Tự nguyện hiến đất, mở đường - một phong trào giàu ý nghĩa ở Trại Chuối

Ký ức buồn

Cái tên Trại Chuối nhắc nhiều người Hải Phòng nhớ về bãi sông, dân tứ xứ đổ về lập nghiệp và là nơi ẩn náu các ổ nhóm lưu manh, trộm cướp, nghiện hút. Chừng chục năm về trước, giữa ban ngày mà người lạ vẫn cảm thấy bất an khi đi qua đây. Một phía giáp sông Cụt, một phía tuyến đường sắt án ngữ. Tiếng là phường thuộc quận trung tâm nhưng Trại Chuối biệt lập hẳn với các phường khác trong nội thành Hải Phòng. Dấu vết cũ còn lưu lại là những dãy nhà ở tập thể lụp xụp, chật hẹp. Ngõ nhỏ, phố nhỏ mà nhiều người vẫn đua ra lấn chiếm, xây cất các công trình phụ để tăng diện tích sử dụng.

 Trước đây, do tình hình trật tự - an ninh phức tạp, một số khu phố đã xây kín ngõ để chống nạn trộm cắp, nhưng lâu dần thành những bãi rác ngập ngụa. Nhà cửa xuống cấp, cống thoát thải bị phá hoặc xây lấn đè lên, chỉ một trận mưa nước đã tràn vào nhà, mới nắng lên mùi xú uế bốc nồng nặc. Hỏa hoạn xảy ra mà người dân đành đứng nhìn vì không có lối vào để cứu chữa, nếu nhà ai động việc hiếu, hỉ mới thấm nỗi cực khổ trăm bề. Dân cư phần lớn còn nghèo, chiều đến mỗi nhà một bếp than tổ ong xả khói mù mịt. Nhà này bất hòa với nhà kia vì những chuyện rất nhỏ như phơi quần áo chướng ngay trước hiên,... Cuộc sống bị bó chặt lúc đó đã làm nảy sinh trong cộng đồng dân cư những vấn đề bức xúc không dễ chút nào.

Tự nguyện hiến, trả đất

Năm 2004, TP Hải Phòng và quận Hồng Bàng xây dựng chủ đề phát triển của năm là "Ðô thị - Kỷ cương - Hiệu quả". Trên tinh thần đó, Ðảng ủy, chính quyền phường nhận thấy, bức xúc nhất của phường hiện tại chính là đường ngõ, cần phải cải tạo lại. Nhưng làm cách nào? Khi xây dựng nghị quyết của phường về chỉnh trang đô thị, lúc giơ tay biểu quyết, các cán bộ, đảng viên đều ngập ngừng nhìn trước, quay sau xem người chung quanh ý kiến thế nào. Rõ ràng, trong đầu mỗi người, chẳng ai tin tưởng Trại Chuối sẽ làm được việc này. Bởi "tấc đất, tấc vàng", đền bù để giải tỏa đường ngõ thì không có kinh phí, mà vận động nhân dân hiến đất nghe ra còn khó hơn tìm đường lên trời.

Xuất phát điểm của phong trào hiến đất làm đường đến thật tự nhiên. Một đơn vị thi công xây dựng gần đó, còn thừa mẻ bê-tông không biết xả vào đâu, nửa đêm lẻn vào khu A Trại Chuối... đổ bừa. Sáng sớm, bà con chung quanh thấy vậy mới hè nhau san gạt để lấy lối đi. Thế là tự dưng, từ chỗ ổ gà lầy lội, khu A bỗng thành ngõ thảm bê-tông đẹp đẽ. Có điều, khi làm xong, thấy ngõ quá chật chội, mọi người mới bảo nhau mỗi nhà xén đi một chút diện tích đất ở để đường đi lối lại thêm rộng rãi. Từ "phát pháo" này, đảng bộ, chính quyền phường Trại Chuối quyết định, chỉ còn cách vận động nhân dân hiến, trả đất mở ngõ mới mong thay đổi bộ mặt đô thị của phường. Các cuộc họp tổ dân phố được triển khai, vận động nhân dân tự nguyện hiến, trả một phần đất làm đường, không phải đền bù, hỗ trợ. Cán bộ chính quyền, đoàn thể hạ quyết tâm làm bằng được, chia nhau đi vận động nhân dân, bà con cũng nhà nọ bảo nhà kia, các hộ đều ký đơn đồng ý mở đường. Phường làm điểm tại khu B1, toàn bộ 120 hộ đều ký cam kết hiến đất, mở rộng ngõ từ khoảng 1 m lên thành 7 m (gồm 5 m đường và 2 m hè hai bên). Nhưng "vạn sự khởi đầu nan", ai cũng biết mở ngõ là việc bức thiết, đều ký đơn đồng ý, nhưng khi phải xén phần đất của nhà mình thì "xót xa như rụng bàn tay". Không ít người nghi ngại: Hiến, trả lại đất mở ngõ vừa mất đất, vừa mất tiền sửa sang nhà cửa, còn Trại Chuối vẫn là Trại Chuối thôi, khác gì đâu! Có gia đình tìm đủ lý do để trì hoãn, lánh mặt đi nơi khác sống, thậm chí còn "hối lộ" cán bộ để giữ lại đất, cán bộ phường buộc phải "chai mặt" cho đến khi họ trả đất mới thôi. Nhiều gia đình đã mâu thuẫn nhau, có trường hợp trả đất xong không còn chỗ ở. Nhưng cuối cùng, vì lợi ích chung, họ vẫn hy sinh quyền lợi cá nhân để đóng góp, ủng hộ cho cộng đồng, đó là việc làm thật đáng trân trọng. Trong phường cũng xuất hiện nhiều tấm gương xung phong hiến, trả đất, có tác dụng khích lệ rất lớn đối với các gia đình khác.

Nhà bà Hoàng Thị Xuân ở đầu ngõ 1, khu C, trước đây, chỗ này không có ngõ, mỗi nhà lấn ra một chút bịt kín lối đi lại. Còn bây giờ, ngõ 1 là con đường bê-tông rộng 3,5 m, dài 110 m thẳng tắp, láng coóng, đêm đêm đèn điện cao áp thắp sáng trưng! Bà Xuân bỏm bẻm nhai trầu, thảnh thơi mở quán nước trà cho những người qua lại cũng đủ tiền tiêu vặt hằng ngày. Bà rủ rỉ kể cho chúng tôi nghe chuyện hiến đất, mở ngõ ở khu C nhà bà. Cách đây gần chục năm, bà mua ngôi nhà này, chủ cũ lấn gần hết ngõ xây thành nhà kiên cố. Khi có phong trào hiến đất làm đường, nhà bà ở đầu ngõ, các hộ trong xóm có ngầm ý nếu bà Xuân trả lại đất thì họ mới trả. Sau nhiều đêm suy nghĩ, bà quyết định "chặt" 20 m2 ngôi nhà để làm đường. Các con bà phản ứng, bà chỉ nhẹ nhàng động viên: Ðây là mình trả lại đất cho Nhà nước làm đường, nếu không đi đầu thì các hộ sau chắc cũng không ai theo. Thấy thế, có người "mát mẻ": Bà Xuân thông chủ trương, chính sách thế! Bà chỉ trả lời: Tôi đã sống qua bốn chế độ, việc gì đúng thì làm theo thôi. Bây giờ, chính những người đó phải công nhận, tuy có mất diện tích, nhưng sau khi có đường, giá nhà, đất tăng gấp hai, ba lần so với trước, ai cũng phấn khởi.

Còn bác Vũ Ðăng Thông, Bí thư Chi bộ khu B vừa xây xong nhà  thì  phong trào hiến, trả đất diễn ra sôi nổi. Nhà bác lấn ra khoảng 10 m2, nếu trả lại đất phải phá toàn bộ "mặt tiền". Bác đã tự tay cầm búa đập tường nhà mình để mở rộng ngõ. Một số đảng viên cùng ngõ cũng đồng loạt tháo dỡ công trình trên phần đất gia đình mình đã lấn, noi gương cho những quần chúng khác.

Thống kê từ năm 2004 đến nay, phường đã vận động hơn 1.400 gia đình (50% số hộ) tự tháo dỡ công trình nhà ở, 25 nhà khung cứng được tự giác cắt phá theo chỉ giới, 4 hộ mất 100% diện tích nhà ở. Người dân hiến và trả gần 10 nghìn m2 đất (trong đó, hiến 300 m2, trả gần 9.500 m2 đất, quy giá hiện tại hơn 10 tỷ đồng), tổng kinh phí tự bỏ ra sửa nhà sau tháo dỡ hơn 12 tỷ đồng. Ba tuyến đường chính Ðốc Tít, Hàm Nghi, Tiền Ðức và 14 liên ngõ đã được mở rộng với tổng chiều dài hơn 3,3 km. Sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị cơ sở, đảng viên đã phát huy tác dụng. Nhờ đó, chủ trương vận động nhân dân hiến đất, trả đất mở rộng ngõ ở phường Trại Chuối thành công.

Ðể phong trào ngày càng lan rộng

Từ "đốm sáng" của Trại Chuối nhen nhóm, phong trào đã lan ra tại nhiều phường trong quận Hồng Bàng, một số quận, huyện khác như Lê Chân, Kiến An, An Dương cũng triển khai thực hiện. Tuy nhiên, ngay tại Trại Chuối và một số phường trong quận Hồng Bàng, thời gian gần đây, phong trào này đang gặp một số khó khăn, vướng mắc và có chiều hướng chững lại.

Ðồng chí Nguyễn Văn Lanh, Bí thư đảng ủy phường Trại Chuối cho biết: Trong vài năm gần đây, nguồn vốn Nhà nước của thành phố đầu tư cho xây dựng đường, hè rất hạn hẹp. Một số hộ phải hiến, trả 100% diện tích đất, rất khó khăn khi bố trí chỗ ở mới, giúp nhân dân ổn định cuộc sống. Nhiều ngõ người dân đã tự tháo dỡ nhưng một thời gian dài vẫn chưa làm được đường do không có vốn đầu tư. Khi mở rộng ngõ, ngành điện không có chủ trương chuyển cột điện nên các cột điện cứ án ngữ giữa lòng đường tới 2 - 3 năm trời, tuy vừa qua đã di chuyển một số cột nhưng đến nay vẫn chưa xong dứt điểm. Người dân phải bỏ chi phí rất lớn sửa sang lại nhà cửa, vì thế cũng cần có sự hỗ trợ của chính quyền và các ban, ngành chức năng của thành phố. Nhưng hình như giữa các sở, ngành thành phố còn rất bàng quan, không có biện pháp phối hợp đồng bộ, hữu hiệu để tạo thuận lợi cho nhân dân. Tuy phong trào xuất hiện từ năm 2004 và diễn ra mạnh mẽ ở một số nơi, nhưng cho đến nay thành phố vẫn chưa có sự tổng kết mô hình, có những cơ chế, chính sách phù hợp để khuyến khích nhân rộng.

Ðồng chí Trịnh Quang Sử, Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng cho biết: Từ hiệu quả của phong trào, thành phố sẽ tổng kết thực tiễn, kinh nghiệm trong việc tiếp tục chỉ đạo thực hiện chủ trương chỉnh trang đô thị cũ, xây dựng đô thị mới, từng bước làm cho diện mạo TP công nghiệp trở nên to đẹp hơn, xứng tầm là đô thị loại I cấp quốc gia. Mong rằng việc này sẽ được triển khai hiệu quả, để không bị tái diễn tình trạng phong trào "đi trước, về sau".

Bài, ảnh: QUANG HƯNG