Từ Khe Hó, Vĩnh Linh ngày ấy

Được sự giúp sức của cấp ủy, chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Trị, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số hai huyện Vĩnh Linh, Hướng Hóa, Binh đoàn Trường Sơn (Đoàn 559) đã bí mật mở các cung đường, thành lập các trạm kiểm soát, bảo vệ... Từ đây, vào năm 1959, những chuyến hàng đầu tiên chính thức vượt Trường Sơn vào với chiến trường miền Nam.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nhằm giữ bí mật an toàn tuyệt đối, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do địch gây ra, ngày 19-5-1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Quyết định thành lập Đoàn 559, có nhiệm vụ xây dựng đường vận tải chiến lược cho các chiến trường miền Nam. Nhận thức sâu sắc tính chất đặc biệt, nhiệm vụ quan trọng của đường Hồ Chí Minh, Đặc khu Vĩnh Linh đã cử cán bộ, trực tiếp là Ban Chỉ huy Lữ đoàn phòng vệ tuyến 341 phối hợp với cán bộ Ban cán sự Đoàn 559, tập kết tại Khe Hó, Vĩnh Linh cải trang thành người đi khai thác gỗ nhằm tổ chức khảo sát, cắm mốc, đưa một bộ phận tiền trạm soi đường vào nam. Đoàn công tác đặc biệt do Thượng tá Võ Bẩm làm trưởng đoàn sau khi bàn bạc với Bí thư Đặc khu Vĩnh Linh Hồ Sỹ Thản và qua thực tế đi khảo sát đã chọn Khe Hó làm điểm xuất phát cho tuyến giao liên vận tải quân sự trên tuyến đường Hồ Chí Minh.

Già làng Hồ Thanh, ở bản Khe Hó, xã Vĩnh Hà (Vĩnh Linh) nói: "Ngày trước, nơi đây là vùng núi rừng hiểm trở, chỉ có duy nhất bản người Vân Kiều sinh sống, người dân lấy tên Khe Hó đặt tên bản mình. Năm 1959, khi cán bộ cách mạng từ miền bắc vào đây, tui mới 20 tuổi. Dân bản Khe Hó lúc đó còn nghèo khó lắm chứ không phải như bây giờ, nhưng ai ai cũng một lòng theo Đảng và Bác Hồ. Nghe cán bộ nói, nơi đây được chọn làm điểm tập kết lương thực, vũ khí để đưa vào nam cho bộ đội đánh giặc, giải phóng đất nước nên dân bản Khe Hó rủ nhau đi gùi hàng, đào hầm hào, công sự, mở đường giúp bộ đội...

Những ngày đầu phát cây mở đường dưới mưa bom, bão đạn của địch, có nhiều bộ đội và dân công bị thương và hy sinh lắm".

Nói đến đây, già làng Thanh mắt ngấn lệ: "Thương cho các cô, các chú bộ đội tuổi còn rất trẻ nhưng bất chấp bom đạn của địch, không một ai tỏ vẻ lo sợ, sẵn sàng hy sinh, quyết mở cho bằng được tuyến đường... ".

Theo cựu chiến binh Trần Anh Don, ở huyện Vĩnh Linh thì để có được tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong và người dân Quảng Trị đã ngã xuống nơi đây để bảo vệ căn cứ Khe Hó, bảo vệ sự an toàn của tuyến đường vận tải. Hằng ngày, trên các cung đường, hàng nghìn thanh niên xung phong, với tinh thần "sống bám cầu, bám đường, chết kiên cường, dũng cảm" đã tham gia mở đường, xây dựng cầu cống, phối hợp với bộ đội chủ lực xây dựng các trận địa bắn máy bay, tổ chức vận chuyển hàng hóa, cứu chữa thương binh.

Nhiều thanh niên đồng bào dân tộc thiểu số đã đưa năng suất gùi thồ lên đến hơn 100 kg mỗi chuyến.

Cựu chiến binh Trần Thị Huyền, nguyên đại đội phó C331 cho biết: Đại đội thanh niên xung phong được thành lập tại xã Vĩnh Nam (Vĩnh Linh) với 120 thanh niên các xã đồng bằng và miền núi của huyện Vĩnh Linh, lấy phiên hiệu là C331. Sau khi thành lập, C331 được lệnh chuyển lên địa bàn Khe Hó đóng quân. Tại đây, đơn vị bắt tay vào chặt cây, làm nhà, xây dựng hệ thống nhà kho, hầm hào để ổn định nơi ăn chốn ở và nhận nhiệm vụ mới. Chị Huyền bùi ngùi nhớ lại: Có những lần gùi lương tải đạn gặp phải mưa lũ, lương thực, hàng hóa bị ướt, có người bị sốt trên đường nhưng anh em vẫn cố gắng chịu đựng.

Họ lấy chuối rừng ăn thay cơm, tiếp tục gùi hàng đến điểm tập kết, quyết không để các chiến sĩ ngoài mặt trận phải thiếu lương thực, thuốc men, đạn dược...

Trong những ngày đêm làm nhiệm vụ tại Khe Hó và trên tuyến đường Trường Sơn, mặc cho đèo cao, suối sâu hiểm trở, làm việc dưới mưa bom, bão đạn, các chiến sĩ vẫn thường cõng trên lưng từ 50 đến 60 kg hàng hóa, có người cõng đến cả tạ hàng trong khi trọng lượng cơ thể chưa đến 45 kg. Ngoài nhiệm vụ gùi cõng hàng, đơn vị còn phối hợp tốt với bộ đội Đoàn 559 sửa chữa đường, san lấp hố bom trên tuyến đường Hồ Chí Minh, bảo đảm giao thông thông suốt, kịp thời chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Chỉ trong vòng chưa đầy bốn năm, đơn vị đã vận chuyển, bốc dỡ hơn 178.500 tấn hàng hóa, san lấp hàng nghìn hố bom và sửa chữa hàng trăm km đường...

Những năm tháng ăn cơm vắt với rau rừng ở Khe Hó, ở giữa Trường Sơn, các chiến sĩ thanh niên xung phong luôn phải đối mặt với muôn vàn hiểm nguy rình rập như: sốt rét rừng, lũ quét, thú dữ, thám báo, biệt kích, bom đạn, chất độc hóa học... Địch đánh phá ác liệt Khe Hó và các cung đường suốt ngày đêm. Chất độc hóa học rải xuống khắp nơi thiêu rụi cả cánh rừng. Có lúc đường giao thông bị tắc nghẽn, đói, rét, ốm đau bệnh tật đe dọa, nhưng anh chị em vẫn "vai trăm cân, chân vạn dặm", vững tay cuốc, tay xẻng mở đường tải đạn, vận chuyển hàng hóa, thư từ, vừa chăm sóc đưa thương binh về tuyến sau, bảo vệ tuyến đường thông suốt.

Cựu chiến binh Lê Minh Trực, ở xã Ba Tầng (Hướng Hóa) kể rằng, có lần trong lúc làm nhiệm vụ, ông đã cùng đơn vị mình đánh, tiêu diệt tiểu đoàn thuộc Sư đoàn kỵ binh bay, nhảy dù số một của Mỹ ở thung lũng A Sầu, A Lưới, bảo vệ an toàn cho 600 thương binh trên tuyến đường từ TP Huế (Thừa Thiên - Huế) lên cao điểm 1078 A Lưới.

Chiến tranh đi qua, con đường Hồ Chí Minh huyền thoại đi vào lịch sử đấu tranh anh dũng, quật cường của dân tộc vẫn tiếp tục sứ mệnh vẻ vang của mình trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước. Khe Hó, điểm xuất phát cho tuyến giao liên vận tải quân sự trên tuyến đường Hồ Chí Minh giờ trở thành một điểm du lịch hoài niệm chiến trường xưa. Mời bạn về đây trong những ngày tháng 5 lịch sử, tưởng nhớ, thắp nén hương tri ân các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, nhớ về những tháng năm gian khổ, hào hùng làm nên huyền thoại Trường Sơn.