Bảo tồn Thương xá Tax

Tổng công ty Thương mại Sài Gòn TNHH MTV (Satra) vừa có văn bản gửi các cơ quan có liên quan báo cáo kế hoạch bảo tồn Thương xá Tax. Phương án bảo tồn sẽ gồm cả kế hoạch bảo tồn bên ngoài lẫn bên trong tòa nhà Thương xá Tax…

Một phần bên trong Thương xá Tax.
Một phần bên trong Thương xá Tax.

Về phương án bảo tồn bên ngoài công trình, gồm: Khối bệ cao sáu tầng với ba tầng bên dưới (tương đương với số tầng của tòa nhà năm 1924) được thiết kế mô phỏng các đường nét, nhịp điệu của kiến trúc ban đầu; trên nóc tầng 3 ở góc đường Lê Lợi và Nguyễn Huệ có một mái vòm với hoa văn gợi lại hình ảnh của tòa nhà Grands Magasins Charner (GMC). Ba tầng phía trên của khối bệ thiết kế với phong cách mới nhưng vẫn hài hòa với các tầng thấp, đồng thời là yếu tố chuyển tiếp lên khối tháp có kiến trúc hiện đại.

Đây được xem là phương án bảo tồn khả thi nhất, đáp ứng tất cả các yêu cầu về thẩm mỹ và công năng hiện tại, song vẫn hài hòa với phong cách kiến trúc cổ của các tòa nhà trong khu vực như trụ sở UBND thành phố, khách sạn Rex, Nhà hát thành phố và vẫn lưu giữ được phần nào hình ảnh ban đầu của tòa nhà GMC.

Bảo tồn bên trong công trình, theo thiết kế, về kiến trúc, mặt bằng tầng trệt là nơi tập trung các hạng mục công trình cần bảo tồn như cầu thang chính khảm gạch mosaic với tay vịn, lan can, biểu tượng con gà trống, quả cầu bằng đồng, không gian thông tầng sảnh chính và các thảm gạch mosaic ở hai lối vào. Trong công trình mới, ở tầng trệt tại khu vực tòa nhà ban đầu, các hạng mục trên gần như được giữ nguyên ở vị trí cũ như các lối vào với thảm gạch mosaic được bảo tồn, cầu thang chính được khôi phục và bố trí đối diện lối vào đường Nguyễn Huệ với không gian thông tầng lên tầng 2 được giữ nguyên bao gồm lan can, tay vịn và các chi tiết trang trí gốc thời kỳ đầu.

Việc bảo tồn chính phía trong Thương xá Tax là nhằm gìn giữ các hoa văn bằng gạch mosaic. Theo đó, việc khảo sát hiện trạng gạch mosaic là công tác đầu tiên của sự chuẩn bị cho quá trình bảo tồn nhằm có những đánh giá đúng về các phương án, cách thức bảo tồn, nhân lực, nguồn kinh phí cũng như các vấn đề có liên quan khác để chọn lựa các phương án bảo tồn tối ưu. Công tác bảo tồn gạch mosaic được tiến hành qua ba giai đoạn, gồm: Khảo sát sơ bộ và xây dựng các phương án bảo tồn; chọn phương án tối ưu và tiến hành thử nghiệm; khảo sát sâu đối tượng bảo tồn.

Từ năm 2014 đến nay, Satra đã phối hợp với rất nhiều đơn vị tư vấn chuyên ngành về khảo cổ, bảo tồn thực hiện khảo sát, đánh giá thực tế và cuối cùng chọn phương án bóc tách toàn bộ gạch mosaic trên cầu thang, diềm trang trí, các lối vào và lắp đặt lại trên kết cấu mới. Đây là phương án đã được áp dụng phổ biến trong việc bảo tồn gạch mosaic trên thế giới. Các chi tiết lan can cầu thang và lầu 1 như tay vịn, lá nguyệt quế, chữ đồng, lá đồng, con gà, quả châu cùng khung sườn lan can… sẽ được phục chế và chế tác; sau đó sẽ được đóng gói, đánh ký hiệu, lưu kho chờ đến thời điểm lắp đặt, phục dựng trong kết cấu mới tương thích. Mọi dữ liệu bảo tồn sẽ được thu thập trong suốt quá trình bảo tồn dưới dạng bản vẽ, bản ảnh và nhật ký. Đồng thời, căn cứ quy mô, tính chất của các công tác bảo tồn tại Thương xá Tax, Satra sẽ dựa vào hệ thống thông tin, dữ liệu và các cơ sở khoa học đã được nghiên cứu để tổ chức lựa chọn nhà thầu có năng lực, kinh nghiệm thực hiện theo quy định.

Để triển khai dự án, Satra đã tổ chức tuyển chọn các tư vấn quốc tế có nhiều kinh nghiệm thực hiện, trong đó, thiết kế chính là Công ty TNHH Gensler và các cộng sự quốc tế (Mỹ). Thiết kế địa phương là Công ty TNHH Kiến trúc B+H Việt Nam, có trụ sở chính ở Ca-na-đa với hơn 60 năm kinh nghiệm.

Theo các tài liệu lưu trữ, Thương xá Tax được khởi công xây dựng vào năm 1922 và khánh thành vào ngày 26-11-1924 mang tên Grands Magasins Charner (GMC) với công năng là trung tâm thương mại, thuộc sở hữu của Công ty Société Coloniale des Grands Magasins. Ban đầu, tòa nhà chỉ có ba tầng với hai lối vào ở đường Nguyễn Huệ và góc Nguyễn Huệ - Lê Lợi ngày nay; nền nhà ngay các lối vào có trang trí hoa văn bằng gạch mosaic (làm thủ công từ Bắc Phi); đối diện lối ra vào đường Nguyễn Huệ là cầu thang chính và nóc nhà phía trên lối ra vào ở góc đường có một mái vòm đồng hồ. Năm 1934, hàng chữ GMC được gắn thêm ở khu vực tháp vòm đồng hồ. Năm 1942, tòa nhà được cải tạo, xây dựng thêm tầng 4.

Đầu năm 60 thế kỷ trước, tên GMC được đổi thành Thương xá Tax. Từ năm 1978 là cửa hàng phục vụ thiếu nhi thành phố. Năm 1981, đổi tên thành Cửa hàng Bách hóa tổng hợp thành phố, thuộc sự quản lý của Sở Thương nghiệp TP Hồ Chí Minh. Năm 1997, là Công ty bán lẻ Sài Gòn thuộc Satra và từ năm 1998 đổi lại là Thương xá Tax.

Khi hoàn thành dự án, Thương xá Tax sẽ trở thành một trung tâm thương mại, dịch vụ văn phòng, khách sạn lớn, hiện đại trong tương lai, Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh đã gửi công văn lên Sở Văn hóa, Thể thao TP Hồ Chí Minh đề nghị cần được bảo tồn một số kiến trúc của công trình này. Cầu thang và con gà của Thương xá Tax được giới chuyên môn đánh giá như là một tác phẩm mỹ thuật….

Có thể bạn quan tâm