Bài 3 (kết): Đổi mới tư duy, nâng tầm vị thế tôm Cà Mau

Không đứng ngoài xu thế cạnh tranh toàn cầu, với tiềm năng và lợi thế tự nhiên vốn có, Cà Mau đang quyết tâm hành động, hiện thực hóa chiến lược tái cơ cấu nhằm nâng cao sức cạnh tranh, góp phần đưa thương hiệu tôm Việt Nam vươn xa trên bản đồ thủy sản toàn cầu.

Ngay sau chuyến công tác nghiên cứu và học tập kinh nghiệm thực tế tại nước ngoài, Thường trực Tỉnh ủy Cà Mau nhanh chóng có cuộc họp đánh giá chuyên đề, đồng thời ban hành Công văn số 16494/UBND-NNXD chỉ đạo các ban, sở, ngành chuyên môn lập tức bắt tay vào việc.

Yêu cầu trọng tâm là khẩn trương xây dựng và hoàn thiện Kế hoạch hành động tái cơ cấu ngành tôm Cà Mau giai đoạn 2026-2027, tạo tiền đề bứt phá cho những năm tiếp theo.

Nhận diện điểm nghẽn để tháo gỡ tận gốc

Để các định hướng mang tính chiến lược không dừng lại trên giấy mà sớm đi vào thực tế sản xuất, chiến lược tái cơ cấu toàn diện ngành hàng tôm đã được tỉnh Cà Mau kích hoạt một cách đồng bộ và quyết liệt.

Trong đó, một trong những trọng tâm cốt lõi được xác định là phát triển bền vững mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến, cũng là sinh kế cốt lõi gắn liền với cuộc sống của hàng trăm nghìn hộ nuôi tôm tại vùng nông thôn sông nước Cà Mau.

Các đơn vị chuyên môn của ngành nông nghiệp Cà Mau đã nhanh chóng ra quân rà soát, khảo sát và đánh giá tổng thể tất cả các vùng nuôi trọng điểm trên địa bàn. Sau những chuyến đi thực địa xuống tận cơ sở, chính quyền và các nhà chuyên môn đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế nội tại đang kìm hãm sức bật của ngành tôm địa phương.

Đó là tổ chức sản xuất còn mang tính manh mún, nhỏ lẻ; chất lượng và việc kiểm soát con giống đầu vào chưa triệt để; hạ tầng kỹ thuật vùng nuôi chưa đáp ứng yêu cầu hiện đại; liên kết chuỗi giá trị còn rời rạc; cùng với đó là sự thiếu hụt hệ thống dữ liệu số và năng lực truy xuất nguồn gốc sản phẩm một cách minh bạch…

Nói về những trở ngại then chốt này, Thạc sĩ Mã Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Cà Mau, phân tích: “Nếu không tập trung giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn về hạ tầng, con giống và tổ chức sản xuất, tôm Cà Mau rất khó hạ giá thành và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Đặc biệt, đối với mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến vốn là thế mạnh truyền thống, việc chuẩn hóa quy trình, đưa con giống chất lượng cao có khả năng chống chịu dịch bệnh vào thả nuôi và hoàn thiện hệ thống cấp thoát nước là yếu tố sống còn”.

Song hành công tác rà soát và khảo sát thực địa, tổ liên ngành của tỉnh Cà Mau đồng thời đẩy nhanh tiến độ xúc tiến xây dựng Đề án phát triển khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu giai đoạn 2026-2030, gắn kết chặt chẽ với Kế hoạch hành động tái cơ cấu ngành tôm.

Kế hoạch tái cấu trúc mang tính chiến lược này được quán triệt và triển khai nghiêm túc theo nguyên tắc “6 rõ”: Rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ vùng, rõ lộ trình, rõ nguồn lực và rõ hiệu quả, hướng tới mục tiêu cao nhất là giải quyết tận gốc các vướng mắc, ưu tiên nguồn lực đầu tư nâng cấp đồng bộ hệ thống hạ tầng dùng chung tại các vùng nuôi.

Theo đó, Cà Mau sẽ xúc tiến lựa chọn từ 3 đến 5 vùng/cụm nuôi để triển khai thí điểm, quyết không xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật đơn lẻ. Tại các vùng thí điểm này, một không gian sản xuất mới sẽ được tổ chức lại hoàn chỉnh. Ở đó, hạ tầng dùng chung về điện, thủy lợi, cấp thoát nước và giao thông nội đồng được ưu tiên đầu tư nâng cấp.

Bên cạnh đó, tỉnh tập trung triển khai Đề án phát triển tôm giống chất lượng cao, tăng cường ứng dụng các quy trình nuôi sinh học tiết kiệm chi phí và quản lý môi trường bằng công nghệ IoT, AI.

Một bộ chỉ số đánh giá KPI khắt khe cũng sẽ được nghiên cứu để đưa vào áp dụng thực tế, bao gồm: tỷ lệ sống của tôm, hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), năng suất trên đơn vị diện tích, mức tiêu thụ điện năng/kg tôm, giá thành sản xuất/kg, lợi nhuận thu về/ha và tỷ lệ sản phẩm bảo đảm truy xuất nguồn gốc bằng nhật ký điện tử…

Tổ chức lại không gian sản xuất theo tinh thần “6 rõ”

Trong guồng quay đổi mới tư duy sản xuất, các hợp tác xã kiểu mới được xác định chính là hạt nhân trung tâm để kết nối người dân với doanh nghiệp.

Chia sẻ về định hướng tổ chức lại bộ máy sản xuất ở cơ sở, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Tô Hoài Phương nhấn mạnh: “Trong tương lai, Cà Mau không khoán trắng việc thành lập hợp tác xã cho người dân hay cơ quan chuyên môn, mà Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ trực tiếp bắt tay vào cuộc, đồng hành cùng nông dân”.

Theo mô hình định hướng mới, hợp tác xã đóng vai trò tập hợp người nuôi tôm, cung cấp các dịch vụ đầu vào chất lượng cao với giá hợp lý, hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuẩn hóa và đại diện cho bà con ký kết hợp đồng liên kết tiêu thụ với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.

“Cách làm này nhằm tạo dựng một hệ sinh thái liên kết tự nguyện, minh bạch trên tinh thần cùng có lợi, cộng đồng trách nhiệm và chia sẻ rủi ro, quyết tâm không để một doanh nghiệp nào độc quyền toàn bộ đầu vào hoặc đầu ra của hợp tác xã”, Giám đốc Tô Hoài Phương cho biết thêm.

Cùng với việc sắp xếp lại không gian sản xuất và vùng nuôi, chính quyền tỉnh Cà Mau cũng đang tập trung quyết liệt tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, đẩy nhanh tiến độ vận hành Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử, với định hướng giai đoạn 2026-2030 và tầm nhìn đến năm 2045, khu công nghệ cao này sẽ đóng vai trò là “máy kéo” tri thức. Đây sẽ là nơi trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, trình diễn các mô hình tôm giống kháng bệnh, công nghệ nuôi tiên tiến và thực hiện chuyển giao công nghệ trực tiếp cho các hợp tác xã, cùng các hộ dân nuôi tôm.

Song song đó, Cà Mau đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm định danh vùng nuôi, cấp mã số ao nuôi, xây dựng cơ sở dữ liệu số toàn diện cho ngành tôm, đồng thời hiện thực hóa các thỏa thuận hợp tác quốc tế từ Ecuador, Hà Lan thành các dự án hạ tầng và công nghệ nuôi thực tế.

Mục tiêu cốt lõi của tỉnh trong giai đoạn 2026-2027 không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất đơn thuần, mà quan trọng hơn là hạ giá thành sản xuất, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, gia tăng giá trị và bảo đảm tính minh bạch cho thương hiệu tôm Cà Mau trên thị trường toàn cầu.

Khái quát lại định hướng lớn của tỉnh, đồng chí Lê Văn Sử chia sẻ: “Trước mắt, địa phương không phát triển dàn trải hay xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật đơn lẻ, mà sẽ triển khai các vùng thí điểm tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Ở đó, từ hạ tầng dùng chung, con giống chuẩn, quy trình nuôi sinh học, nhật ký điện tử đến sự tham gia của các hợp tác xã kiểu mới và doanh nghiệp bao tiêu đều phải gắn kết chặt chẽ”.

Bằng quyết tâm chính trị cao độ, những bước đi bài bản và tư duy tái cơ cấu đột phá, tôm quảng canh cải tiến Cà Mau đang tự tin bước vào một chu kỳ phát triển mới: Bền vững hơn, giá trị gia tăng cao hơn, mang lại cuộc sống ấm no và hạnh phúc trọn vẹn hơn cho người nông dân.