Quan điểm này được minh triết bằng những chỉ đạo rất cụ thể: Với công trình liên vùng, phải chấm dứt tình trạng địa phương nào biết địa phương đó; cùng bàn, cùng quyết định, cùng góp nguồn lực, cùng chịu trách nhiệm, cùng hưởng lợi. Đầu tư công tập trung vào hạ tầng nền tảng, hạ tầng liên vùng, hạ tầng số, khoa học, công nghệ, năng lượng, logistics; không dàn trải. Phát triển vùng phải gắn kinh tế với văn hóa, xã hội, an sinh, môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, quốc phòng, an ninh; nâng cao tính tự chủ, sức chống chịu của từng vùng và cả nền kinh tế.

Cũng tại hội nghị quan trọng này, khi trình bày những phân tích, nội dung chủ yếu của Nghị quyết số 27-NQ/TW, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, chỉ rõ, không chỉ kế thừa những định hướng về phát triển vùng qua các thời kỳ, Nghị quyết quan trọng này đã xác lập một bước phát triển trong tư duy chiến lược của Đảng: định hình phương thức tổ chức lại không gian, khơi thông nguồn lực và tạo thêm năng lực cạnh tranh từ sự liên kết, bổ trợ giữa các vùng, các địa phương, phát huy tiềm năng từng vùng, đồng thời khai thác hiệu quả không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên cơ sở bảo đảm không gian phát triển của địa phương, các vùng và cả nước được kết nối chặt chẽ, thông suốt trên quy mô quốc gia.

Là người từng công tác ở Ban Kinh tế Trung ương, tiền thân của Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương hiện nay, trong những năm 90 của thế kỷ trước, Tiến sĩ Trần Văn, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính-Ngân sách của Quốc hội, đã từng tham gia nghiên cứu về tổ chức kinh tế theo vùng lãnh thổ trong chiến lược ổn định và phát triển kinh tế-xã hội quốc gia với việc xây dựng và phát triển ba vùng kinh tế trọng điểm ở phía bắc, miền trung và phía nam. Khi được tiếp cận Nghị quyết 27-NQ/TW, Tiến sĩ Trần Văn đã rất tâm đắc với bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy hoạch định, xây dựng các định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước về kinh tế vùng trong tình hình mới.

Theo Tiến sĩ Trần Văn, điều đặc biệt thể hiện ở quan điểm về cực tăng trưởng, vùng động lực, lan tỏa, coi hạ tầng kết nối và hành lang kinh tế là trụ cột và yêu cầu phát huy “ưu điểm nổi trội, lợi thế cạnh tranh, bản sắc” của từng vùng.

Quan điểm này khá đồng nhất với ý kiến của đồng chí Phạm Hồng Hải, Vụ trưởng Vụ Kinh tế vùng và địa phương, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, người trực tiếp tham gia nghiên cứu và xây dựng định hướng chiến lược mới, khi chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân về vấn đề này. Cụ thể, đồng chí Phạm Hồng Hải cho rằng, trong khi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đang quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới thì việc ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW còn có ý nghĩa quan trọng nhằm đổi mới tư duy về phát triển vùng, cấu trúc lại không gian phát triển vùng để phát huy tối đa ưu điểm nổi trội, lợi thế cạnh tranh, bản sắc văn hóa của vùng, địa phương; bảo đảm các yêu cầu về liên kết vùng và ngành về tự chủ chiến lược; về bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh và độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.

Theo đồng chí Phạm Hồng Hải, các vùng khi phát triển đúng định hướng sẽ thực hiện được vai trò, sứ mệnh của mình, tạo thành sức mạnh tổng thể cho quốc gia, là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Bởi “điểm có ý nghĩa chiến lược của Nghị quyết số 27-NQ/TW là tổ chức lại để phát triển các vùng bảo đảm để không gian quốc gia được triển khai theo hướng lấy không gian biển, hành lang kinh tế hướng biển và đại dương làm trục phát triển chủ đạo, chiến lược, lan tỏa đến trung du, miền núi và biên giới, trong đó xác định rõ vai trò quan trọng của các đô thị lớn, các hành lang kinh tế và cực tăng trưởng”.

Đồng chí Phạm Hồng Hải phân tích, vùng cần được nhìn nhận như một không gian kinh tế để tổ chức phân công lao động, phân bổ nguồn lực và hình thành các chuỗi giá trị. Lợi thế của một địa phương phải được xem xét trong khả năng kết hợp, bổ trợ với những địa phương khác; việc lựa chọn hướng phát triển phải hướng đến hiệu quả chung. Đó cũng là bước chuyển từ tư duy chủ yếu khai thác nguồn lực sẵn có sang kiến tạo, dẫn dắt, khơi thông và kích hoạt các nguồn lực phát triển.

Vì thế, xác định rõ vai trò, vị trí, chức năng và sứ mệnh từng vùng có ý nghĩa vượt ra ngoài việc phân chia địa bàn. Đó là cơ sở để lựa chọn nơi tập trung nguồn lực, nhận diện những mối liên kết cần tạo lập, những lợi thế cần bảo vệ và những trùng lặp cần khắc phục. Mỗi vùng có một hướng phát triển phù hợp, cùng đóng góp vào năng lực tự chủ và sức cạnh tranh quốc gia. Ý nghĩa cấp thiết của bước chuyển này thể hiện rõ sau sắp xếp đơn vị hành chính. Ranh giới quản lý được điều chỉnh, tạo điều kiện tổ chức lại nguồn lực trên phạm vi rộng hơn.

Nghị quyết số 27-NQ/TW, bởi vậy, đặt ra một yêu cầu đổi mới sâu hơn cách tổ chức tăng trưởng. “Tầm nhìn quốc gia phải dẫn dắt sự lựa chọn của từng vùng, từng địa phương; lợi ích riêng được phát huy trong quan hệ bổ trợ với lợi ích chung. Đây là cơ sở để chuyển những tiềm năng đang phân tán thành động lực phát triển có sức lan tỏa”, đồng chí Phạm Hồng Hải khẳng định.

“Giá trị của chuyển đổi số trong phát triển vùng cần được đặt trong khả năng tạo ra những kết nối thực chất ấy. Một nền tảng chỉ có ý nghĩa khi giúp doanh nghiệp tiếp cận được đối tác, người sản xuất mở rộng được thị trường, cơ quan quản lý phối hợp hiệu quả hơn. Công nghệ phải đi cùng đổi mới cách tổ chức phát triển để nguồn lực được lưu chuyển thuận lợi, cơ hội được mở rộng và giá trị gia tăng được giữ lại nhiều hơn trong nền kinh tế”, Bí thư Quản Minh Cường cho biết thêm.

Trở lại với vấn đề tại sao dù được thực hiện khá đầy đủ các nghị quyết phát triển vùng từng có từ năm 2022, song “việc phát triển các vùng chưa đạt mục tiêu đề ra”, theo Tiến sĩ Trần Văn, Nghị quyết số 27-NQ/TW đã gọi đúng tên căn bệnh khi xác định xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng thật sự mạnh, thực chất, hiệu quả là khâu đột phá; đồng bộ, liên thông trong quy hoạch, đầu tư, hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực; hài hòa lợi ích giữa địa phương, vùng và quốc gia.

“Gọi đúng tên bệnh mới là một nửa. Nửa còn lại là phải trao cho thiết chế vùng ba thứ: quyền quyết định danh mục dự án liên vùng, một phần nguồn vốn đầu tư công phân bổ theo vùng chứ không theo tỉnh, và một công thức chia sẻ nguồn thu, chi phí được luật hóa. Thiếu ba thứ đó thì sẽ đến lúc ta lại phải sơ kết và lại thấy “chưa đạt mục tiêu”, Tiến sĩ Trần Văn thẳng thắn chỉ rõ.

Cách đánh giá ấy giúp nhìn rõ chất lượng và sự phân bổ của thành quả phát triển. “Thước đo của phát triển vùng không chỉ là tạo ra bao nhiêu giá trị, mà còn là giá trị ấy được lan tỏa như thế nào, người dân được hưởng lợi ra sao và môi trường sống được duy trì cho tương lai đến mức nào”, Tiến sĩ Trần Thị Thu Hương nhấn mạnh.

Đưa những yêu cầu đó vào thực tiễn đòi hỏi năng lực lãnh đạo và tổ chức thực hiện của cấp ủy, chính quyền. Trách nhiệm đối với vùng phải hiện diện trong quyết định của từng địa phương, trong cách bố trí nguồn lực, phối hợp triển khai và đánh giá cán bộ. Lợi ích quốc gia cần trở thành căn cứ xuyên suốt để giải quyết những khác biệt, lựa chọn ưu tiên và giữ vững kỷ luật thực hiện.

Theo đồng chí Phạm Hồng Hải, định hướng chiến lược với những bước tiến rất mạnh đã định hình rất rõ và quyết liệt. Vấn đề bây giờ là cần cụ thể hóa nghị quyết quan trọng này thành chương trình, kế hoạch hành động rõ mục tiêu, nhiệm vụ, trách nhiệm, nguồn lực, tiến độ và kết quả. Kết quả thực hiện liên kết vùng cần trở thành nội dung quan trọng trong đánh giá hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, nhất là đối với người đứng đầu; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Khi đó, theo đồng chí Phạm Hồng Hải, việc chuyển không gian phát triển mới thành năng lực phát triển thực chất của đất nước đòi hỏi tháo gỡ những ràng buộc về thể chế, quy hoạch, khơi thông các động lực tăng trưởng, phát huy sức lan tỏa của hệ thống đô thị và chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp lợi thế từng vùng. Những nhiệm vụ ấy cần được triển khai đồng bộ, bắt đầu từ từng quyết định của cấp ủy, chính quyền. Khi lợi thế mỗi địa phương được phát huy trong sự phân công, bổ trợ và chia sẻ trách nhiệm, liên kết vùng mới tạo được sức mạnh chung cho phát triển đất nước.

Ngày xuất bản: Tháng 10/2026
Thực hiện: Việt Anh-Hoàng Nhật-Thảo Lê-Minh Phương-Khánh Lan
Trình bày: Ngọc Diệp