hai chục con lợn. Ðược thành phố hỗ trợ một triệu đồng, đầu năm 2005, gia đình đã xây bể khí sinh học. Ông khen bể khí biogas khỏe, đun bếp nhanh hơn ga công nghiệp và tiết kiệm mỗi năm được hai, ba triệu đồng tiền mua chất đốt. Khác với hộ ông Thường, anh Trần Ðăng San ở thổ cư hẹp hơn. Dù vậy, anh vẫn dành một phần tư diện tích chăn nuôi hai con bò và năm con lợn để phát triển kinh tế, đồng thời lấy chất thải  làm nguyên liệu cho bể khí.

 Tháng 3-2005, gia đình xây bể khí biogas, được Ban dự án thành phố hướng dẫn kỹ thuật xây và lắp đặt thiết bị đun nấu, cho nên bếp ga sinh học rất tốt.  Nhờ phát triển chăn nuôi, gia đình đã mua được ti-vi, tủ lạnh, xe máy, xây được nhà. Ðến thăm gia đình anh Nguyễn Văn Ca, ở phường Phúc Lợi (xã Hội Xá cũ) quận Long Biên. Nơi đây cũng nằm ven đê sông Ðuống, phát triển chăn nuôi tốt. Anh say sưa kể về tác dụng của bể khí biogas gia đình xây từ năm 2004. Ðầu tư hơn bốn triệu đồng, nhưng nhờ xây lắp bảo đảm kỹ thuật, nên sử dụng rất tốt. Hằng ngày, ngoài nấu ăn ba bữa cho gia đình, bếp nấu cám ăn  thường xuyên cho mười con lợn. Tính ra sử dụng bếp khí biogas cho sinh hoạt và chăn nuôi cũng chỉ một năm là hoàn vốn.

Mô hình xây dựng bể khí biogas chẳng những đã góp phần thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển, mà còn làm cho môi trường sinh thái ở nông thôn ngoại thành không bị ô nhiễm. Do vậy, Sở NN và PTNT cùng các đơn vị hữu quan của thành phố Hà Nội đã kiến nghị Văn phòng khí sinh học quốc gia Việt Nam hợp tác với dự án này của Chính phủ Hà Lan để vùng nông thôn ngoại thành Hà Nội xây dựng thêm 5.000 bể khí biogas vào giai đoạn 2006-2010.