Bất cập trong chăm sóc sức khỏe ban đầu cho học sinh

Các yêu cầu về cán bộ y tế và phòng y tế nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho học sinh, có thể sơ cứu, xử trí ban đầu khi học sinh bị tai nạn thương tích và các bệnh thông thường trong thời gian học tập. Tuy nhiên, nhiều trường học trên cả nước chưa đáp ứng được các điều kiện về nhân lực và phòng y tế. Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam, trong số 14.881 trường mầm non, có 6.866 trường không có phòng y tế và 3.633 trường không có cán bộ y tế; 32.096 trường phổ thông có 12.443 trường không có phòng y tế và 6.505 trường không có cán bộ y tế. Năm học 2013-2014, tổng kinh phí chăm sóc sức khỏe ban đầu là 511 nghìn 164 tỷ đồng nhưng mới sử dụng hết 68%. Bên cạnh đó, ngành giáo dục đang tinh giản biên chế và ngừng tuyển viên chức chuyên trách làm công tác y tế càng khiến các yêu cầu nói trên khó thực hiện.

BHXH Việt Nam đề xuất, những trường không đủ điều kiện để được trích chuyển kinh phí chăm sóc sức khỏe ban đầu có thể ký hợp đồng với cơ sở y tế đủ điều kiện khám, chữa bệnh BHYT để bảo đảm thực hiện khám, chữa bệnh trong chăm sóc sức khỏe ban đầu cho học sinh. Đề xuất này nhằm sử dụng trang thiết bị và nhân lực tại các cơ sở y tế công lập và ngoài công lập gần các nhà trường. Tuy vậy, một số ý kiến lại cho rằng, mô hình kết hợp đó chỉ thuận tiện cho khu vực đồng bằng, khó áp dụng ở vùng sâu, vùng xa do điều kiện nhiều trường học nằm cách xa bệnh viện hay trạm y tế xã. Lãnh đạo Vụ Giáo dục Tiểu học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, qua khảo sát thực tế, y tế xã không có đủ thời gian để kiêm nhiệm công việc chăm sóc sức khỏe cho nhà trường, bởi vì chăm sóc học sinh không chỉ khám, chữa bệnh mà còn nhiều hoạt động khác đòi hỏi nhiều thời gian, công sức như an toàn vệ sinh, hướng dẫn học đường, dinh dưỡng… Đồng quan điểm này, đại diện Vụ Giáo dục Trung học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, quy mô trường trung học nhỏ nhất trong cả nước là 91 học sinh và lớn nhất là hai nghìn học sinh đều cần có cán bộ y tế chuyên trách. Ở miền núi, có nhiều điểm trường và mỗi điểm trường cách xa nhau nửa ngày đi bộ thì một cán bộ y tế không thể đi lại để chăm sóc được cho học sinh của các điểm trường. Lãnh đạo BHXH tỉnh Cao Bằng nêu thực trạng, nhiều năm nay, một số trường học ở Cao Bằng không thu hút được cán bộ y tế do thu nhập thấp, biên chế không có, quỹ BHYT không thể chuyển xuống các trường. Vì thế, học sinh chịu thiệt thòi trong chăm sóc sức khỏe ban đầu ở trường học, nếu có vấn đề gì về sức khỏe, phải đến các cơ sở y tế. Muốn giải quyết được bất cập này, trước mắt, ở những nơi thiếu cán bộ y tế chuyên trách, cần tập huấn kiến thức về y tế cộng đồng cho những cán bộ làm công tác y tế kiêm nhiệm để đảm đương việc chăm sóc sức khỏe cho học sinh. Về lâu dài, cần kiện toàn đội ngũ cán bộ y tế riêng cho trường học để kịp thời xử trí các tai nạn dễ gặp ở học sinh tiểu học, mầm non như chấn thương, hóc thức ăn... và tạo sự công bằng trong chính sách BHYT giữa các đối tượng.

Ở góc độ chất lượng sức khỏe của học sinh, Phó Cục trưởng Y tế dự phòng (Bộ Y tế) Trương Đình Bắc khẳng định cần thiết phải duy trì, kiện toàn đội ngũ cán bộ y tế trường học vì ở mỗi trường hoặc cụm trường, đội ngũ cán bộ y tế trường học là đầu mối kết nối với y tế cơ sở để triển khai các hoạt động bảo vệ chăm sóc sức khỏe học sinh trong các trường. Sức khỏe trẻ em, học sinh quyết định chất lượng nguồn nhân lực tương lai của đất nước, nếu trẻ em bị cận thị, mắc bệnh cơ xương khớp, có hành vi lối sống không lành mạnh... sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng nguồn nhân lực sau này. Ngoài ra, Quỹ BHYT cần xem xét chi trả chi phí mua mắt kính thuốc cho học sinh, trẻ em do các bệnh về mắt tăng, trung bình mỗi năm đã phát hiện khoảng 700 nghìn em mắc tật khúc xạ, cần phải được đeo kính đúng số.

Để học sinh được chăm sóc sức khỏe ban đầu tại trường một cách tốt nhất, các ngành giáo dục, y tế và BHXH Việt Nam cần sớm có giải pháp giải quyết bất cập nêu trên. Trong khi chờ giải pháp, có thể các trạm y tế xã, phường tạm thời cử cán bộ hỗ trợ các trường hoặc tập huấn cho cán bộ kiêm nhiệm trong trường, để từ đó các trường được cấp kinh phí mua thuốc, trang thiết bị y tế thông thường, tránh những tai nạn đáng tiếc xảy ra không được xử trí kịp thời.

Kết quả thực hiện công tác y tế trường học giai đoạn 2010 - 2015 của Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho thấy, hằng năm, có 70% số trường từ mầm non đến phổ thông tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho học sinh. Qua đó, mỗi năm phát hiện 2,6 triệu trẻ mắc các bệnh răng miệng; hơn 40 nghìn học sinh bị cong vẹo cột sống; hơn 100 nghìn học sinh bị béo phì; gần 150 nghìn trường hợp được sơ cấp cứu và chuyển viện; hơn 50 nghìn học sinh ở vùng nguy cơ cao được uống thuốc tẩy giun miễn phí hai lần/năm… Tuy vậy, tỷ lệ bệnh tật lứa tuổi học đường vẫn cao: cận thị chiếm từ 20% đến 35%, cong vẹo cột sống chiếm từ 15% đến 30%.