Đó cũng là vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn “Kinh tế sáng tạo và phát triển ngành nghề thực tiễn Việt Nam - VCEP 2026”, do Trung tâm Khai thác Sáng tạo và Bản quyền số Việt Nam (VCD) phối hợp Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Việt Nam Bách nghệ thực hành (VIPA) vừa tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh, với sự đồng hành của Hội đồng Khoa học Pháp lý về Sáng tạo và Bản quyền số (CCLC).
Tiến sĩ Ngô Quang Xuân, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Liên hợp quốc, cho rằng: đổi mới sáng tạo và kinh tế số cần gắn với việc bảo vệ bản quyền, quyền tác giả và thành quả sáng tạo. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ, an ninh mạng, phòng, chống hàng giả, hàng nhái, đồng thời có cơ chế bảo hộ phù hợp đối với sản phẩm nội địa và các thành quả sáng tạo.
Tuy nhiên, bảo vệ thành quả sáng tạo không chỉ là câu chuyện hoàn thiện cơ chế, chính sách, mà còn phải gắn với ý thức tuân thủ pháp luật và trách nhiệm của từng chủ thể tham gia vào quá trình sáng tạo, khai thác và phân phối nội dung số. Trong đó, KOL, KOC và các nhà sáng tạo nội dung chính là những chủ thể ngày càng có vai trò rõ nét trong việc lan tỏa, định hình xu hướng trên môi trường số.
Bà Phạm Đắc Mỵ Trân, quyền Trưởng phòng Thông tin điện tử, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết hành lang pháp lý đối với KOL, KOC và người sáng tạo nội dung số đã từng bước được hoàn thiện. Người làm nghề cần chủ động trang bị kiến thức pháp luật và tuân thủ các quy định liên quan, trong đó có yêu cầu về minh bạch chủ thể quảng cáo, nguồn gốc sản phẩm và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Bên cạnh đó, người sáng tạo nội dung số cũng cần đề cao trách nhiệm xã hội: không quảng cáo sản phẩm gây ảnh hưởng sức khỏe, không lợi dụng niềm tin của người theo dõi… “Minh bạch giúp tạo dựng niềm tin, còn trách nhiệm xã hội giúp tạo dựng giá trị lâu dài” - bà Mỵ Trân khẳng định.
Thực tế cho thấy, một hình ảnh, video, nhân vật hay series nội dung, nếu được đầu tư và tạo dấu ấn riêng, có thể trở thành tài sản sáng tạo được khai thác qua quảng cáo, thương mại điện tử… Nhưng cùng với khả năng tạo ra giá trị, người sáng tạo cũng phải đối diện với nguy cơ bị sao chép, khai thác trái phép, cũng nhiều vấn đề pháp lý khi nội dung được thương mại hóa.
Vì thế, bên cạnh yêu cầu đặt ra về sự hiểu biết, tuân thủ pháp luật, người sáng tạo còn cần được trang bị khả năng quản lý, vận hành và khai thác những giá trị do mình tạo ra. Đó là lý do trong khuôn khổ diễn đàn, Trung tâm VCD phối hợp Viện VIPA và Hội đồng CCLC đã công bố Khóa bồi dưỡng nghiệp vụ Nhà sáng tạo nội dung trên môi trường số - Certified Digital Creator (CDC), hướng tới trang bị kiến thức pháp lý, tư duy thương mại hóa và kỹ năng vận hành cho KOL, KOC và các nhà sáng tạo nội dung số.
Theo Thạc sĩ Lê Nhật Quang, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với ý tưởng, đổi mới sáng tạo còn đòi hỏi năng lực triển khai và khả năng vận hành. Với người sáng tạo nội dung, điều quan trọng không chỉ là lượt xem mà còn là khả năng xác định đúng đối tượng công chúng, nhận diện nhu cầu của cộng đồng, từ đó phát triển sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh phù hợp.
“Người sáng tạo cần tận dụng khả năng sáng tạo, chuyển hóa thành sản phẩm hoặc giá trị có thể quản lý, xây dựng cộng đồng riêng. Đây là hướng để hoạt động sáng tạo trở nên bền vững hơn”, ông Quang cho hay.
Có thể thấy, sự phát triển của kinh tế số đang mở ra nhiều không gian mới cho sáng tạo, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc xác lập, bảo vệ và khai thác các giá trị sáng tạo. Khi người sáng tạo được trang bị đầy đủ cả năng lực sáng tạo, hiểu biết pháp luật và tư duy thị trường, những ý tưởng trên môi trường số sẽ có thêm cơ hội trở thành những giá trị bền vững.
