Đa dạng các mô hình kinh tế
Dừng chân tại thôn Bái Xa, xã Tam Quang, chúng tôi bị hút mắt bởi cánh rừng xanh rộng hơn 20 ha của gia đình bác Kha Xuân Tiến. Vốn là hộ nghèo, năm 2011, sau khi chính quyền xã giao rừng và cho vay vốn, bác đã trồng xoan, tre, keo. Bác Tiến hồ hởi kể, năm nay ước tính rừng trồng thu được khoảng 150 triệu đồng. Cùng với đó, việc chăn thả bò, trâu dưới tán rừng cũng giúp gia đình bác thu 60 triệu đồng mỗi năm. Phó Chủ tịch xã Tam Quang Kha Thị Hiền kể: Hiện xã có hơn 50% số hộ có thu nhập ổn định 50 đến 100 triệu đồng/năm từ trồng rừng và chăn nuôi gia súc.
Năm 2010, diện tích rừng của địa phương lớn, nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Tam Quang là một xã biên giới đặc biệt khó khăn, thu nhập bình quân của người dân chỉ đạt dưới 10 triệu đồng/năm. Trước tình hình đó, Đảng ủy xã Tam Quang đã xây dựng dự án phát triển kinh tế rừng trên địa bàn gắn liền đẩy mạnh việc giao, khoán đất và vận động nhân dân trồng rừng. Đến nay xã đã trồng được hơn một nghìn ha rừng. Cùng với đó, xã vận động nhân dân mở rộng chăn nuôi đại gia súc, trồng rau sạch. Nhờ vậy đời sống bà con Tam Quang cải thiện nhanh, đồng đều. Thu nhập bình quân đầu người đạt 21 triệu đồng/năm. Năm 2010, tỷ lệ hộ nghèo ở xã chiếm hơn 30%, đến nay giảm còn 18%. Hiện xã miền núi, biên giới Tam Quang đã hoàn thành hơn 17 tiêu chí xây dựng nông thôn mới.
Ngược dòng sông Lam, đường lên khu vực lòng hồ thủy điện Bản Vẽ đã xuất hiện hàng chục lồng nuôi cá bè. Huyện Tương Dương có tổng số hơn 10.000 ha diện tích mặt nước lòng hồ của các Nhà máy thủy điện Bản Vẽ, Khe Bố và Nậm Nơn, rất thuận lợi cho việc nuôi trồng thủy sản. Đầu năm 2016, thực hiện chính sách đầu tư phát triển nông nghiệp của tỉnh, huyện Tương Dương triển khai Dự án phát triển nuôi cá lồng công nghệ mới trên lòng hồ. Ông Lô Văn Nguyên, bản Cánh Tráp, xã Xá Lượng cho biết, hiện cá phát triển tốt, ước tính thu nhập bình quân mỗi lồng đạt từ 25 đến 30 triệu đồng/vụ.
Xóa đói, giảm nghèo, làm giàu bền vững đã và đang là một trọng tâm công tác của cấp ủy, chính quyền huyện Tương Dương. Theo đó, Huyện ủy triển khai nhiều nghị quyết, chương trình, dự án về kinh tế với cách làm mới là quan tâm đến xây dựng các mô hình điểm, có tính thuyết phục để từ đó triển khai lan tỏa ra cộng đồng. Điển hình như mô hình trồng rừng ở xã Tam Quang, trồng ngô lai trên đất dốc tại xã Lượng Minh, trồng rau sạch ở xã Tam Thái, chăn nuôi đại gia súc ở xã Thạch Giám... Qua đó, nhiều gia đình từ nghèo vươn lên hộ khá như gia đình bà Mai Thị Giản ở làng Nhùng, xã Tam Quang với mô hình nuôi bò vỗ béo, thu nhập hơn 100 triệu đồng/năm; gia đình anh Kha Văn Thanh, ở bản Lũng, xã Tam Thái có trang trại tổng hợp dê, bò, trâu, lợn thu hơn 150 triệu đồng/năm. Đến nay, toàn huyện có hơn 500 mô hình kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Từ chỗ có hơn 60% số hộ nghèo (năm 2010) đến nay huyện Tương Dương giảm xuống còn 40%. Thu nhập bình quân đầu người ước đạt 25 triệu đồng/năm. Trong xây dựng nông thôn mới, Tương Dương là huyện duy nhất trong các huyện 30a của tỉnh có hai xã được công nhận đạt chuẩn là Thạch Giám và Tam Thái.
Tư duy, cách làm mới
Tương Dương là một trong ba huyện nghèo của tỉnh Nghệ An. Huyện không chỉ khó khăn về đất đai, khí hậu mà trình độ dân trí còn thấp, không đồng đều. Tư duy, nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền, đoàn thể và phần lớn nông dân trong phát triển kinh tế còn chậm đổi mới. Còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, một bộ phận dân cư chưa thật sự chủ động, nỗ lực vươn lên thoát nghèo. Huyện ủy Tương Dương xác định khâu đột phá là đổi mới tư duy, trước hết trong lãnh đạo, điều hành, nhất là với nhiệm vụ phát triển kinh tế. Theo Bí thư Huyện ủy Tương Dương Phạm Trọng Hoàng, Huyện ủy đổi mới ngay từ khâu ra nghị quyết. Thời gian trước, các cấp ủy, đơn vị, địa phương luôn chờ đợi nghị quyết của cấp trên, rồi “sao chép” dập khuôn biến thành của mình. Đến nay, trước khi xây dựng nghị quyết, các phòng, ban chuyên môn của huyện phải tiến hành khảo sát, căn cứ vào đặc điểm tình hình của địa phương để xây dựng. Từng địa phương cũng phải căn cứ vào tình hình cụ thể của mình để có nghị quyết riêng. Do vậy, nhiều nghị quyết, chương trình, đề án đạt tính khả thi cao, sớm đi vào cuộc sống, như Đề án giao đất, giao rừng, cho thuê đất nông nghiệp hay Dự án trồng thí điểm cây chanh leo tại xã Nhôn Mai…
Tương Dương cũng có nhiều kinh nghiệm hay trong phát huy vai trò tổ chức đảng trong lãnh đạo nhiệm vụ phát triển kinh tế. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tam Quang Kha Văn Toàn cho biết, xã có 12 thôn, bản thì Đảng ủy phân công 12 đồng chí đảng ủy viên phụ trách. Các đồng chí có trách nhiệm cùng chi bộ lãnh đạo bà con xóa đói, giảm nghèo. Theo đồng chí Kha Thị Hiền, với phương pháp này, cán bộ được phân công nhiệt huyết và trách nhiệm hơn. Bản Tam Hương do đồng chí phụ trách có số hộ nghèo lớn. Đồng chí xuống từng hộ, trò chuyện nắm bắt tâm tư. Khi thấy hộ nào có điều kiện phát triển kinh tế, đồng chí tham mưu cho Đảng ủy, UBND xã tạo điều kiện hỗ trợ cây, con và vay vốn ngân hàng chính sách. Như vợ chồng anh Lộc Văn Hưng, sau thời gian làm ăn xa trở về quê, được vay ưu đãi 50 triệu đồng. Vợ chồng anh đầu tư nuôi cá lồng bè và trồng rừng. Sau hai năm có thêm vốn, anh nuôi trâu, bò, dê. Đến nay thu nhập ổn định của gia đình anh đạt 28 triệu đồng/người/năm.
Nhiệm kỳ 2015 - 2020, Tương Dương đề ra mục tiêu trở thành huyện khá trong khu vực. Tín hiệu từ những mô hình kinh tế thành công trên địa bàn huyện đã cho thấy các mục tiêu huyện đề ra có tính khả thi cao, đang được hiện thực hóa. Tuy nhiên vấn đề cần bàn trong phát triển kinh tế của Tương Dương là tính bền vững, bảo đảm hiệu quả cao và lâu dài. Đã có thời gian người dân trồng rừng ở Tam Quang không bán được cây keo do trồng quá nhiều, hay nhiều hộ chăn nuôi bị lỗ do thị trường rớt giá. Bên cạnh đó là thiên tai, mưa lũ thất thường. Vì vậy, để giúp người dân thoát nghèo bền vững, bên cạnh đổi mới mạnh mẽ tư duy lãnh đạo, tư duy quản lý thì xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ chuyên môn có trình độ, năng lực ngang tầm sự phát triển, thích ứng với những biến động trong cơ chế thị trường cũng là một yêu cầu nhiệm vụ mà cấp ủy, chính quyền cần tập trung giải quyết.
