Ðáp ứng việc quản lý đảng viên, luân chuyển cán bộ
Theo đồng chí Ðào Vạn Thọ, Bí thư Ðảng ủy phường Thanh Miếu, TP Việt Trì (Phú Thọ), nhu cầu thành lập CBCQ phát sinh khi nhiều cán bộ trên tỉnh, huyện tăng cường về cơ sở những năm 1982 đến 1984, cần có nơi sinh hoạt đảng. Ðến nay, đã có 220 CBCQ được thành lập trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, chiếm 79,42% tổng số xã, phường, thị trấn (XPTT). CBCQ phường Thanh Miếu được thành lập năm 1984.
Ðồng chí Vũ Thị Kim Thư, Bí thư Chi bộ Khu phố 5, phường Thanh Miếu cho biết, các kỳ sinh hoạt chi bộ quan trọng bao giờ cũng có đảng ủy viên phường phụ trách chi bộ xuống dự, phổ biến nội dung chỉ đạo của đảng ủy. Ðảng bộ phường Thanh Miếu nhiều năm nay đạt trong sạch, vững mạnh; các chi bộ hoạt động tốt, mặc dù cán bộ chủ chốt đều sinh hoạt đảng tại CBCQ. Ðồng chí Ðào Vạn Thọ, Bí thư Ðảng ủy phường phân tích thêm: Hằng tháng, Ðảng ủy phường tổ chức giao ban với các bí thư chi bộ, do đó, mọi chủ trương, nghị quyết đều được quán triệt đến đảng viên kịp thời. CBCQ phường có 23 đảng viên, trong đó, mười đồng chí cư trú ở nơi khác, không có hộ khẩu thường trú tại phường. Nếu không có CBCQ thì rất khó khăn trong việc bố trí sinh hoạt đảng. Mấy năm qua, TP Việt Trì luân chuyển ba chức danh chuyên môn là cán bộ tài chính, địa chính và tư pháp giữa các xã, phường. Cán bộ được điều động, luân chuyển đến cũng cần có nơi sinh hoạt đảng ổn định. CBCQ cũng là nơi sâu sát nhất, có thể nhận xét, đánh giá chính xác việc thực hiện nhiệm vụ của những đảng viên này.
Tìm hiểu tại tỉnh An Giang, chúng tôi được biết, cấp ủy địa phương cho rằng đây là mô hình hay, cho nên năm 2012, tất cả 156 XPTT trong tỉnh đã thành lập CBCQ. Hầu hết các XPTT thành lập hai chi bộ cơ quan, một chi bộ khối chính quyền và một chi bộ khối đảng ủy, dân vận. Ðồng chí Phùng Minh Tân, Bí thư Ðảng ủy xã Vĩnh Hội Ðông, huyện An Phú nhận xét: "Ðảng viên công tác tại xã được sinh hoạt đảng tập trung, cùng làm việc với nhau hằng ngày, cho nên hiểu nhau hơn; giúp đảng viên yếu kém khắc phục khuyết điểm nhanh hơn". Theo đồng chí Nguyễn Văn Thạnh, Bí thư Huyện ủy An Phú, hiệu quả tốt là điều không thể bàn cãi. Việc thành lập CBCQ đã gắn kết các đảng viên cùng công tác tại đảng ủy, UBND, các tổ chức, các ngành ở xã, hợp sức xây dựng, cụ thể hóa các nghị quyết, chương trình hành động, kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội của địa phương; nhất là đưa sinh hoạt chi bộ đi vào nền nếp, thực chất.
Tại TP Ðà Nẵng, trong thời gian ngắn, 45 phường và 11 xã của thành phố đều thành lập CBCQ. Mỗi tổ dân phố trung bình chỉ khoảng 30 hộ, mỗi chi bộ khu dân cư phụ trách hai đến ba tổ dân phố. Các đồng chí bí thư chi bộ, tổ trưởng dân phố hầu như ngày nào cũng có mặt ở phường, cho nên thông tin được phản ánh đầy đủ. Ngoài ra, ở mỗi phường, quận và cấp thành phố đều có đường dây nóng trực tiếp đến người lãnh đạo cao nhất. Với đặc điểm đô thị, cán bộ liên tục được luân chuyển, điều động để giỏi một việc, biết nhiều việc, mô hình CBCQ được các cấp lãnh đạo của thành phố ủng hộ vì thấy hợp lý, hiệu quả. Ðồng chí Trần Văn Huy, Bí thư Quận ủy, đồng thời là Chủ tịch UBND quận Thanh Khê nêu suy nghĩ: Tới đây, nếu Ðề án chính quyền đô thị Ðà Nẵng được thông qua, có thể bộ máy cấp huyện sẽ được tinh giản, tăng thêm quyền, nâng cao vai trò cấp phường, xã thì việc duy trì CBCQ càng cần thiết.
Lo cho chi bộ khu dân cư, thôn, bản
Tìm hiểu về mô hình CBCQ tại huyện Gia Lâm (TP Hà Nội), chúng tôi được biết, cấp ủy ở đây tiếp nhận mô hình này một cách thận trọng. Trước tiên là làm điểm, sau mới triển khai ra các xã, đến tháng 1-2009, tất cả 22 xã, thị trấn thành lập CBCQ. Khi sơ kết mô hình này năm 2013, vẫn còn một số đảng bộ xã chưa thật sự thông suốt vì lo hoạt động của chi bộ khu dân cư khó khăn. Hoạt động của các CBCQ cũng chưa thật sự nền nếp. Ðồng chí Nguyễn Văn Hưởng, Ðảng ủy viên, Chủ tịch Hội CCB, Bí thư CBCQ xã Ðình Xuyên, huyện Gia Lâm thừa nhận, ra nghị quyết thế nào rất khó vì chức năng, nhiệm vụ của CBCQ khác với chi bộ khu dân cư, không phải là làm mấy km đường giao thông nông thôn, xây bao nhiêu công trình vệ sinh, hay thu hoạch bao nhiêu tấn lúa, nếu không khéo lại trùng với nghị quyết của Ðảng ủy, chương trình của UBND xã. Chưa kể, giao việc cho đảng viên là Bí thư Ðảng ủy, Chủ tịch UBND xã thế nào, để cuối năm bình xét, đánh giá, phân loại đảng viên cho thực chất, khách quan và chính xác? Cán bộ, công chức dám góp ý, phê bình Bí thư Ðảng ủy, Chủ tịch UBND xã không? Bí thư Ðảng ủy xã Ðình Xuyên Nguyễn Hữu Thúy cho biết thêm: Triển khai mô hình này, lúc đầu chúng tôi gặp nhiều lúng túng vì thiếu quy chế hoạt động; chức năng, nhiệm vụ chưa rõ. Cả Ban Thường vụ Ðảng ủy và 12 đồng chí đảng ủy viên đều sinh hoạt tại CBCQ, đặt ra vấn đề phải xử lý các mối quan hệ cấp trên, cấp dưới thế nào; rồi phải tìm bí thư chi bộ khu dân cư thay cho lực lượng cán bộ chủ chốt đã được rút lên CBCQ... Qua mấy năm "làm quen" với mô hình mới, đến nay hoạt động của các chi bộ mới đi vào nền nếp.
Ở những vùng đô thị, nông thôn có mật độ dân cư cao, đông đảng viên, việc thành lập CBCQ đã thấy nhiều ý kiến Khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, những nơi còn nhiều thôn, bản chưa có chi bộ, chưa có đảng viên, mô hình CBCQ rất khó triển khai. Chỉ riêng vùng Tây Bắc còn hơn 1.800 thôn, bản chưa có chi bộ và 86 thôn, bản chưa có đảng viên, hàng trăm chi bộ phải sinh hoạt ghép mới đủ số lượng đảng viên theo quy định. Hầu hết các xã vùng cao đều phải tăng cường đảng viên làm việc tại trụ sở xã về các thôn, bản để làm nòng cốt củng cố cơ sở. Nếu thành lập CBCQ ở những vùng này, chắc chắn dẫn đến tình trạng thiếu nghiêm trọng đảng viên ở chi bộ khu dân cư, ảnh hưởng không nhỏ đến công tác đảng ở đây. Trên thực tế đã có trường hợp cán bộ xã không nắm được tình hình an ninh, trật tự và những diễn biến của khu dân cư, để sự việc xảy ra rồi mới biết. Nhiều đảng viên nơi cư trú chưa đồng tình với việc thành lập CBCQ, vì chi bộ khu dân cư vốn đã thiếu nhân tố tích cực, thiếu người trẻ, nhất là đối với vùng cao, hải đảo, nơi thưa dân cư, ít đảng viên. Thậm chí có địa phương, như Tỉnh ủy Thanh Hóa đề xuất "không nên tiếp tục mô hình CBCQ".
Một số địa phương đã thành lập CBCQ, nhưng hoạt động kém hiệu quả, nội dung công tác trùng với đảng ủy, chính quyền, mặt trận tổ quốc và các đoàn thể nhân dân ở xã. Nhiều CBCQ chưa xây dựng được quy chế hoạt động, ra nghị quyết chung chung. Bí thư CBCQ kiêm nhiệm nhiều việc, không có thời gian tập trung cho công việc của chi bộ. Hoạt động điều hành của chi ủy chưa ngang tầm nhiệm vụ, nhất là công tác quản lý, phân công; phát hiện, ngăn chặn cán bộ sai phạm. Còn nhiều biểu hiện ngại va chạm, né tránh khi phê bình và tự phê bình, vì đảng viên trong loại hình chi bộ này đều là cán bộ và cán bộ chủ chốt của XPTT. Một bộ phận đảng viên không thường xuyên dự sinh hoạt chi bộ nơi cư trú, quan liêu, xa dân. CBCQ không phát huy được vai trò nòng cốt, đầu tàu, thậm chí còn tạo nên sự phân biệt giữa "chi bộ quan" với "chi bộ dân". Có nơi đã thành lập CBCQ, nhưng sau một thời gian thấy hoạt động không hiệu quả nên huyện ủy tiến hành giải thể những CBCQ yếu kém, đưa đảng viên quay về sinh hoạt tại khu dân cư, như huyện Lạng Giang, huyện Hiệp Hòa (Bắc Giang). Thành ủy Việt Trì (Phú Thọ) chủ trương chỉ thành lập CBCQ ở các phường, còn đảng viên các xã sẽ về sinh hoạt đảng tại nơi cư trú.
Nên tổ chức mô hình CBCQ như thế nào?
Kinh nghiệm cho thấy, tổ chức CBCQ ở khu vực đô thị, những nơi chi bộ khu dân cư có đông đảng viên, nhất là đối với các phường thì có nhiều thuận lợi. Tuy nhiên, các đảng viên của CBCQ phải thường xuyên tham gia sinh hoạt với chi bộ nơi cư trú để nắm bắt tình hình địa bàn. Bí thư CBCQ nên là đảng ủy viên có uy tín và có khả năng điều hành hoạt động của CBCQ. Các đồng chí đảng viên là cán bộ lãnh đạo chủ chốt phải "đóng đúng vai" là một đảng viên của chi bộ, chấp hành nghiêm các quy chế, quy định hoạt động của chi bộ. Ðồng chí Nguyễn Thành Ngôi, Trưởng ban Tổ chức Thị ủy Tân Châu (An Giang) nhấn mạnh: "Quan trọng nhất là cần có quy chế để phát huy dân chủ thật sự trong các hoạt động của CBCQ. Người lãnh đạo, chi ủy phải tích cực, nêu gương. CBCQ chính là "bộ não", là cánh tay đắc lực giúp đảng ủy, UBND, HÐND... cụ thể hóa và tổ chức thực hiện nghị quyết của Ðảng. Song song với việc đó, xây dựng cho được người bí thư khóm ấp giỏi".
Ðối với các địa bàn miền núi, hải đảo hoặc những nơi có ít đảng viên, theo chúng tôi chưa nên thành lập CBCQ, cần duy trì đảng viên sinh hoạt tại khu dân cư để củng cố hệ thống chính trị cơ sở. Ðồng chí Lê Thị Thu Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang (Ðà Nẵng) cho rằng, đảng viên là cán bộ thường xuyên làm việc tại trụ sở xã nên về sinh hoạt đảng ở chi bộ thôn, xóm. Vì ở vùng nông thôn, miền núi, trình độ của nhân dân còn hạn chế, đường đi lại xa và khó khăn hơn đô thị, đồng bằng. Người dân, chính quyền thôn, chi bộ dân cư ít có điều kiện tiếp cận với cán bộ xã, phường, mỗi đảng viên sẽ làm cầu nối giữa Ðảng với dân, giữa chính quyền xã với chi bộ thôn và nhân dân.
Thiết nghĩ, các cấp ủy sớm tổng kết việc thực hiện Hướng dẫn số 10 của Ban Tổ chức T.Ư, không nhất thiết XPTT nào cũng thành lập CBCQ mà tùy thực tế mỗi địa phương.
