Bản án ở hai cấp đều bị hủy Nội dung tranh chấp xuất phát từ đơn khởi kiện của ông Hồ Đắc Tuấn, trú tại số nhà 28 Thái Phiên, quận Hải Châu, TP Đà Nẵng, là Giám đốc Công ty TNHH thương mại Khánh Linh. Ban đầu ông Tuấn góp vốn với Công ty cổ phần ô-tô Trường Hải thành lập Công ty TNHH thương mại và dịch vụ ô-tô Vạn Kim (sau đổi tên thành Thaco - Kia Đà Nẵng) với số vốn điều lệ 9 tỷ đồng, mỗi bên góp 50%. Quá trình kinh doanh phát sinh mâu thuẫn, ông Tuấn khởi kiện, yêu cầu Thaco - Kia Đà Nẵng chia lợi nhuận; tuyên bố hợp đồng Thaco - Kia Đà Nẵng ký với Công ty Trường Hải vô hiệu. Sau đó, ông Tuấn thay đổi yêu cầu khởi kiện là giải quyết chuyển nhượng phần vốn góp.
Vụ kiện đã qua hai phiên xử sơ thẩm và phúc thẩm. Tuy nhiên, theo quyết định giám đốc thẩm về việc tranh chấp chuyển nhượng vốn góp giữa các thành viên công ty, sau khi ông Hồ Đắc Tuấn có đơn thay đổi nội dung khởi kiện đề nghị tòa án giải quyết việc chuyển nhượng vốn góp, TAND TP Đà Nẵng ra thông báo thụ lý nhưng không xác định rõ tư cách các đương sự là thiếu sót. Đồng thời, trong biên bản hòa giải TAND TP Đà Nẵng xác định bị đơn là Công ty Thaco - Kia Đà Nẵng, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là Công ty Trường Hải.
Nhưng quyết định đưa vụ án ra xét xử, tòa án cấp sơ thẩm lại xác định bị đơn là Công ty Trường Hải, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là Công ty Thaco - Kia Đà Nẵng! Liên quan nội dung, quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng thẩm phán nêu: Trong quá trình giải quyết, hai bên có họp bàn về giá mua bán nhưng nội dung thỏa thuận tại cuộc họp ngày 28-4-2011 chỉ là chủ trương của Hội đồng thành viên và việc thỏa thuận này vẫn chưa hoàn thành. Do đó, tòa án cấp sơ thẩm và tòa án cấp phúc thẩm căn cứ vào biên bản họp của Hội đồng thành viên Công ty ô-tô Thaco - Kia Đà Nẵng để buộc các bên thực hiện theo là không đúng.
Mặt khác, trong quá trình giải quyết vụ án, Công ty Trường Hải không đồng ý với giá trị doanh nghiệp được xác định do một công ty AASC thực hiện kiểm toán, nhưng tòa án vẫn không thực hiện việc thẩm định giá. Vì thế, quyết định giám đốc thẩm do Phó Chánh án TAND tối cao Bùi Ngọc Hòa ký, buộc hủy cả hai bản án kinh doanh, thương mại cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm, giao hồ sơ vụ án cho TAND TP Đà Nẵng xét xử sơ thẩm lại theo đúng quy định của pháp luật.
Đổi mới thủ tục tố tụng Về vụ tranh chấp liên quan Công ty Thaco - Kia Đà Nẵng, một số chuyên gia phân tích và luật sư từng đưa ra ý kiến cảnh báo có vi phạm, sai sót về thủ tục tố tụng và nội dung, Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm vẫn cho rằng tòa án cấp sơ thẩm xử đúng và tuyên y án. Một trong những nội dung khác được dư luận quan tâm, trong đó nêu ngày 24-9-2013, Hội đồng thẩm phán TAND tối cao đã có quyết định giám đốc thẩm hủy bản án sơ thẩm và phúc thẩm của TAND tối cao và giao lại vụ án cho TAND TP Đà Nẵng xét xử lại. Trong lúc TAND TP Đà Nẵng đang tiến hành phiên hòa giải thì TAND quận Sơn Trà lại thụ lý xét xử vụ án.
Điều đáng nói là khi vấn đề xét xử chưa ngã ngũ, các bên tranh chấp vẫn chưa tìm được phương án giải quyết, có nghĩa là toàn bộ đất đai, nhà xưởng, tài sản và tài khoản liên quan đến vụ kiện đang bị phong tỏa để phục vụ quá trình tố tụng tại một tòa, thì ở một tòa khác, cũng vụ việc này, đã bị đại diện của một bên tìm cách "bài binh bố trận" cắt cử đại diện của mình thành "quân xanh quân đỏ" có mặt tại phiên tòa để hòa giải với nhau! Vụ việc chỉ bị chặn lại khi đương sự là ông Tuấn phát hiện khuất tất này và yêu cầu dừng bản án "cuội" này. Phải chăng đây là "kiểu lách" nhằm mục đích rút khoản tiền đang bị niêm phong tại ngân hàng của vụ tranh chấp liên quan Công ty Thaco - Kia Đà Nẵng mà Công ty Trường Hải là bên bị đơn được TAND TP Đà Nẵng đang xử lại sau khi có quyết định của giám đốc thẩm.
Việc TAND quận Sơn Trà vẫn thụ lý giải quyết vụ việc như vậy đã gây nghi ngờ trong dư luận.
Nhiều chuyên gia pháp luật cho rằng, trong quá trình xây dựng Luật Tố tụng hành chính và Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi, bổ sung năm 2011), đã nhấn mạnh việc tạo điều kiện cho các đương sự chủ động thu thập chứng cứ chứng minh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình; khuyến khích việc giải quyết một số tranh chấp thông qua thương lượng, hoà giải, trọng tài; tòa án hỗ trợ bằng quyết định công nhận việc giải quyết đó.
Theo đó, nhìn lại vụ việc nêu trên ở TP Đà Nẵng và ở nhiều địa phương khác, chúng ta thấy rằng, có nhiều quy định tạo điều kiện cho các đương sự chủ động thu thập chứng cứ chứng minh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Trong trường hợp đương sự không thể thu thập được tài liệu, chứng cứ thì có thể yêu cầu tòa án thu thập chứng cứ khi có những điều kiện nhất định. Bên cạnh đó, luật còn bổ sung nguyên tắc tranh tụng và khuyến khích các đương sự giải quyết các tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải được áp dụng xuyên suốt quá trình khởi kiện và giải quyết vụ việc dân sự. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra vấn đề về sự lỏng lẻo trong quá trình thụ lý hồ sơ vụ án, thậm chí bất chấp quy định pháp luật.
Theo báo cáo của TAND tối cao, nhiều năm qua, tòa án các cấp đã triển khai sâu rộng việc nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên tòa xét xử, bảo đảm cho những người tham gia tố tụng thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của họ, chú trọng việc đánh giá các chứng cứ trong hồ sơ và các chứng cứ mới. Việc đổi mới thủ tục xét hỏi và tranh luận không chỉ giới hạn ở các phiên tòa xét xử hình sự, mà được áp dụng đối với cả các phiên tòa xét xử dân sự, hành chính.
Vấn đề làm sao thực hiện tốt việc điều hành tranh luận tại phiên tòa đã được nhiều nơi rất quan tâm trong tiến trình cải cách tư pháp. Hội đồng xét xử xây dựng và thực hiện tốt kế hoạch xét hỏi và tranh luận theo hướng phát huy dân chủ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân. Các phán quyết của tòa án căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa và trên cơ sở xem xét toàn diện, khách quan các chứng cứ của vụ án, nâng cao hơn nữa chất lượng giải quyết, xét xử.
Mặt khác, thông qua việc tranh tụng, các tình tiết, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được kiểm tra, xem xét, đối chứng toàn diện, kỹ càng. Thông qua đó cũng góp phần nâng cao trình độ, kỹ năng xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm Tòa án.
"Nhiệm kỳ của Thẩm phán là một trong những cơ chế bảo đảm tính độc lập xét xử. Theo quy định về nhiệm kỳ của Thẩm phán như hiện nay (5 năm) là ngắn, ít nhiều tạo tâm lý không yên tâm làm việc của Thẩm phán. Đây là một trong những nguyên nhân làm nguyên tắc "độc lập" của Thẩm phán khi thi hành công vụ bị ảnh hưởng...".
(Theo báo cáo tổng kết việc thực hiện Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020).
"Theo Điều 36 Luật Doanh nghiệp quy định doanh nghiệp có con dấu riêng. Doanh nghiệp phải dùng tên gọi và con dấu để sử dụng trong các giao dịch và để phân biệt với doanh nghiệp khác. Do vậy, việc Tòa án thụ lý đơn khởi kiện "tranh chấp hợp đồng" như trên của một doanh nghiệp, mà đơn ấy không được đóng dấu là trái pháp luật".
Luật sư KIM NGÂN Trưởng Văn phòng Luật sư Kim Ngân (Khánh Hòa)
