Bao giờ hết những nhiêu khê?

Cơ chế “xin–cho”

Ngay từ khâu đầu tiên, nhiều nghệ sĩ đã bày tỏ sự bức xúc của mình quanh việc phải viết đơn “ứng cử”, kê khai thành tích và... tự xếp hạng danh hiệu cho mình.

Theo họ, khi các hội đồng xét duyệt vẫn bắt nghệ sĩ làm thủ tục "xin", lòng tự ái của người làm nghề phần nào bị tổn thương. Ca sĩ Ánh Tuyết là một trường hợp điển hình. Cho dù từng giành 5 HCV tại các kỳ Hội diễn toàn quốc, chị vẫn chưa lọt vào bất cứ một đợt xét tuyên danh hiệu nào sau khi rời biên chế Nhà nước vào năm 1990.

Trước thay đổi về quy chế xét duyệt (nghệ sĩ tự do có thể tự làm đơn xin đề cử), Ánh Tuyết vẫn thờ ơ, chị nói: "Tôi không thể tự viết đơn "xin". Làm vậy kỳ cục quá, mà lại tự xấu hổ với mình. Nếu thấy nghệ sĩ có đóng góp xứng đáng, Nhà nước cần có sự tế nhị trong việc lên danh sách xét tuyển, chứ đừng để mọi sự diễn ra theo kiểu "xin-cho".

Tương tự, NSƯT Lan Hương (Nhà hát kịch Tuổi Trẻ) kể: "Tôi loay hoay mãi mới viết xong lá đơn xin xét tặng danh hiệu NSND. Nộp đơn, Phó Giám đốc Nhà hát bắt viết lại rồi yêu cầu: Phải nhiệt tình và kể chi tiết vào, không thì thiệt đấy. Những nơi khác, người ta cũng kê thành tích tỉ mỉ và cụ thể lắm...".

Nhiều chuyện dở khóc dở cười cũng diễn ra quanh quy định phải có bản sao văn bản các giải thưởng kèm theo đơn xin xét tuyển. Bởi lẽ, ngoài những giải cá nhân, các nghệ sĩ không biết ăn nói thế nào về những giải chung mà mình là một thành viên đóng góp. Do vậy, không ít người phải cậy cục đi công chứng lại những văn bản trao giải trong phòng truyền thống của đoàn hoặc trực tiếp xin cấp lại nếu đã thất lạc theo thời gian.

Rắc rối chuyện tính huy chương

Quy chế xét tuyển đợt 5 đã giảm bớt tiêu chuẩn cho những cá nhân xin lên NSƯT (chỉ cần 1 HCV thay vì 1 HCV, 1 HCB như trước). Đặc biệt, những HCV "đồng đội" cũng được chấp nhận, nghĩa là cá nhân sẽ được tính 1 HCV nếu công trình tập thể mà họ tham gia được HCV tại các kỳ liên hoan, hội diễn. Nhưng dù vậy, không ít nghệ sĩ vẫn "kêu váng trời". Bởi theo họ, do đặc thù riêng, nhiều đoàn nghệ thuật phải 9, 10 năm mới có dịp tham gia Hội diễn. Và dù có tham gia, nhiều cá nhân đóng góp rất tích cực nhưng chuyên ngành của họ lại không nằm trong cơ cấu chấm giải vàng.

Chỉ có bốn người trong danh sách xét tặng lần này - trong khi nhiều đoàn nghệ thuật đưa lên tới 15 người - Nhà hát Múa rối Thăng Long hiện tại vẫn chỉ có 2 NSƯT. Giám đốc, NSƯT Thúy Mùi thở dài: Ngành rối vẫn được tính gộp vào lĩnh vực sân khấu, nhưng 9 năm mới có một kỳ hội diễn. Vậy thì chúng tôi lấy đâu ra nhiều HCV như kịch nói? Mà có đủ tiêu chuẩn, có lẽ các hội đồng cũng chẳng để ý tới những nghệ sĩ rối vốn cả đời dìm mình trong nước lạnh".

Tương tự, nhạc sĩ Cao Đình Lưu (Nhà hát Tuồng T.Ư) tỏ ra khá nản lòng. 40 năm làm nghề, từng vào Trường Sơn biểu diễn 4 năm trong chiến tranh chống Mỹ, anh phải đợi tới sự thay đổi trong quy chế lần này mới có cơ hội trở thành nhạc sĩ đầu tiên được danh hiệu NSƯT trên sân khấu tuồng.

Nhạc sĩ Lưu cho biết: "Thông thường, một hội diễn có rất nhiều HCV, HCB cho diễn viên. Nhưng giải thưởng cho nhạc sĩ chỉ có một, mà cũng mãi tới vài năm gần đây mới được chính thức tính là HCV. So với bao nhiêu bạn bè đồng lứa, tôi may mắn khi có một HCV nhờ viết nhạc cho vở diễn. Nhưng đợt vừa rồi, ngay cấp cơ sở cũng phải xét đến lần hai tôi mới có tên trong danh sách. Cũng bởi mình chẳng lên sân khấu bao giờ, ai biết mà xưng danh".

Dường như với cách làm nào, việc xét tặng danh hiệu cũng không bao giờ hết phức tạp. Nhất là khi đó vẫn được coi là chuyện quan trọng cho cả một đời nghệ sĩ.