Vào hè, trẻ em bị bỏng gia tăng

Chỉ vì thiếu kiến thức

PGS.TS Lê Năm, Giám đốc Viện Bỏng quốc gia cho biết: “Thời gian qua, Viện Bỏng tiếp nhận nhiều trẻ em bị bỏng, nguyên nhân  là do các cháu được nghỉ hè, bố mẹ đi làm, không có người quản lý, nên dễ xảy ra tai nạn. Trẻ em nông thôn bị bỏng nhiều hơn trẻ em ở thành phố. Khi người lớn đi vắng, trẻ em ở nhà không ai chỉ bảo nên nghịch dại, thả diều dưới dây điện, trèo lên cột điện hoặc tự ý nấu ăn, khiến bỏng nặng…

Tác nhân gây bỏng cho trẻ em được chia làm nhiều loại: Bỏng lửa, nước sôi, thức ăn nóng sôi, dầu mỡ sôi, hơi nước nóng, bỏng do điện thông dụng, điện cao thế, hóa chất, vôi vừa tôi nóng…

Bỏng ở trẻ em nguy hiểm, bởi không chỉ gây đau đớn, chỉ cần bỏng với diện tích bằng vài ngón tay, nếu không điều trị kịp thời và đúng cách có thể bị nhiễm trùng vết bỏng và dẫn đến tử vong. Trẻ em bị bỏng nếu được cứu sống cũng để lại di chứng nặng nề, sẽ phải điều trị lâu dài, tác hại để lại cho trẻ em và gia đình là rất lớn…”.

Bước chân vào Khoa Nhi, Viện Bỏng quốc gia, tình cảnh thật quá sức tưởng tượng của chúng tôi. Rất nhiều trẻ em bị bỏng, từ những cháu còn ẵm ngửa, đến những cháu đã bước vào tuổi mới lớn.

Lý do các cháu bị bỏng do sự vô ý và hạn chế về kiến thức sơ cứu bỏng của cha mẹ, người thân,… đã dẫn đến nhiều trường hợp đáng tiếc.

Chỉ vì sự sơ suất của mẹ, mà cháu Trần Thành Chung, chín tuổi, ở Hà Tây, đã phải nhập viện. Mẹ cháu Chung nướng mực bằng cồn, cháu ngồi cạnh xem mẹ nướng mực. Khi lửa cồn bắt đầu tàn hết, mẹ cháu đổ thêm cồn vào, do đổ mạnh tay lửa bùng lớn, đã bắt vào người cháu. Toàn bộ phần da ngực, tay chân và một phần má của cháu bé bị bỏng nặng. Đến bây giờ nếu có hồi phục thì cơ thể của cháu vẫn để lại nhiều vết sẹo.

Nằm cạnh giường của cháu Hùng, là một cháu nhỏ, toàn thân quấn băng trắng xóa. Qua câu chuyện, chúng tôi được biết, cháu Phạm Hoài Nam mới 13 tháng tuổi, quê ở Hải Dương, bị bỏng rất nặng. Mẹ cháu phải đi làm xa, để cháu ở nhà với bác và dì. Tính cháu hiếu động, hay nghịch, do vô ý dì cháu để ca nước sôi ngay gần chỗ cháu chơi, cháu bị nước sôi đổ vào người. Nghe có người mách, bác và dì cháu đã lấy nước mắm để “cấp cứu” cho cháu, nhưng nước mắm đã làm cho vết bỏng của cháu nặng hơn…

Nhìn cháu bé xinh xắn, nằm thiêm thiếp, không biết đến lúc nào cháu mới khỏi, và di chứng sẽ để lại như thế nào, có ảnh hưởng đến cuộc sống sau này hay không?… Đó là những câu hỏi day dứt những bậc làm cha, làm mẹ và người thân… sơ suất để cho con, cháu mình rơi vào tình trạng trên.

Trường hợp cháu Lương Anh Vũ, bốn tuổi, ở Hữu Lũng, Lạng Sơn. Do người nhà không ai để ý, trông nom nên cháu đã bị rơi vào hố vôi vừa tôi xong. Nếu như không có người đi đường cứu giúp thì không hiểu tính mạng của cháu sẽ ra sao? Hiện tại, sức khỏe của cháu Vũ rất yếu, bị bỏng sâu độ hai, từ cẳng chân trở xuống, gan bàn chân, ngón chân bỏng sâu độ bốn, năm dẫn đến hoại tử phải cắt. Cháu đang được các bác sĩ, y tá của Viện Bỏng quốc gia tận tình cứu chữa, nhưng chắc chắn khi khỏi bệnh, cũng sẽ để lại nhiều di chứng trên cơ thể…

Cũng là vấn đề cần cảnh báo cho những gia đình hay chữa bệnh theo mách bảo, truyền miệng, mà nhiều gia đình ở vùng quê đã làm, để suýt nữa dẫn đến hậu quả mất con, như trường hợp cháu Nguyễn Duy Thanh, 15 tuổi ở Sóc Sơn. Cháu bị bỏng khi đang luộc ngô, ngã vào bếp lửa, nhưng gia đình không đưa cháu đi bệnh viện, mà tự chữa cho cháu bằng thuốc nam.

Chị Nguyễn Thị Bích, mẹ của cháu Thanh, vừa khóc, vừa kể: “Tôi nghe người mách nên chữa bằng thuốc nam, ai ngờ sáu tháng rồi cháu vẫn không khỏi, lại bị nặng hơn. Khi đưa cháu đến Viện Bỏng, cháu ở trong tình trạng sức khỏe suy kiệt, nhiều lúc tôi tưởng sẽ mất con, tại chúng tôi thiếu hiểu biết nên làm hại con…”. Đau đớn hơn khi những người làm cha, làm mẹ của cháu Hoàng Văn Quyết 16 tuổi, quê ở Thái Nguyên, họ có suy nghĩ gì khi nhìn thấy hình ảnh của con mình nằm bất động bị bỏng do điện cao thế. Cháu Quyết được đưa đến Viện Bỏng quốc gia bằng xe cấp cứu 115 và cảnh sát 113,  trong tình trạng nguy kịch, hôn mê. Mẹ cháu Quyết, chị Phạm Thị Huân nghẹn ngào nói : “ Gia đình tôi ân hận lắm, cháu bị thần kinh, mà chúng tôi không ở cạnh, để cháu đi lang thang, dẫn đến hậu quả này. Khi  nhìn thấy con mình mà tôi cũng không thể nhận ra được, vì mặt mũi cháu bị cháy đen, quấn băng kín, nằm bất động,…”. Hiện nay, cháu Quyết đang được các bác sĩ tận tình cứu chữa, nhưng tình trạng  vẫn chưa ổn định, vì vết bỏng quá sâu vào gáy,  xương, cột sống cổ…, đe dọa sẽ hoại tử, nhiễm khuẩn vào đến mạch máu, và ảnh hưởng đến nhiều chức năng khác của cơ thể. 

Sai một ly… đi một dặm

Nguyên nhân chính khiến trẻ bị bỏng vẫn là do người lớn thiếu kiến thức về cách sơ cấp cứu cho trẻ khi bị bỏng. Khi bị bỏng, việc tự sơ cứu là rất cần thiết. Nhưng xử lý sai sẽ để lại những hậu quả đáng tiếc.

Nhiều trường hợp trẻ em bị bỏng bố, mẹ… của các cháu bôi kem đánh răng lên vết thương. Họ quan niệm kem đánh răng sẽ làm dịu vết thương. Song, thực chất kem đánh răng có chất kiềm nhẹ. Đối với bỏng nước sôi, lửa, không được dùng những chất này vì nó chỉ làm tăng thêm sự đau đớn. Có trường hợp lại dùng mỡ trăn hoặc dầu cá. Nhiều lọ mỡ trăn không được tiệt trùng, nên hầu hết bị ôi thiu do nhiễm vi sinh vật. Do đó, vết bỏng bị nhiễm khuẩn rất nhanh. Còn dầu cá có mùi tanh, khi bôi lên sẽ bị hôi tanh và gọi ruồi đến.

Có nơi còn bôi lòng đỏ trứng gà. Lòng đỏ trứng gà là môi trường rất tốt cho vi khuẩn phát triển. Khi bôi lòng đỏ trứng, vết bỏng rất nhanh bị nhiễm khuẩn, có thể chuyển thành nhiễm nặng và nguy hiểm.

Còn nhiều biện pháp sơ cứu lạc hậu, nguy hiểm như bôi nước mắm, bôi tương, nước tiểu, vắt nước củ chuối, củ ráy, thậm chí còn nhổ cả nước bọt… lên vết thương làm vết bỏng sẽ tổn thương nặng hơn.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, Chủ nhiệm Khoa Nhi Viện Bỏng quốc gia cho biết: “Mỗi năm Khoa Nhi điều trị cho từ 1.500 đến 1.600 trẻ em, có khoảng 300 đến 400 cháu để lại di chứng. Trong đó, trẻ dưới 12 tháng tuổi chiếm khoảng 16% trong tổng số gần 80% trẻ dưới năm tuổi bị bỏng.

Bỏng ở trẻ em nguy hiểm hơn người lớn rất nhiều. Với một vết bỏng chỉ bằng vài ngón tay, nếu không điều trị đúng cách cũng có thể khiến trẻ tử vong, do nhiễm trùng. Trẻ em bị bỏng dễ mắc một số bệnh nhiễm khuẩn, nhiễm virus, nếu vết bỏng sâu tự liền sẹo thường gặp các di chứng như sẹo xơ co kéo và gây biến dạng cơ thể khi lớn lên.

Những trường hợp nhiều gia đình tự đi chữa bằng các loại thuốc nam và đông y của các ông “lang vườn” thì thông thường các loại thuốc đó là thuốc tạo màng, phủ lên vết bỏng, sẽ rất nguy hiểm, vì họ không biết được bỏng nông, hay bỏng sâu.

Trong khi mỗi loại bỏng có những phương pháp chữa trị khác nhau. Các thầy “lang vườn” luôn áp dụng cách chữa bỏng như nhau, dẫn đến việc điều trị bỏng không đúng cách, thì hậu quả khó lường…”.

Lời khuyên của thầy thuốc

Các bác sĩ chuyên khoa về bỏng cho biết, trừ bỏng hóa chất, cách sơ cứu, xử trí ban đầu tốt nhất, đơn giản và ít tốn kém là cho phần cơ thể bị bỏng của trẻ vào nước lạnh, sạch khoảng 5 đến 20 phút liên tục để hạ nhiệt độ phần vết bỏng, tránh cho trẻ bị bỏng sâu. Nếu vết thương bị tróc da cũng làm như vậy. Sau đó, dùng tấm vải sạch quấn trẻ và chuyển tới cơ sở y tế gần nhất. Trong trường hợp trẻ em bị bỏng do điện giật, có thể dẫn đến ngừng tim, ngừng thở, người lớn cần làm hô hấp nhân tạo tại chỗ rồi mới đưa đi cấp cứu.

Trẻ bị bỏng rất dễ dẫn tới bị sốc do mất nước từ vết bỏng, không được cấp cứu sốc kịp thời có thể dẫn đến tử vong. Lúc đó, cần cho trẻ em uống bù nước có khoáng, nước Oresol, ủ ấm cho trẻ nếu trời rét…

Nếu bỏng do hóa chất thì phải rửa các hóa chất bằng nước và chất trung hòa. Vận chuyển nhẹ nhàng, tránh va chạm gây thêm đau.

Đối với bỏng mắt, cần xử trí kịp thời để bảo vệ mắt: rửa mắt nhiều lần bằng nước lạnh sạch, vô khuẩn và gửi đến chuyên khoa mắt; Thông thường khi bị bỏng, trẻ em thường bị sốc tâm lý do hoảng loạn, sợ hãi vì vậy người lớn cần động viên, trấn an tinh thần của trẻ.

Bỏng nước sôi và bỏng lửa là một tai họa thường gặp. Khi bị bỏng không được cởi bỏ quần áo vì có thể dẫn tới việc lột da vùng bị bỏng và làm mức độ bỏng nặng thêm và dễ gây nhiễm trùng vết bỏng. Không tự lột bỏ da trên vùng bị bỏng do có thể gây nhiễm trùng tại chỗ dẫn tới nhiễm trùng toàn thân…

TS Phạm Văn Gia, Phó Giám đốc Viện Bỏng quốc gia khuyên: “Với các di chứng bỏng: sẹo xấu, sẹo dính, sẹo lồi, sẹo co kéo, loét lâu liền… Hãy điều trị sớm bằng phẫu thuật tạo hình để phục hồi chức năng và thẩm mỹ, như ghép da, xóa sẹo bằng tia laser… Hiện nay có một số thuốc bôi, được quảng cáo làm mất sẹo nhưng thực tế nó chỉ làm giảm đi phần nào, chứ không mất hẳn sẹo, kể cả những loại thuốc đắt tiền…”. 

Trong những câu chuyện kể trên, ai trong chúng ta cũng cảm thấy bức xúc, bởi có quá nhiều điều tưởng chừng đơn giản, nhưng vẫn xảy ra những trường hợp đáng tiếc. Đó là vấn đề cần nâng cao hơn nữa ý thức, kiến thức của người dân, những bậc làm cha, làm mẹ và cộng đồng về phòng tránh tai nạn bỏng, đồng thời cung cấp, đào tạo nâng cao kỹ năng sơ cứu và điều trị bỏng cho cán bộ y tế cơ sở, để giảm thiểu tai nạn bỏng cho trẻ em.