Trăm dâu đổ đầu tằm

“Nợ” do cơ chế! 

Bắt đầu hoạt động vào khoảng năm 1995, CIPCO là doanh nghiệp nhà nước có chức năng xây dựng, kinh doanh cơ sở hạ tầng các khu công nghiệp… Để thu hút các nhà đầu tư, CIPCO phải đầu tư rất lớn ngay từ buổi đầu để có đất cho các nhà đầu tư thuê lại.  

Nhiều năm qua, CIPCO buộc phải đứng ra vay từ Quỹ Hỗ trợ phát triển hoặc linh động từ các khoản ứng trước của những doanh nghiệp thuê đất, để đầu tư các dự án thi công hạ tầng các khu công nghiệp. Tính đến cuối năm 2004, riêng mức đầu tư của CIPCO vào các khu công nghiệp lên hơn 121,7 tỷ đồng. 

Trên thực tế, CIPCO là chủ đầu tư nhưng không tự định đoạt được giá cho thuê lại đất và phí sử dụng hạ tầng mà phải do UBND tỉnh quyết định. Trong khi đó, nhằm thu hút đầu tư, UBND tỉnh áp dụng giá cho thuê khá thấp. Khoảng năm 2001, theo tính toán của Ban Giám đốc CIPCO, khi đầu tư hoàn chỉnh mỗi mét vuông đất để cho thuê, CIPCO phải chịu lỗ 3,65 USD. Nói nôm na, CIPCO phải bán “sản phẩm” rẻ hơn giá thành vì cơ chế của UBND tỉnh. Trong khi đó, ngân sách tỉnh lại thu “lãi” từ những khoản thuế từ CIPCO như thuế giá trị gia tăng, tiền thuê đất thô của Nhà nước. 

Như gần đây, để có hơn 30 ha đất tại khu công nghiệp Trà Nóc II cho Công ty cổ phần Ô tô Hyundai - Vinamotor thuê thực hiện dự án xây dựng nhà máy ô tô, theo tính toán sơ bộ, mức đầu tư cần thiết của CIPCO đã lên đến 67 tỷ đồng. Khoảng một năm đã qua sau ngày khởi công, dự án này không được triển khai tiếp, tiền cho thuê đất cũng không thể thu (cũng vì chủ trương miễn giảm tiền thuê trong những năm đầu theo chính sách ưu đãi đầu tư) nhưng nợ đã vay cho các khoản đền bù giải tỏa, xây dựng hạ tầng… thì CIPCO vẫn phải trả lãi. 

Từ đề xuất của CIPCO, UBND tỉnh ban hành các Quyết định 2275, 1930… theo đó, khi đầu tư hạ tầng các khu công nghiệp, trên lý thuyết, CIPCO được hỗ trợ lại 30%. Nhưng trên thực tế, những khoản hỗ trợ này lâu nay CIPCO vẫn chưa được ngân sách hoàn lại. Ngoài ra, một số dự án đúng ra phải đầu tư bằng vốn ngân sách, nhưng CIPCO vẫn phải đi vay để đầu tư theo chỉ đạo của UBND tỉnh. 

Ông Võ Văn Lũy, Trưởng CEPIZA, cho biết“Những khoản này tổng cộng trên 135 tỷ đồng và đúng ra ngân sách lâu nay phải phân bổ, nhưng trên thực tế, CIPCO phải đi vay”. Cũng vì thiếu trước hụt sau, nên dự án xây dựng khu xử lý nước thải tập trung cho khu công nghiệp Trà Nóc I và II chưa thể triển khai, dù rất cần thiết. 

Tính đến tháng 6-2005, có 128 dự án đầu tư tại các khu công nghiệp Cần Thơ. Bình quân hàng năm CIPCO thu khoảng 14 tỷ đồng từ tiền cho thuê đất và phí sử dụng hạ tầng. “Nhưng khoản tiền này chỉ đủ trả nợ vay hằng năm”, ông Lâm Hoàng Sơn, Giám đốc CIPCO, cho biết. Theo ông Sơn, gay nhất là hiện tại CIPCO còn thiếu nợ thuế khoảng năm tỷ đồng. Ngoài ra, khu đất trước đây dự kiến cho một nhà đầu tư nước ngoài thuê, họ đã linh động ứng trước cho CIPCO khoảng sáu tỷ đồng để chi đền bù giải tỏa… Rốt cuộc, khu đất ấy lại được nhường lại cho một nhà đầu tư trong nước, nên tiền cũng phải hoàn lại cho nhà đầu tư nước ngoài. 

Nan giải?

Hiện tại, CIPCO đang tiến hành các thủ tục giải thể để xin lập đơn vị sự nghiệp có thu nhằm “thoát” những ràng buộc về cơ chế. Do vậy, những khoản nợ và bị “nợ” của doanh nghiệp này đòi hỏi phải giải quyết theo luật định. 

Theo Sở Kế hoạch và Đầu tư Cần Thơ, đúng ra những khoản hỗ trợ trên phải được quyết toán theo từng năm một. Việc để “nợ” cộng dồn như hiện nay là rất khó giải quyết. Như khoản ngân sách dự kiến rót cho CIPCO năm 2005 đều căn cứ vào các dự án sắp triển khai nên không thể chuyển sang để trả “nợ” cũ. 

Tuy nhiên, trên thực tế, ngay cả các quyết định ban hành về việc hỗ trợ cho CIPCO 30% khi xây dựng cơ sở hạ tầng là không thể thực hiện được vì UBND thành phố sẽ căn cứ vào đâu để chi những khoản hỗ trợ theo các dự án “cuốn chiếu” của CIPCO?  

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó chủ tịch UBND thành phố, thừa nhận việc tìm nguồn để giải quyết hơn 135 tỷ đồng này khá nan giải. Ông nói: “UBND thành phố sẽ tổ chức cuộc họp riêng, tìm biện pháp tháo gỡ”.  

Từ chuyện CIPCO

Phát triển các khu công nghiệp giúp thu hút vốn đăng ký đầu tư gần 387,5 triệu USD, giải quyết việc làm cho hơn 16 nghìn lao động… như hiện nay là đóng góp khá lớn, giúp Cần Thơ ngày một phát triển.  

Tuy nhiên, đứng ở góc độ một doanh nghiệp như CIPCO, đầu tư cơ sở hạ tầng vào các khu công nghiệp đòi hỏi nguồn kinh phí hàng trăm tỷ đồng. Trong khi đó, tốc độ thu hồi vốn lại rất chậm, thông qua các khoản thu tiền thuê đất và phí cơ sở hạ tầng. Như theo tính toán của ông Sơn: “Phải mất từ 20-35 năm, tùy vào tốc độ thu hút đầu tư”. Do đó việc đầu tư bằng nguồn vốn nào đòi hỏi phải có sự tính toán, cân nhắc và phân bổ kinh phí hết sức hợp lý.  

Trước đây, chính ông Lũy cũng đã kiến nghị Chính phủ có chính sách cho vay vốn ưu đãi thời hạn 7-10 năm để đầu tư xây dựng hoàn chỉnh hạ tầng các khu công nghiệp. Theo ông, việc thiếu vốn khiến phải đền bù theo hình thức cuốn chiếu, khiến nhiều nhà đầu tư thoái lui vì thời hạn giao đất bị kéo dài. 

Theo tính toán hồi năm 2004 của ông Lũy, giá thành để hoàn chỉnh một mét vuông đất tại khu công nghiệp là 18 USD. Nếu tính đủ để xây dựng giá cho thuê, lại khó thu hút nhà đầu tư vì giá cao. Còn nếu thu thấp theo chủ trương ưu đãi của địa phương, chính chủ đầu tư xây dựng hạ tầng bị lỗ, khó hấp dẫn các thành phần kinh tế cùng tham gia đầu tư hạ tầng các khu công nghiệp. 

Vấn đề là phải “liệu cơm gắp mắm” trong thu hút đầu tư, tránh thu hút bằng mọi giá trong khi chưa tính toán quyền lợi liên quan giữa địa phương, nhà đầu tư hạ tầng và phía thuê đất một cách công bằng. CIPCO là một doanh nghiệp, nhưng phải gánh các khoản hỗ trợ, ưu đãi đầu tư của địa phương bằng các khoản nợ vay… để cạnh tranh thu hút đầu tư, giả như công ty tiếp tục hoạt động, điều gì sẽ xảy ra?