Bao giờ kiểm soát được xuất lậu titan ở Bình Định?

Bình Định là một trong 4 tỉnh có trữ lượng titan lớn của cả nước tập trung ở các huyện ven biển như Phù Cát, Phù Mỹ. Tại đây hiện có 22 doanh nghiệp được cấp phép khai thác titan. Những năm qua, việc khai thác và tận thu titan trên địa bàn tỉnh Bình Định diễn ra ồ ạt, thiếu kiểm soát.

Người dân xã Cát Khánh, huyện Phù Cát cho biết, nhiều năm qua, nhất là từ năm ngoái đến nay, xe của các doanh nghiệp khai thác titan cày nát đường sá, bụi bay mù mịt.

Bà Hồ Thị Hà, người dân xã Mỹ An, huyện Phù Mỹ than thở: “Làm không có hàng rào chắn cát, chắn gió, mỗi lần máy hoạt động bụi cát bay đầy hết. Cái bể thải chứa nước cũng không có. Không có bể chứa nước là cứ thải ra đó, hút từ lòng đất lên là thải ra đó, gây ô nhiễm. Còn rừng dương phải hơn 30 năm rồi, bây giờ phá hết, dân kêu gào họ mới trồng lại giờ lại phá nữa rồi.”

Vấn đề đáng nói là tình trạng xuất khẩu lậu titan ra nước ngoài chưa được chặn đứng. Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Bình Định cho hay: Từ năm 2006 đến năm 2011, gần một triệu tấn titan thô đã xuất lậu ra nước ngoài, chủ yếu là sang thị trường Trung Quốc.

Được biết, nhu cầu nguyên liệu của các nhà máy chế biến titan trên địa bàn tỉnh Bình Định chỉ khoảng 160.000 tấn/năm, trong khi đó công suất khai thác lên tới hơn 600.000 tấn/năm. Nhà nước cấm xuất bán titan thô ra ngoài lãnh thổ Việt Nam. Nhưng trên thực tế titan vẫn được xuất lậu đi nhiều nơi.

Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Bình Định khẳng định: Chúng ta tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khai thác và chế biến. Tuy nhiên cũng có một số doanh nghiệp làm ăn không chính đáng, chỉ xuất khẩu nội địa, mua bán nội địa. Từ mua bán nội địa họ đưa lên tàu tránh sự kiểm soát của Nhà nước đưa qua biên giới bán cho nước ngoài. Việc làm này nhà nước sẽ mất tài nguyên, thất thu thuế rất lớn.

Đến nay, tỉnh Bình Định có 22 đơn vị được cấp phép khai thác titan, trong đó năm doanh nghiệp lớn do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép với diện tích khai thác hơn 1.100 ha. Những giấy phép do UBND tỉnh Bình Định cấp chủ yếu là tận thu khoáng sản.

Trước đây, UBND tỉnh Bình Định có chủ trương thay đổi điều kiện cấp phép khai thác titan theo hướng bắt buộc cung ứng nguyên liệu thô cho các cơ sở chế biến titan trên địa bàn. Đây là một trong những biện pháp hữu hiệu để hạn chế tình trạng xuất lậu titan thô. Tuy nhiên, một lượng lớn titan thô dôi dư vẫn được vận chuyển bằng đường biển ra phía bắc và tiêu thụ ở đâu thì không có đơn vị nào giải thích được.

Ông Đặng Trung Thành, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Định cho rằng: Trước đây buôn lậu cũng có, nhưng thời gian gần đây xuất hiện ngày càng nhiều. Tôi nghĩ rằng nếu kiên quyết thì cơ bản sẽ chấm dứt được.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định tạm dừng cấp phép mới khai thác titan, không gia hạn khai thác đối với những doanh nghiệp đã được cấp phép. Cùng với việc thực hiện theo Quyết định này, từ ngày 23-9, UBND tỉnh Bình Định cũng yêu cầu các cảng trong tỉnh tạm dừng lập thủ tục vận chuyển titan thô ra ngoài địa bàn tỉnh; không cấp giấy phép xuất cảng đối với những tàu vận tải biển chở titan thô không rõ nguồn gốc khai thác…

Ông Lê Hữu Lộc, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định nói rõ những giải pháp kiên quyết hơn: Chúng tôi thành lập hai đoàn kiểm tra, kiểm tra tất cả kho tàng bến bãi có chưa titan để truy thu thuế nếu như chưa thực hiện nghĩa vụ nộp thuế, một đoàn kiểm tra nữa thực hiện truy thu thuế đối với cơ sở sản xuất titan. Đồng thời chúng tôi có quy chế phối hợp giữa Sở TN-MT và Sở Công thương về vấn đề hậu kiểm titan.

Chảy máu tài nguyên, thất thoát tiền thuế nhà nước, hạ tầng bị hư hỏng, người dân phải gánh chịu ô nhiễm môi trường do nạn khai thác titan ồ ạt.. đó là những hậu quả mà người dân Bình Định đã, đang và sẽ phải tiếp tục gánh chịu nếu như chính quyền và ngành chức năng tỉnh Bình Định không kiên quyết ngăn chặn ngay từ bây giờ.