Việt Nam hướng tới mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề “Mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” được tổ chức ngày 25/3, các nhà khoa học, chuyên gia kinh tế, nhà hoạch định chính sách đã cùng nhau làm rõ những vấn đề cốt lõi, góp phần xây dựng chiến lược phát triển đất nước giai đoạn 2026-2030 và tầm nhìn xa hơn. Thông điệp xuyên suốt của diễn đàn là: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành nền tảng, động lực then chốt cho mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam, như tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Khoa học công nghệ - chìa khóa để vươn xa

Chia sẻ tại diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026: Mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, PGS, TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam nhấn mạnh, việc lựa chọn mô hình phát triển hôm nay không còn là quyết định giữa tăng trưởng chiều rộng hay chiều sâu, mà là sự chuyển dịch toàn diện, căn bản của hệ sinh thái phát triển quốc gia. Việt Nam đang kiên định hướng tới một nền kinh tế được dẫn dắt bởi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thực tiễn cho thấy, những quốc gia sớm nắm bắt và làm chủ các làn sóng công nghệ mới đều đạt được những bước nhảy vọt về năng suất lao động và sức cạnh tranh quốc tế. Ngược lại, các quốc gia chậm thích ứng đang đối mặt với nguy cơ tăng trưởng trì trệ tụt hậu ngày càng rõ nét. Vì vậy, việc đặt khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm chiến lược phát triển quốc gia không chỉ là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu, khách quan, phù hợp với đường lối đổi mới của Đảng.

Một điểm nhấn quan trọng là vai trò trung tâm của con người. Công nghệ chỉ là công cụ, còn con người và bản sắc văn hóa dân tộc mới là nguồn lực nội sinh quyết định sự thành bại. Các chuyên gia khẳng định, khi kết hợp hài hòa sức mạnh của công nghệ hiện đại với giá trị văn hóa truyền thống và nguồn nhân lực chất lượng cao của Việt Nam, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng mô hình phát triển vừa bền vững, vừa mang đậm bản sắc dân tộc, có sức cạnh tranh mạnh mẽ trên trường quốc tế.

Từ góc độ nghiên cứu mô hình phát triển sau gần 40 năm đổi mới, TS Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương cho rằng, cần xuất phát từ “phần lõi” - tức là triết lý phát triển để trả lời cho câu hỏi: phát triển để làm gì, phát triển vì ai và hướng tới mục tiêu gì? Trên nền tảng đó, mô hình phát triển được cụ thể hóa thành các động lực tăng trưởng và các trụ cột chính.

TS Nguyễn Đức Hiển gợi mở các lĩnh vực trọng tâm gồm: mô hình phát triển kinh tế với trọng tâm tăng trưởng dựa trên năng suất và công nghệ; quản lý phát triển xã hội bền vững; xây dựng quốc phòng, an ninh toàn dân, hiện đại; bảo vệ môi trường hướng tới phát triển xanh; đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng. Nhiều ý kiến đề xuất bổ sung hai yếu tố quan trọng là văn hóa và quản trị quốc gia, hình thành khung bảy trụ cột hoàn chỉnh.

[Ảnh] Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì phiên họp Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06

25/02/2026 20:01

Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Đức Hiển thách thức lớn nhất không phải ở việc xác định các yếu tố mà ở việc kết nối chúng thành một hệ thống mạch lạc, đồng bộ, tránh chồng chéo, mâu thuẫn. Ông dẫn chứng về khái niệm “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau, cần làm rõ đây là mô hình phát triển hay chỉ là cơ chế vận hành.

Ổn định vĩ mô - nền tảng vững chắc cho tăng trưởng cao và bền vững

Diễn đàn đã mở rộng tầm nhìn phát triển vượt xa các mốc hiện tại. Bên cạnh mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, các nhà hoạch định chính sách hướng tới tầm nhìn dự báo cho một trăm năm tới, xác định vị trí của Việt Nam trong trật tự kinh tế-công nghệ toàn cầu của thế kỷ XXI. TS Nguyễn Đức Hiển khẳng định, “nguyên liệu” xây dựng mô hình phát triển mới đã khá rõ ràng. Vấn đề then chốt là biến những yếu tố ấy thành lộ trình cụ thể, khả thi đòi hỏi sự tham gia đồng bộ, chặt chẽ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng khoa học và khu vực doanh nghiệp.

Cùng với định hướng dài hạn, các chuyên gia dành nhiều thời gian phân tích điều kiện kinh tế vĩ mô để Việt Nam duy trì đà tăng trưởng cao. PGS, TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước và các đại biểu nhấn mạnh: mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới là tham vọng nhưng hoàn toàn có cơ sở, đặc biệt khi kinh tế năm 2025 đã đạt mức tăng trưởng khoảng 8%.

Trong bối cảnh năng lượng toàn cầu biến động mạnh do căng thẳng địa chính trị, chi phí sản xuất, logistics tăng, áp lực lạm phát chi phí đẩy…công tác điều hành kinh tế vĩ mô phải bảo đảm sự cân bằng giữa thúc đẩy tăng trưởng và giữ vững ổn định. Duy trì lạm phát kiểm soát, ổn định tỷ giá, củng cố niềm tin nhà đầu tư là những yếu tố nền tảng.

Theo các nhà khoa học, mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đã bộc lộ giới hạn. Kinh tế số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo đang mở ra động lực tăng trưởng năng suất mới. Kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore chứng minh công nghệ chính là yếu tố quyết định bước nhảy vọt. Vì vậy, Việt Nam cần tăng mạnh đầu tư nghiên cứu, phát triển, đẩy nhanh ứng dụng công nghệ vào sản xuất, thương mại, quản trị nhà nước. Đồng thời, chuẩn bị nguồn lực chất lượng cao, trang bị kỹ năng sáng tạo, phân tích dữ liệu, quản trị công nghệ để đáp ứng yêu cầu cách mạng công nghiệp 4.0.

Dù đối mặt nhiều biến động, xuất khẩu vẫn là động lực quan trọng. Năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu dự báo vượt 1.000 tỷ USD. Việc tham gia sâu các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo lợi thế lớn cho doanh nghiệp Việt Nam. Các chuyên gia khẳng định, những biến động địa chính trị và kinh tế thế giới hiện nay tuy tạo thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội lịch sử. Với ổn định chính trị, môi trường đầu tư thuận lợi, Việt Nam hoàn toàn có thể thu hút thêm dòng vốn quốc tế, đẩy nhanh chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 một lần nữa khẳng định, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, với tinh thần Đại hội XIV, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta nhất định sẽ xây dựng thành công mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hiện thực hóa khát vọng dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, đưa Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu như Bác Hồ kính yêu hằng mong đợi.