Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng được xếp hạng I

Đây là một hoạt động mang đầy ý nghĩa nhằm phát huy truyền thống và ý thức trách nhiệm của những người làm công tác bảo tàng; phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam; cũng là dịp để Bảo tàng ĐKC cùng các học giả và các nhà nghiên cứu trao đổi, đưa ra những đánh giá khoa học về những giá trị đạt được của hoạt động khảo cổ, đề xuất những phương án bảo tồn kịp thời và phát huy hơn nữa giá trị của di tích lịch sử - văn hóa này

Hiện nay cả nước có 119 bảo tàng, trong đó có 12 bảo tàng được xếp hạng I gồm: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Bảo tàng Địa chất Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam TP Hồ Chí Minh, Bảo tàng TP Hồ Chí Minh, Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh, và Bảo tàng ĐKC Đà Nẵng.

Bảo tàng ĐKC được chính thức khánh thành vào đầu năm 1919, là nơi đang bảo quản và trưng bày các bộ sưu tập quý hiếm bậc nhất về nghệ thuật điêu khắc Chămpa. Theo quy hoạch tổng thể hệ thống bảo tàng Việt Nam đến năm 2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 23/6/2005, Bảo tàng ĐKC Đà Nẵng thuộc nhóm các bảo tàng được quy hoạch từng bước hoàn thiện, nâng cao chất lượng và mở rộng phạm vi hoạt động cấp quốc gia. Hiện nay có hàng trăm nghìn hiện vật được trưng bày tại bảo tàng, cũng là bảo tàng duy nhất trong cả nước mở cửa đón khách tham quan từ 7 giờ sáng đến 5 giờ chiều mỗi ngày trong tuần, kể cả ngày lễ, tết. Hiện mỗi ngày bảo tàng đón khoảng 500 lượt khách tham quan.

Tháng 4-2011, Bảo tàng ĐKC Đà Nẵng đã phối hợp với các bộ chuyên môn của ĐH Quốc gia Hà Nội tiến hành khai quật khảo cổ khẩn cấp 200m2 tại làng Phong Lệ (phường Hòa Thọ Đông, quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng). Sau hai tháng khai quật đã phát hiện và sưu tầm được 30 hiện vật tương đối nguyên vẹn và hàng trăm viên gạch, mảnh ngói, gốm và đá có nguồn gốc Chămpa có niên đại cách đây khoảng 1.000 năm, có giá trị bổ sung cho các bộ sưu tập hiện vật của bảo tàng điêu khắc Chăm. Những nền móng Chăm đã phát lộ cho thấy đây là khu vực tập trung một số đền tháp lớn, trùng khớp với các ghi chép trong lịch sử của các học giả Pháp đầu thế kỉ 20. Di tích khai quật và các hiện vật thu thập được góp phần quan trọng cho công tác nghiên cứu, giới thiệu về văn hóa Chămpa và các vấn đề văn hóa lịch sử của Đà Nẵng nói chung.

Tại hội thảo “Khai quật khảo cổ và phương án bảo tồn đối với di tích Phong Lệ”, các chuyên gia đầu ngành, các nhà khoa học trong và ngoài nước đã cùng tham gia thảo luận và đưa ra nhiều đề xuất đối với việc khai quật và các phương án bảo tồn đối với di tích Phong Lệ. Các ý kiến đều đề xuất chưa nên dừng lại mà cần tiếp tục khai quật trên diện tích rộng hơn đối với di tích này.

Theo ông Đỗ Chiều ( Trường ĐH Quốc gia Hà Nội), người cùng tham gia khai quận di tích Phong Lệ, với năm hố được khai quật trên diện tích 200m2 đã xuất lộ được hai phế tích kiến trúc Chămpa có quy mô to lớn, nhưng có thể quần thể di tích này rộng hơn và còn nhiều hiện vật đang nằm sâu lòng đất. Cần phải xử lý kỹ về di tích và di vật đã thu thập được, xác định cụ thể niêm đại và giới hạn của di tích để từ đó làm tốt công tác bảo tồn, bảo tàng.

Cũng đồng ý với ông Chiều, Tiến sỹ Lê Đình Phụng, Viện Khảo cổ Việt Nam khẳng định: “Sự xuất hiện của tháp Phong Lệ với kỹ thuật xây cất, chạm khắc trên gạch theo truyền thống kỹ thuật Chămpa cùng những tác phẩm điêu khắc đá mang kỹ thuật Chămpa, đây là những tư liệu quý đóng góp mới cho việc nghiên cứu bản sắc văn hóa Chămpa. Việc khai quật tổng thể khu di tích này là việc làm cấp thiết, mong chính quyền các cấp quan tâm”.

Ông Võ Văn Thắng, Giám đốc bảo tàng ĐKC Đà Nẵng đề xuất hai phương án trước mắt đối với di tích Phong Lệ: Trong năm 2012 sẽ trình xin UBND TP Đà Nẵng hỗ trợ từ 500-700 triệu đồng để tổ chức đền bù hoa màu và một số công trình nhỏ của nhân dân quanh khu vực 500m2, tiếp tục khai quật khảo cổ di tích này trên diện tích 500m2 nhằm phát lộ thêm nhiều chứng cứ thuyết phục để tiến hành làm hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích cấp quốc gia cho quần thể di tích này.

Khai quật và bảo tồn di tích Phong Lệ đang đặt những người làm công tác bảo tồn, bảo tàng và giới nghiên cứu trên nhiều khó khăn, trở ngại. Cần có một dự án tổng quát và dài hơi đối với quần thể di tích Phong Lệ nhằm góp thêm những nét đặc trưng riêng của bản sắc văn hóa Chămpa trong lịch sử văn hóa của dân tộc Việt Nam.