Trọng trách bất ngờ, một nhiệm kỳ nhiều dấu ấn
Đọc tin nguyên Bộ trưởng Giao thông vận tải Lê Ngọc Hoàn tạ thế ngày 10/10, dẫu biết thời gian gần đây sức khỏe của ông đã yếu đi nhiều, lòng tôi vẫn thắt lại với niềm tiếc thương vô hạn. Ký ức về những năm tháng từng được làm việc dưới quyền ông bỗng ùa về, vẹn nguyên.
Năm 1996, khi đó ông Lê Ngọc Hoàn đang là Thứ trưởng Giao thông vận tải, kiêm Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Khối cơ quan kinh tế Trung ương. Khi ấy, dù chưa đến tuổi nghỉ hưu, ông đã chủ động không tham gia ứng cử vào Ban Chấp hành khóa mới để chuẩn bị tinh thần nhận quyết định nghỉ chế độ. Năm đó, ông 59 tuổi.
Nhưng cuộc đời dường như vẫn muốn đặt trọng trách lên đôi vai ông. Cuối năm 1996, Thủ tướng Chính phủ bất ngờ ra quyết định bổ nhiệm ông làm Quyền Bộ trưởng Giao thông vận tải. Khi đó, ông đang đi công tác tại Nhật Bản. Nhận được điện từ Chính phủ, với vai trò Phó Chánh văn phòng Bộ Giao thông vận tải, tôi vội vã thông báo cho Vụ Hợp tác quốc tế để liên hệ, mời ông về gấp nhận nhiệm vụ.
Năm 1997, ông chính thức nhậm chức Bộ trưởng, Đại biểu Quốc hội khóa X và đảm nhiệm cương vị này đến hết nhiệm kỳ (năm 2003). Sáu năm làm Bộ trưởng đã ghi dấu những đóng góp quan trọng của ông đối với sự nghiệp phát triển kết cấu hạ tầng giao thông của đất nước. Khi ấy việc vay vốn nước ngoài đầu tư hạ tầng còn rất mới mẻ, ông luôn trăn trở tìm cơ chế để nâng cấp những tuyến đường hư hỏng, mở đường, làm sân bay, xây cầu mới,…
Được sự hậu thuẫn của Chính phủ, Bộ Giao thông vận tải bắt đầu xúc tiến việc vay vốn nước ngoài để phát triển hạ tầng giao thông, trong đó có vai trò tích cực của Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn. Khi đó, quan điểm vay nước ngoài làm đường, xây cầu còn khá mới mẻ. Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải cũng như cá nhân ông, nhiều công trình giao thông trọng điểm đã được triển khai bằng các khoản vay ODA, vốn vay nước ngoài.
Bộ Giao thông vận tải đã đề nghị Chính phủ dành ưu tiên hàng đầu nguồn vốn ODA để cải tạo và mở rộng Quốc lộ 1A từ Lạng Sơn đến Cà Mau và phát triển giao thông nông thôn. Sau đó là các khoản vốn vay của Chính phủ Nhật Bản để xây dựng các cầu trên Quốc lộ 1 và đoạn cuối Quốc lộ 5, hầm đường bộ Hải Vân, của Chính phủ Hàn Quốc để mở rộng Quốc lộ 18 ( đoạn Chí Linh-Biểu Nghi) và đoạn đầu Quốc lộ 5, v.v… Việt Nam được các quốc gia và tổ chức nước ngoài đánh giá đã sử dụng rất tốt các khoản vay ODA và vốn vay khi đó.
Sau hiệu quả của hàng loạt dự án vay vốn Ngân hàng thế giới, ngành giao thông đã sử dụng vốn vay ODA của nhiều nước khác vào xây dựng hạ tầng, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế-xã hội. Qua đó, hàng loạt các công trình sân bay, nhà ga, bến cảng, những cây cầu nối nhịp bờ vui như Sông Gianh, Mỹ Thuận lần lượt hình thành. Cùng với đó, hàng loạt chiến lược, quy hoạch và văn bản quy phạm pháp luật ra đời, tạo nền móng vững chãi để ngành giao thông vận tải củng cố tổ chức, phát triển hạ tầng và từng bước vươn xa. Đó là những dấu ấn của ông để lại, có thể nhìn thấy qua từng công trình, dự án,...
Nhưng với riêng tôi, những thành tựu ấy chỉ là một phần trong chân dung người Bộ trưởng mà tôi kính trọng. Điều đọng lại sâu đậm nhất trong ký ức của tôi là hình ảnh một con người vô cùng nhân hậu, giản dị và nghĩa tình.
Nghĩa tình của người thủ trưởng
Tôi vẫn nhớ lần đầu gặp ông vào năm 1984, khi ông đang là Tổng Giám đốc Liên hiệp các Xí nghiệp Xây dựng giao thông 8, tiền thân của Tổng Công ty Xây dựng công trình giao thông 8 sau này. Khi ấy, tôi là chuyên viên của Ban Tuyên truyền báo chí thuộc Bộ Giao thông vận tải, được phân công viết bài về Liên hiệp nhân kỷ niệm 20 năm Ngày thành lập Ban Xây dựng 64. Công việc đưa tôi đến gặp Tổng giám đốc Lê Ngọc Hoàn để tìm hiểu, thu thập tư liệu.
Làm việc xong, ông ân cần hỏi thăm hoàn cảnh gia đình rồi tặng tôi một gói mì chính cùng mảnh vải phin hoa. Ngày nay, có thể đó chỉ là món quà nhỏ nhưng trong những năm tháng bộn bề khó khăn thời bao cấp, với một gia đình trẻ như chúng tôi, món quà ấy quý giá biết bao. Vợ chồng tôi nâng niu, chia gói mì chính thành từng phần nhỏ để biếu người thân. Còn mảnh vải phin hoa, chúng tôi dành để may một chiếc áo nhỏ xinh cho cô con gái đầu lòng mới lên 3 tuổi. Điều khiến tôi nhớ mãi không phải chỉ là giá trị vật chất của món quà mà là sự quan tâm chân thành của người lãnh đạo dành cho cấp dưới.
Khi ông làm Bộ trưởng, lái xe riêng cho ông là anh Tự, một người có tay nghề giỏi, cẩn trọng và chu đáo. Tuy nhiên, do lớn tuổi, sức khỏe giảm sút khiến anh đôi lúc gặp chứng quáng gà khi trời nhá nhem tối, dẫn đến một vài va quệt nhỏ. Trước tình hình ấy, Văn phòng Bộ đề nghị thay lái xe để bảo đảm an toàn. Nhưng ông kiên quyết từ chối và nói: “Cứ để cậu ấy lái xe cho đến khi tôi nghỉ”. Một câu nói ngắn gọn, nhưng chứa đựng biết bao nghĩa tình.
Năm 2000, tôi được Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn ký quyết định bổ nhiệm làm Tổng biên tập Báo Giao thông vận tải. Về sau, tôi được nghe kể lại, trong cuộc họp Ban cán sự, khi có ý kiến đề xuất giao tôi làm Quyền Tổng biên tập để thử thách, chính ông đã dứt khoát: “Đã tin thì phải giao làm Tổng biên tập, anh em mới có đủ điều kiện và danh nghĩa để hoàn thành tốt nhiệm vụ”.
Những năm tôi công tác tại báo, cứ đến Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6, dù bận đến mấy, ông cũng dành thời gian xuống động viên anh chị em phóng viên. Những câu chuyện của ông luôn ấm áp, gần gũi, anh em cũng mạnh dạn chia sẻ, tâm sự thật với ông nhiều điều. Ai cũng kính trọng và quý mến ông từ tận đáy lòng.
Tôi còn nhớ bà Mão, một cựu thanh niên xung phong bị cụt một chân nơi chiến trường, sống tại khu tập thể Bộ Giao thông vận tải trên phố Hàng Chuối. Hằng năm, cứ đến Ngày Thương binh-Liệt sĩ, Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn lại lặng lẽ đến tặng quà, động viên bà cùng gia đình. Ông cũng luôn duy trì việc thăm hỏi các gia đình chính sách.
Có lẽ tấm lòng ấy xuất phát từ cội nguồn của người lính từng trải qua những năm tháng chiến đấu. Ông từng là Đội trưởng Thanh niên xung phong, Chỉ huy trưởng nhiều công trình thanh niên xung phong, rồi Trung đoàn trưởng, Bộ Tư lệnh 559 (Bộ Tư lệnh Trường Sơn). Đó là những năm tháng mà con người phải đối diện với nhiều gian khó, thử thách, nơi tinh thần trách nhiệm, tình đồng đội và sự sẻ chia được hun đúc qua từng công việc, từng chặng đường.
Dù nắm giữ trọng trách lớn của ngành, ông chưa bao giờ thể hiện sự quan cách hay bề trên. Ông luôn có dáng vẻ tất tả, vội vã, như thể có nhiều công việc đang chờ đợi phía trước. Tôi ít thấy ở sự thư thái của một người đã ở vị trí cao, mà thường chứng kiến sự khẩn trương, tận tụy của người đã quen với những tháng ngày lăn lộn cùng công việc. Phong thái ấy có lẽ được hun đúc qua mấy chục năm bươn chải trên những công trường nắng gió, từ Điện Biên, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Quảng Bình cho đến nước bạn Lào xa xôi.
Những năm tháng ấy không chỉ cho ông kinh nghiệm nghề nghiệp, mà còn giúp ông thấu hiểu những nhọc nhằn của người lao động, hiểu giá trị từng giọt mồ hôi và những hy sinh thầm lặng phía sau mỗi công trình.
Giờ đây, người thủ trưởng kính yêu ấy đã đi xa.
Bài viết này với tôi, không chỉ là lời tiễn biệt một vị Bộ trưởng từng gắn bó với bao thế hệ cán bộ ngành giao thông vận tải. Đó còn là nén tâm nhang thành kính, là lời tri ân sâu nặng và nỗi niềm thương tiếc khôn nguôi.
Xin nghiêng mình tiễn biệt ông, nguyên Bộ trưởng Giao thông vận tải Lê Ngọc Hoàn, người Bộ trưởng đức độ, tài năng và giàu lòng nhân ái!
