Tổ chức Lễ hội Đền Trần Thương "Dấu thiêng muôn đời - Sáng ngời di sản"

Phát biểu tại Hội nghị Báo cáo công tác chuẩn bị, tổ chức Lễ hội truyền thống Đền Trần Thương, Lễ tưởng niệm 726 năm Ngày mất của Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn diễn ra ngày 20/9, ông Lê Văn Đoàn, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Trần Thương, cho biết: Đền Trần Thương là nơi thờ Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn cùng gia quyến và các tướng lĩnh nhà Trần. Vùng đất Trần Thương gắn với hệ thống kho lương của nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên-Mông lần thứ hai năm 1285. Di tích được xây dựng từ thời Hậu Lê, qua nhiều lần tu bổ.

Năm 1989, Đền Trần Thương được xếp hạng Di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia; năm 2015, được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt; năm 2017, Lễ hội đền Trần Thương được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục bảo tồn, quản lý và phát huy đồng thời giá trị di sản vật thể và phi vật thể của đền Trần Thương.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Trần Thương, giá trị của đền Trần Thương không chỉ nằm ở kiến trúc và hiện vật mà còn được gìn giữ trong đời sống cộng đồng qua các nghi lễ, lễ hội và tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần. Trong đó có 2 lễ hội lớn: Lễ hội truyền thống tháng Tám hàng năm gắn với tưởng niệm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn (20/8 âm lịch); Lễ phát lương Đức Thánh Trần vào Rằm tháng Giêng hàng năm, tái hiện tục mở kho lương khao quân của quân đội nhà Trần sau khi chiến thắng giặc Mông-Nguyên lần thứ ba năm 1288, gửi gắm ước vọng cầu cho quốc thái dân an, mùa màng tốt tươi.

Lễ hội truyền thống Đền Trần Thương năm 2026 diễn ra từ 25/9 đến 30/9 (tức từ 15/8 đến 20/8 âm lịch), nhằm tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, bày tỏ lòng tri ân đối với vị anh hùng dân tộc có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ đất nước; đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và niềm tự hào về lịch sử, văn hóa dân tộc. Trước thời gian chính của Lễ hội, có Lễ xin Đức Thánh mở cửa đền vào ngày 11/9; Lễ tạ được tổ chức ngày 2/10.

Chương trình khai mạc Lễ hội diễn ra tối 26/9 tại sân tâm linh đền Trần Thương, gồm: dâng chúc văn bái yết, dâng hương; diễn văn khai mạc; nổi trống khai hội và chương trình nghệ thuật chào mừng.

Trong thời gian từ ngày 25/9 đến 30/9, còn diễn ra một số hoạt động như: các hoạt động tế lễ cổ truyền; Chương trình giáo dục trải nghiệm “Hành trình theo dấu kho lương Trần Thương”; Giải Cờ tướng; Hội thi “Em yêu lịch sử quê hương đền Trần Thương”; Giải kéo co truyền thống đền Trần Thương; Lễ Thả đèn hoa đăng; chương trình nghệ thuật dân ca trên hồ Trần Thương… Lễ Tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn diễn ra vào ngày chính Lễ tưởng niệm (30/9).

Chuỗi hoạt động được xây dựng theo hướng kết hợp nghi lễ truyền thống với giáo dục lịch sử, trải nghiệm, trò chơi dân gian, thi đấu thể thao, sinh hoạt văn nghệ cộng đồng… Qua đó, không chỉ phát huy vai trò chủ thể của người dân, mà còn tạo sự gắn kết giữa thế hệ hôm nay với truyền thống lịch sử, từ đó nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Nghệ nhân dân gian Phạm Hải Hưng, Thủ nhang đền Trần Thương, khẳng định: Lễ hội đền Trần Thương là một sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng đã gắn bó lâu đời với cộng đồng cư dân địa phương. Vì vậy, việc tổ chức lễ hội luôn cần đặt yêu cầu gìn giữ tính tôn nghiêm, nền nếp truyền thống và ý nghĩa nguyên gốc của các nghi lễ lên hàng đầu; đồng thời phát huy vai trò của người dân với tư cách chủ thể trực tiếp thực hành, gìn giữ và trao truyền di sản.

Nghệ nhân Phạm Hải Hưng thông tin thêm, Liên hoan Thực hành nghi lễ hầu Thánh năm 2026 sẽ được tổ chức tập trung trong ngày 26/9, từ 7 giờ 30 phút đến khoảng 18 giờ, nhằm bảo đảm thời gian dành cho Lễ khai mạc buổi tối. Dự kiến có 11 giá hầu, với sự tham gia của các nghệ nhân đến từ nhiều địa phương. Cách tổ chức năm nay được lựa chọn theo hướng tập trung, làm rõ những lớp văn hóa tín ngưỡng gắn với Đức Thánh Trần và gia quyến nhà Trần. Qua đó giúp công chúng nhận diện rõ hơn hệ thống nhân vật được phụng thờ, từ đó hiểu thêm chiều sâu của không gian tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần và những lớp ký ức văn hóa được cộng đồng lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Chia sẻ kỹ hơn về chương trình nghệ thuật khai mạc Lễ hội truyền thống đền Trần Thương, Nhà biên kịch, Thạc sĩ Lê Thế Song, Tác giả kịch bản kiêm Tổng đạo diễn chương trình cho biết, trên sân khấu ngoài trời rộng hơn 200m2, chương trình sẽ mang đến không gian nghệ thuật kết hợp giữa âm nhạc với múa hình thể, múa tương tác và công nghệ trình chiếu, kỹ xảo sân khấu.

Sau màn khai từ “Linh thiêng Trần Thương”, tạo không khí linh thiêng và mở ra câu chuyện về vùng đất Trần Thương, chương trình được kết nối theo ba chương.

Chương I - “Mạch nguồn hào khí Đông A” khai thác các truyền tích, huyền sử và sử thi về vùng đất linh thiêng Trần Thương. Các tiết mục góp phần khắc họa hình tượng Đức Thánh Trần, một vị thánh nhân đất Việt vừa hào hoa, lẫm liệt, vừa tài năng trong chỉ huy ba quân.

Chương II - “Ninh Bình những ân tình sâu nặng” mở rộng câu chuyện từ Trần Thương tới không gian văn hóa Ninh Bình, tôn vinh vẻ đẹp của vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống văn hóa và gắn với hệ thống hành cung nổi tiếng thời Trần như hành cung Long Hưng, hành cung Thiên Trường, hành cung Vũ Lâm.

Chương III - “Ninh Bình khát vọng ngày mới” mang đến những ca khúc mới ngợi ca mảnh đất Ninh Bình, đất nước và con người Việt Nam.

Chương trình khai thác nhiều chất liệu âm nhạc truyền thống như xẩm, chèo, dân ca Ninh Bình. Đáng chú ý, các tác phẩm dân gian, dân gian đương đại được phối mới bằng nhạc điện tử, tạo sắc màu mới mẻ, hiện đại. Đặc biệt, có nhiều ca khúc được sáng tác riêng cho chương trình, như: “Linh thiêng Trần Thương”, “Cá Nhân đạo, gạo Trần Thương”, “Ninh Bình một khúc ca”…, góp phần tạo nên diện mạo âm nhạc riêng.

Với phần dàn dựng múa của biên đạo múa, Nghệ sĩ Ưu tú Tùng Dương, chương trình xây dựng nhiều đại cảnh, kết hợp các thủ pháp múa hình thể, múa tương tác, tạo nên những chuyển động giàu tính thị giác và góp phần mở rộng không gian biểu đạt trên sân khấu.

Chương trình có sự góp mặt của khoảng 70 nghệ sĩ, diễn viên, trong đó có những nghệ sĩ giàu kinh nghiệm, như: Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Ngoan, Nghệ sĩ Nhân dân Thúy Ngần, Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Tùng, Nghệ sĩ Ưu tú Việt Hoàn cùng các ca sĩ trẻ Tùng Tun, Thi Thương, Hải Yến, Hồng Nhung… Vũ đoàn Hera, lực lượng người mẫu và diễn viên quần chúng địa phương cũng tham gia các phần trình diễn, góp phần tạo nên không khí khai hội trang trọng, giàu màu sắc.