Hành khách bất an
Hàng trăm hành khách đã thót tim khi sự cố xảy ra trên tàu cánh ngầm Greenlines 09 mang số hiệu 124N SG - 4775 (thuộc Công ty CP Dòng Sông Xanh - Greenlines) khởi hành từ Vũng Tàu về TP Hồ Chí Minh vào ngày 26-7 vừa qua. Khi tàu đến khu vực sông Lòng Tàu thì chết máy rồi trôi tự do trên sông và va mạnh vào cọc tiêu, sau đó bị nghiêng sang một bên. Cú va mạnh khiến nước tràn vào khoang cuối của tàu, khói đen bốc lên nghi ngút từ buồng máy làm nhiều hành khách hốt hoảng tưởng tàu bị cháy nên đã gọi lực lượng cứu hộ đến ứng cứu. Vụ việc khiến chuyến tàu trễ hơn hai giờ làm nhiều hành khách bị trễ chuyến bay trong ngày. Trước sự cố nêu trên, mới đây Cảng vụ đường thủy nội địa TP Hồ Chí Minh đã ra quyết định đình chỉ hoạt động tàu cánh ngầm Greenlines 09 và chỉ cho phép hoạt động trở lại khi được cơ quan đăng kiểm xác định đủ điền kiện an toàn kỹ thuật.
Ðây là điển hình mới nhất của tình trạng thiếu an toàn trong hoạt động tàu cánh ngầm tuyến TP Hồ Chí Minh - Vũng Tàu. Năm nào cũng có vài sự cố mất an toàn trên tuyến này. Nặng thì va chạm giữa các tàu, còn phổ biến là tình trạng tàu chết máy ngay trên sông, biển hoặc mắc cạn, đột nhiên bốc cháy, va chạm tàu khác hoặc sóng đánh vỡ kính khiến nước tràn vào khoang chở khách... Khi có sự cố, nhiều chủ tàu thường báo rất chậm, thậm chí giấu thông tin. Các sự cố phần lớn xảy ra ở các tàu cánh ngầm nhỏ có một động cơ.
Theo Cảng vụ Hàng hải Vũng Tàu, thực trạng tàu cánh ngầm mất an toàn rất đáng báo động. Từ năm 2007 đến nay hầu như năm nào cũng xảy ra sự cố với tàu cánh ngầm tuyến TP Hồ Chí Minh - Vũng Tàu, thậm chí có vụ đã gây tai nạn chết người. Riêng trong năm 2012 đến nay đã có sáu vụ va chạm, chết máy, hỏng giữa hải trình. Các sự cố này tiềm ẩn nhiều nguy cơ đáng báo động. Thống kê cho thấy, hãng tàu cánh ngầm có sự cố nhiều nhất là Greenlines và Vina Express. Những sự cố trong thời gian qua ít nhiều gây tâm lý lo ngại cho du khách, ảnh hưởng không tốt tới hoạt động du lịch, vận tải.
Ðiều này khiến một bộ phận hành khách "quay lưng", chuyển sang đi xe khách dù quãng đường bộ dài và mất nhiều thời gian hơn. "Ði tàu nhanh hơn nhưng do tàu quá cũ kỹ cho nên tôi cảm thấy không yên tâm. Ðó là chưa kể trên vùng sông nước tại TP Hồ Chí Minh có mật độ phương tiện thủy dày đặc cho nên việc tàu cánh ngầm chết máy giữa sông sẽ là hiểm họa khó lường", hành khách Nguyễn Văn Hiển (trú tại quận 5, TP Hồ Chí Minh) chia sẻ với chúng tôi.
Trung bình 20 đến 25 chuyến/ngày, mỗi năm tàu cánh ngầm tuyến TP Hồ Chí Minh - Vũng Tàu vận chuyển hơn một triệu lượt khách. Trên tuyến này hiện có khoảng 20 tàu cánh ngầm của các hãng Greenlines, Vina Express, Petro Express, Mekong Hydrofoil. Thế nhưng đa số tàu được khai thác trên tuyến đều là tàu cũ, nhập từ Liên Xô (trước đây) và các nước Ðông Âu, tuổi thọ trên dưới 20 năm, khi gặp sự cố rất khó bảo đảm an toàn giao thông cho khách, nhất là đối với loại tàu chỉ có một động cơ.
Chính vì quá cũ cho nên máy móc, vỏ tàu xuống cấp trầm trọng, máy móc dễ hư hỏng dọc đường. Trong khi đó, từ TP Hồ Chí Minh đi Vũng Tàu, không chỉ chạy trong đường thủy nội địa mà còn đan xen vào luồng biển, có nhiều tàu biển lớn hoạt động, nhất là ở khu vực cửa biển Gành Rái thường có sóng to, gió lớn, gây mất an toàn giao thông nghiêm trọng, nguy cơ tai nạn luôn rình rập bất cứ lúc nào. Thế nhưng Luật Giao thông đường thủy nội địa lại không quy định niên hạn sử dụng cho các tàu cho nên khó có thể cấm các tàu quá cũ này hoạt động. Về phía Cảng vụ đường thủy nội địa TP Hồ Chí Minh, ngoài việc kiểm tra, kiểm định các điều kiện an toàn với chu kỳ sáu tháng/lần, kiểm tra, đôn đốc thuyền trưởng kiểm tra, bảo đảm phương tiện thì hầu như chưa có biện pháp nào khả thi hơn.
Trong khi đó, Hiệp hội Tàu cánh ngầm (gồm ba hãng: Vina Express, Petro Express và Greenlines) từng lý giải rằng, xu hướng chung của các hãng đều đầu tư đại tu phần vỏ, thay dần máy cũ của Liên Xô (trước đây) bằng các loại máy của Mỹ, Ðức. Có hãng đã thay toàn bộ máy mới. Trước khi đưa vào khai thác, phương tiện được cơ quan trực thuộc Cục Ðăng kiểm Việt Nam trực tiếp kiểm tra trên đốc về phần vỏ tàu và kiểm tra dưới nước về phần động cơ cũng như các trang thiết bị cứu sinh, cứu hỏa. Việc xảy ra sự cố là do nhiều yếu tố ngoài ý muốn, do người điều khiển chạy sai quy định hoặc do thời tiết xấu...
Cần biện pháp đồng bộ
Thời gian qua, Sở Giao thông vận tải (GTVT) TP Hồ Chí Minh và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã nhiều lần chỉ đạo các lực lượng Thanh tra giao thông, Cảng vụ đường thủy nội địa thường xuyên kiểm tra về các điều kiện hoạt động tại các bến tàu cánh ngầm. Trong quá trình kiểm tra đã phát hiện nhiều bất cập và hạn chế nhưng lại vượt quá thẩm quyền xử lý. Lãnh đạo Sở và UBND tỉnh đã có nhiều văn bản gửi Bộ GTVT kiến nghị xem xét quản lý chặt chẽ hơn đối với tàu cánh ngầm như: Rút ngắn thời gian đăng kiểm, ban hành quy định thời gian hoạt động vận tải hành khách cho các tàu này; cần xem xét ngưng cấp phép cho tàu cánh ngầm một động cơ hoạt động chở khách trên tuyến do không bảo đảm an toàn...
Về niên hạn sử dụng của tàu cánh ngầm, các chuyên gia ngành hàng hải cho rằng, điều đáng lo ngại là từ trước đến nay vẫn chưa có quy định về niên hạn sử dụng, khả năng khai thác tối đa đối với tàu cánh ngầm cho nên những chiếc tàu cũ kỹ, được sử dụng hơn 15 năm hiện vẫn còn hoạt động. Trước thực trạng nêu trên, Sở GTVT thành phố Hồ Chí Minh và
Bà Rịa - Vũng Tàu từng nhiều lần kiến nghị tới Bộ GTVT sớm ban hành quy định về niên hạn sử dụng tàu cao tốc cánh ngầm. Cục Ðăng kiểm Việt Nam cũng đã tổ chức kiểm tra và có báo cáo chi tiết với Bộ GTVT về toàn bộ hoạt động của các tàu cánh ngầm đang hoạt động trên tuyến đường trên. Trước vấn đề này, mới đây (tháng 8-2013), Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Ngọc Ðông đã chỉ đạo các cơ quan chức năng của Bộ khẩn trương xin ý kiến các bộ, ngành liên quan để hoàn tất dự thảo Nghị định quy định về niên hạn sử dụng của tàu cánh ngầm trình Thủ tướng Chính phủ ký, ban hành ngay trong năm nay.
Nhằm bảo đảm an toàn trong việc phục vụ hành khách trên tuyến tàu cao tốc TP Hồ Chí Minh - Vũng Tàu, yêu cầu đặt ra hiện nay là Cảng vụ đường thủy nội địa TP Hồ Chí Minh và Cảng vụ Vũng Tàu cần tiếp tục tăng cường yêu cầu các hãng tàu cánh ngầm phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về bảo đảm an toàn; tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan kiểm tra chặt chẽ các thiết bị an toàn trên các tàu cánh ngầm. Nếu tàu nào không đạt tiêu chuẩn cần cương quyết không cho hoạt động. Nếu tàu nào giấu thông tin khi gặp sự cố thì dứt khoát xử lý nghiêm.
Ngoài ra, điều quan trọng là ý thức tự giác từ các hãng tàu cánh ngầm, đó là cần phải đầu tư thay mới những tàu đã quá cũ kỹ, tăng cường bảo trì thường xuyên hoặc ngay sau khi vừa hoàn thành chuyến vận chuyển khách, nâng cao ý thức an toàn cho thuyền trưởng điều khiển tàu. Mới đây Chủ tịch HÐQT Công ty Greenlines Lê Huy Thảo đã cam kết trong thời gian tới công ty sẽ đầu tư mới hàng loạt tàu cánh ngầm chở khách thay thế cho 10 chiếc hiện nay trên tuyến TP Hồ Chí Minh - Vũng Tàu. Ðây cũng là một tín hiệu đáng mừng để hoạt động tàu cánh ngầm được an toàn hơn.
