Một phương tiện dừng bất thường trên cao tốc, vật cản xuất hiện trên mặt đường hay thiết bị giám sát đột ngột mất tín hiệu đều có thể trở thành tình huống cần xử lý khẩn trương. Trên những tuyến đường có lưu lượng phương tiện lớn, phát hiện sớm và chuyển thông tin đến đúng lực lượng có ý nghĩa quan trọng đối với việc hạn chế rủi ro, duy trì giao thông thông suốt.

Đó cũng là nhiệm vụ của các hệ thống giao thông thông minh (ITS), nơi camera, thiết bị giám sát và trung tâm điều hành được kết nối để hỗ trợ theo dõi, cảnh báo và xử lý sự cố.

Tại các tuyến cao tốc phía Nam, Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Nam (S-RETC) tổ chức vận hành hệ thống ITS với camera cố định, camera quay quét, thiết bị phát hiện phương tiện và biển báo điện tử. Dữ liệu từ hiện trường được truyền về trung tâm điều hành, giúp cán bộ trực theo dõi diễn biến giao thông, xác minh tình huống bất thường và phối hợp với các lực lượng chức năng.

Một số camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng phát hiện, gửi cảnh báo khi xuất hiện những tình huống như vật cản, phương tiện hư hỏng hoặc tai nạn. Thông tin được tiếp nhận và kiểm tra trước khi chuyển đến đơn vị quản lý tuyến, cảnh sát giao thông hoặc lực lượng cứu hộ, cứu nạn để xử lý theo chức năng.

Công nghệ vì thế không chỉ giúp quan sát đường từ xa. Khi được kết nối với quy trình vận hành và cơ chế phối hợp giữa các lực lượng, dữ liệu trở thành căn cứ hỗ trợ quyết định, rút ngắn thời gian phát hiện và xử lý tình huống.

Tuy nhiên, một hệ thống hiện đại không có nghĩa mọi sự cố đều được giải quyết tự động. Cảnh báo của máy vẫn cần được xác minh; việc phân luồng, tổ chức cứu hộ và xử lý hiện trường vẫn đòi hỏi con người cùng sự phối hợp chặt chẽ.

Tại S-RETC, mô hình vận hành “3 ca, 4 kíp” được triển khai nhằm duy trì hoạt động liên tục của hệ thống. Đằng sau những màn hình hiển thị là đội ngũ cán bộ, kỹ sư theo dõi tín hiệu, kiểm tra trạng thái thiết bị, tiếp nhận thông tin và xử lý các vấn đề phát sinh.

Một ca trực không chỉ là ngồi trước màn hình. Hệ thống camera, đường truyền, nguồn điện và các thiết bị ven đường đều phải hoạt động ổn định. Khi một mắt xích gặp trục trặc, nhân viên kỹ thuật cần xác định nguyên nhân, phối hợp xử lý và khôi phục hoạt động theo quy trình.

Với người tham gia giao thông, hiệu quả của công việc ấy đôi khi chỉ được cảm nhận qua một hành trình bình thường: được cảnh báo khi phía trước có nguy cơ, được hỗ trợ khi xảy ra sự cố hoặc tránh được tình trạng ùn tắc kéo dài. Nhưng phía sau sự bình thường ấy là cả hệ thống công nghệ và con người hoạt động liên tục.

Nếu ITS giúp theo dõi dòng phương tiện, thì công nghệ khảo sát số mở ra khả năng theo dõi chính tình trạng mặt đường, cầu và những vị trí có nguy cơ mất an toàn.

Ngày 14/8/2026, Khu Quản lý đường bộ I phối hợp với Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía bắc đưa xe khảo sát chuyên dụng và thiết bị bay không người lái (UAV) vào thu thập dữ liệu hiện trạng mặt đường, công trình cầu. Đây là bước triển khai đáng chú ý trong quá trình đổi mới phương pháp kiểm tra, quản lý và bảo trì hạ tầng đường bộ.

Khác với việc kiểm tra chỉ dựa vào quan sát trực tiếp, thiết bị khảo sát chuyên dụng có thể thu thập dữ liệu theo quy trình thống nhất, tạo cơ sở để đánh giá và theo dõi tình trạng mặt đường. UAV hỗ trợ tiếp cận những vị trí khó khảo sát, thu thập hình ảnh phục vụ phân tích hiện trạng công trình.

Theo ông Lê Văn Thanh, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía bắc, đơn vị đã nghiên cứu mô hình AI phân tích dữ liệu cầu, đồng thời hướng tới số hóa dữ liệu hệ thống đường bộ để phục vụ công tác quản lý, bảo trì.

“Các khâu này có quan hệ chặt chẽ với nhau. Thu thập là bước đầu tiên, nhưng dữ liệu chỉ có giá trị khi bảo đảm độ tin cậy, được chuẩn hóa, phân tích đúng phương pháp và đưa vào quy trình quản lý.

Với xe khảo sát chuyên dụng, UAV và các phần mềm phân tích, chúng tôi hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu hiện trạng hạ tầng có thể cập nhật, lưu trữ và khai thác lâu dài. Khi dữ liệu được quản lý thống nhất, cơ quan quản lý sẽ có thêm căn cứ đánh giá tình trạng công trình, xác định nhu cầu kiểm tra và xây dựng kế hoạch bảo trì phù hợp.

Thách thức không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở nguồn nhân lực, kinh phí và khả năng kết nối dữ liệu. Đây là những vấn đề cần tiếp tục giải quyết để chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, phát huy hiệu quả trong thực tế.”

Ở phía Nam, S-RETC thí điểm kết hợp UAV tích hợp LiDAR với máy quét laser để khảo sát khu vực sạt lở và công trình cầu trên đường Hồ Chí Minh. Dữ liệu quét ba chiều giúp tái hiện hiện trạng công trình, hỗ trợ đo đạc tại những vị trí khó tiếp cận mà không phải bố trí giàn giáo ở các vị trí khảo sát phù hợp.

Từ những dữ liệu thu thập được, cơ quan chuyên môn có thêm căn cứ đánh giá tình trạng hạ tầng, xác định vị trí cần kiểm tra bổ sung và phục vụ lập kế hoạch bảo trì. Việc lưu trữ dữ liệu cũng tạo điều kiện so sánh hiện trạng qua các thời điểm, giúp theo dõi diễn biến thay vì chỉ có thông tin tại một lần kiểm tra.

Giá trị của công nghệ không nằm riêng ở thiết bị hiện đại, mà ở khả năng chuyển những gì thu thập ngoài hiện trường thành dữ liệu có thể quản lý, phân tích và sử dụng lâu dài. Dẫu vậy, kết quả khảo sát vẫn cần được kiểm chứng và đánh giá theo quy trình kỹ thuật; công nghệ hỗ trợ chứ không thay thế trách nhiệm chuyên môn của kỹ sư.

Chuyển đổi số trong ngành đường bộ không chỉ là câu chuyện của máy móc. Đó còn là quá trình nâng cao năng lực của những người trực tiếp vận hành, kiểm tra và khai thác công nghệ.

Một kỹ sư theo dõi tín hiệu camera trong ca trực đêm. Một tổ kỹ thuật kiểm tra thiết bị ven đường. Một chuyến xe chuyên dụng thu thập dữ liệu mặt đường. Một thiết bị bay khảo sát vị trí sạt lở. Mỗi công việc đảm nhiệm một phần khác nhau, nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là giúp cơ quan quản lý nhìn rõ hơn tình trạng hạ tầng, phát hiện sớm hơn những bất thường và xử lý có cơ sở hơn.

Trong quá trình ấy, Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Bắc và phía Nam cùng đảm nhiệm những nhiệm vụ gắn với nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, quản lý dữ liệu và vận hành hệ thống kỹ thuật. Những kinh nghiệm từ hiện trường là cơ sở để hoàn thiện quy trình, nâng cao năng lực vận hành và từng bước mở rộng ứng dụng công nghệ.

Thách thức vẫn còn, từ nguồn lực đầu tư, nhân lực chuyên sâu đến yêu cầu chuẩn hóa và kết nối dữ liệu. Nhưng khi công nghệ được gắn với nhu cầu thực tế, mỗi bước tiến trong khảo sát, giám sát và quản lý đều có thể góp phần nâng cao chất lượng khai thác hạ tầng.

Trên những tuyến cao tốc nối dài bắc-nam, người tham gia giao thông nhìn thấy mặt đường, cầu và biển báo. Phía sau hành trình ấy là một mạng lưới công việc ít được nhìn thấy: những ca trực, những chuyến khảo sát, những lần kiểm tra thiết bị và những dữ liệu được cập nhật từng ngày.

Họ đang góp phần kết nối công nghệ với thực tiễn quản lý, để giao thông không chỉ thông suốt hơn mà còn chủ động hơn trước những nguy cơ trên đường. Đó là công việc lặng thầm của những người giữ nhịp an toàn giao thông trên những cung đường.